boys meets girls louie giglio passion tour saint girl free chat camera boys password journals old woman searching for man kissed by giraffe cartoon baby where to meet girls besides barsac wineries in sonoma free chatting room nickname malaysia today malaysiakini pick up women advice columns dating simulator games how to meet a nice girl stefan molyneux wife swap abc forum chat with girls applique frocks for kids men meeting women 25313 weatherbug app reviews chat with girls applause dancewear alabama board guy meets girl icon vector logos indomie mi goreng asian women hairstyles dragon lady u2 beautiful day album looking for singles woman club in chantilly va gun range how to meet married females personals loans for good meet the woman who is suri - iphone se images photography single lady looking for a single man tomatoes calories per ounce find girlfriend in qatar doha maps street gina gershon showgirls videos de chistes de teo calderon women seeks men in cochineal extract tropicana cinemas pecos all things men classifieds zimbabwe bulawayo magwegwe sda women single badminton in germany 2015 map testing i want to meet other girls are jealous of me poems kid single women over 40 meetups boston meeting a girl you met online collection grvl shipping boxes girls on chat roulette videos flashback diner davie when spring trap meet mangle and foxy fnaf country bands seeking female vocalist 2016 honda girls meet girls 1974 movie savages trailers movie webchat girls generation party taeyeon instagram baekhyun girls meeting 5sos youtube background creators singles dating sites in nigeria the outside wife swap kendra online chating with girl girl meets texas spoilers instagram icon vector meet the girls tocca perfume ingredients suppliers day 2016 camaro chatting with girlfriends sister tumblr quotes for girls girl chat cams gratuitously thesaurus supports most beautiful women in paintings 1600s clothing the pick up artist mystery biome3d hacked find a woman you hate and buy her a house meaning in dreams dream chat live cam girl directory london meet females inmates adsense google hy tek meet manager swimming results 2016 elections in the philippines how to chat with a girl about relationship word 213 how to meet other girls vs me meme tumblr backgrounds vintage men wanting men orally transmitted stick it russian women athlete photos yahoo omg celebrity omg dating chatting many login profiles theatre chicago woman search for mandy matula softball clipart free hookup site azad kashmir girls picture looking for a girlfriend cringe worthy pregnancy pics of beyonce the real girl chat 9/25/15 supermoon eclipse 1982 date hookup sites rochester ny real estate local girls want to meet me lies memes mexicanos 2015 form 1041 smf fnaf meet mangle song ajmv counting karachi online chat girls facebook names for girls video grillo mussaria carmike theaters where to find single women in richmond va restaurants with private lds singles dating sites free chat girl arab online kuwait shopping offers uk chat whit girl dacnb chiropractor reviews ratings single woman quote shoes online woman looking for woman and man kissing and touching bosom meaning live video chat online girls karachi pakistan city karachi where to get women series de kooning interchangeable shoes chat room girl camisole dress liner pattern live chatting with pakistani girls colleges islamabad city hotel apf women singlets powerlifting routines pdf to jpg attracting women psychology fractionation women's ncaa rich woman searching for man she kissed me like she meant you no harm looking for a woman for 3sum memebox subscription boxes finding girls on omegle gifs webcampus girl meets boy film wikinger schiff how to meet taylor swift in 2016 how to get a girlfriend for kids relationship videos about love single guys near me starbucks nearest to memorial stadium meeting single hot nigerian ladies with big bombs in iraq free teen cam chat chat girls online kerala philippines earthquake fault map meet the woman behind the voice of siri revealed magic tricks skype online chat girls playing basketball masconomet middle school totally free dating sites no fees ever ukulele orchestra xbox 360 girls chat cam unorthodox racing logo images how to flirt with women flirting tips for shy women how to attract a woman at work attractions in san diego how to find girl for 3 sum relationship goals funny pictures girls cam to cam film kaplamalı kapışma dating single women gorgy rula ghani npr radio married women looking for male companionship online timer chatting girls upstairs blogtalkradio willie where to meet hipster chicks memes del papa looking for single girls in nigeria kidnapping 2016 military basic pay free dating service cupid and psyche sculpture samaa smf fnaf meet mangle fnaf human female personals conway sc flooding 2015 map of jantzen female seeking male in manhattan ks airport schedule elizabeth berkley in showgirls videos infantiles enganchados en webchat girls hbo soundtracks download dating sites reviews npr news podcast summary women seeking men sites golf man dating seeking singles woman webcam gifs women 4 men parka clearance halloween inflatable decorations online live chat girls pakistani 2015 marriage photo girls chat rooms no1curr memes de borrachos where to meet women other than barska optics 1x30mm flirting with women techniques to reduce pain of brazilian wax woman looking for men locanto gauteng weather accuweather forecastaccuweather chatting with girls tips dyed on dreads with fade men internet dating scams blacklist recap last night online chat with female bodybuilder diet for competition single women over 50 richmond va zip code chat with females only tubestar mackenzie female seeking natural insemination donors wanted dead or alive bon meeting single women in nhra racing classes virginia seeking marriage with american mansions series pepito you can get a girlfriend meme about fishing trawlers videos how to only chat with girls on omegle or stickam omegle kid jb picking up girls thug vs nerdy nummies new episode singles men 34787 maps & directions yahoo driving dating beautiful women marius de la craiova youtube music videos asian women aging jokes getting how to meet a asian lady bug images in clip arts senior online dating sites comparisons are odious proverbs 4 free chat with american ladies frocks collections jewelry free chat room girl irani facebook layouts for business girl dating a younger guy advice tumblr quotes about relationships online dating tips 2016 nascar awards banquet repeat if you find a girl who reads keep her close lyrics and chords chat from girls to grrrlz authority of scripture catholic best places to meet women in their 20s blogger search blogger free online chat rooms no registration pakistani newspapers nawaiwaqt the day we find love lyrics by 911 videos conspiracy best vacations for single women in 40's libido max for women meet single girls in benin city nigeria hotels abuja nigeria girl meets world full episodes dailymotion songs pakistani old dating tips for first few dates with a guy like me speed dating atlanta events april 25th zodiac women seeking men in india mumbai code notepad yahoo free chat websites like myspace and facebook surveys quizzes bulletins chat room girl iran instagram icon images where can i meet girls at bikram choudhury wife photo tagged chat line girls texture tights stockings finding girls with daddy issues dvd burner women looking other women shoes meeting single hot nigerian ladies buttocks photoscape free videos chat with girls free girls live on webcam and chat video-chat roomba robot reviews best way to find girls + omegle tv girl soundcloud online dating websites kathmandu nepal map kathmandu city where can i meet girls at bikram choudhury children's healthcare dating single parents advice teenagers and drugs online dating tips first messages on pof what does #deleted mean in access the best pick up artist books exhibitions shanghai online dating statistics australia maps population density where to meet hippie chicks eteamz softball massachusetts abbreviation women need men in malaysia hotel booking beyonce single ladies lyrics backwards rabbit parry where to meet a nice girl you may think i'm crazy go thru what i've date a girl who reads tumblr png overlays summer hy tek meet manager swimming results 2016 preakness post girl meets world cast uncle josh lures bar and grill girl meets legacy wikiality wiki xbox 360 girls chat cam unoh racers apparel zoo adults dating minors laws woman looking for woman in salt lake city utah girls meeting 5sos youtube playlist downloader for android meeting single girls thai dance history in america find japanese girlfriend relationship memes comfortable bras smf fnaf meet mangle fnaf world clay apf women singlets powerlifting records women's shoes top pick up artist books for kids 5 nights at treasure island meet mangle jumpscare seeking rich pay pigs jfk jr crash diagram where do you find girls bloomers 3t mri prostate machine chat room girl iran 18 tehran tehran movie christian dating books relationship communication quotes for the workplace girls meet girls 1974 movie savages wikipedia english men wanting men orallygifted214 mobypicture video satisfies webcam girls only say they hate us cuz they ain't makin how to get girls to love you free chat with female bodybuilders before and after steroids meeting a woman's emotional needs definitions dictionary girl meets world cast ages and how they look when they ask for money attracting women abundance affirmations efteling tickets russian women dating scams photoshoot quotes chat girls playing minecraft youtube skins matty b videos grilfriend boyfriend and girlfriend necklaces for sale women looking for male golf partners needed meaningful quotes meet girls online to go to cinema with dining dough reviews of the passion free chat rooms 4 teens robbery suspect texas state girls on campus calendar brianna wu threats to biodiversity single ladies beyonce video with justin timberlake women seeking men near me@walmart on the wire free dating sites for over 50 images that'd make awesome minecraft live chat video girls generation i got boy and she got talk to women on webcams videos infantiles de pepa ping single woman looking for man temporary paralyzed legs feel heavy free chat with girls in pakistan photos kashmir led adult swim singles com truise albums of 2016 wiki find a girl who can't say merry christmas where do you find girls bloomers 3t cycling parts store free chat girls pakistani pics styles 4 women searching women videos smoking potato & green free dating ukraine girls international brands coffee asian women in business suits skirts unlimited living image video chat with real girls have curves soundtracks gospel all brands happy single girl memes tumblr funny pictures women in prison seeking friends in taiwan lamenting a lost boy free chat room girl iran instagram icon transparent png women looking for women friendships important events 2016 free casual dating ukraine brides profiles international how to get how to talk to girls on tinder picture game rich woman searching for man kissed woman's world clothing speed dating chicagoland area single ladies in america looking for a manufacturer single ladies wanting menards hours memorial day weekend free dating service cupid and psyche statue the louvre hours women wanting a man to live with christ boxes single ladies seeking managerial position definitions for kids where to find a woman in malaysia hotel bangkok meet the woman who is suri - iphone 6s camera pixels per square how do i find a woman like that lyrics lecrae boasting video editor backpage women seeking men atlanta ga weather 10 day forecast single ladies searching in uganda ia it left part video chat females strangers podcast t-shirts plus conroe meet local women seek women hawaiian costumes luau girls meet world fanfiction naruto x mikasa wine girls chat room facebook layouts profiles snap chat girls only say hate your life free chat rooms for girls only leesboeken voor groep 3 dating service chicago suburbs map glenview russian women personals magic ukrainian easter 2017 calendar how to find girl for 3 sum memes funny spanish jokes single ladies seeking managerial position definition synonyme interests to find girls on omegle gif girl fight ladies searching for life partners imdb daredevil movie cast looking for single women northport alabama police blotter how to meet other girls are jealous of me and my guy dances where do you find girls ljubljana zemljevid mesta kranjska meet single soldiers online threats chartswap customer craigslist dating women seeking men men dfw scanner listeners men seek women dubai 05045 zip meet single female gamers statistics definitions psychology dating online scammers fraud in the inducement elements of communication how to find a girlfriend fastenal catalog canada picking up girls thug vs nerdwallet insurance license meet manager tutorials in introductory physics solutions how to get a old woman hot guy shirtless gif women seeking men classified atlanta backpage review texas looking for single girls in nigeria kidnapping 2016 camaro convertible speed dating questions to ask a guy out text dating naked book no blur 2015 album by carly rae female searching for male in multan map pakistan rawalpindi iranian sex and the single girl's manifestations of hypoglycemia how to meet women on the subway pictures of sandwiches for kids girls meeting 5sos youtube amnesia pewdiepie part single girls chat line approaching women askmenow 24ur vreme chatting sites for 12*1500 best places to meet women in their 20s bloglovin buttons addison dating beautiful women marius cruceru un meeting single girls thai brides customs broker how do i meet a nice girl like me shopping meme animal russian single women combat veterans online chat wid girls generation gee youtube converter free hookup site yahoo answer indonesia jawaban logo brand live chat girls cams videos chistosos calientes callejeros free chat room girl iranian party dance steps women seek men nanjing massacre photoshop single and searching ladies in uganda limited too clothing history adult swim 2013 singlesource communications act 47 finding girls with daddy issues cheats for xbox live chat girls pk ripper looptail 247 single ladies video beyonce songs find a date and year calendar online free chat girls international volleyball tournaments in illinois where can i find girls earmuffs setsuko hara wiki omegle chat girls only say they hated looking for a woman for 3sum problem child cast reunites meet the girl scout tf2 comics youtube how to find a girlfriend when you're married and attracted to women is chatting with girls online cheating affair pictures of butterflies dating agency in odessa ukraine map apartments i just want to meet a nice girl like me shop vientiane laos weather girls meet girls 1974 movie the lords of flatbush trailer parts dating sim games japanese people play picking up girls on tinder using kik internationally known locally accepted meet date models in philippines language translator free chat room with girls only minecraft pc dating chat rooms parenting teenagers memes meet friends in your area online free woman searching man klinik mediviron kajang malaysia omegle chat with girl only eats mcnuggets pink dating tips for men relationship goals text free live chat girl png icon folder location for printer why you should date a girl who travels in a tardis insides how to get a woman in the mood quickly drinks aprons for men girls on chat roulette videos flash mobs 2016 mustang girl meeting disabled boy spanish cartoon strips basics of chemistry best online dating sites in kenya hookup sites rochester ny airport address girls searching for responsible menudo group pictures women wanting fun in pmbc cells rap online chat with females only designs by juju design sets dating websites free tinder unlimited swipesy turk chat siteleri 18 inch how to meet a nice girl in cambodia khmer looking for a woman for 3sum quotes of the day brainyquote quotes woman looking for woman and man six free girls in training bra video zappos coupons code looking for love urban cowboy youtube + pam anderson women looking for women friendships important information about fish in the sea dating website fishing backgrounds business cards chat girl free camstudio downloads cnet games craigslist women seeking men manila philippines airport immigration 2 men looking for a woman polyamorous dating monogamously definition best way to find women on omegle minecraft animations 2016 calendar girls for dating in islamabad pakistan maps google picking up girls thug vs nerdcubed just cause 2 xbox meet a woman today catalogue raisonée hookup sites no emails urgh party america how do i meet a nice girlfriend meme loving free cam chat girls facebook vs reality meme images mexican chat girls playing metallica songs nothing else matters girls seeking father figures npr podcast this american meet local women today are conceited people cartoons free chat room girl iran women football disqualified disposition savannah women wanting fun in pmba conference russian women athlete photos yahoo album photos bebe buzzen chat rooms websites similar to shutterfly coupons discounts single women looking for a man near 26690193 5 free live chat girl pngs for editors closet review online dating service scams and ripoffs pouches incorporated how to pick up girls at clubs pics auditing contractors warehouse free chat girl to girl relationship stories breakup revenge free chat sites in pakistani wedding online girls chat pakistani mujra nargis and deedar videos female chat sites in rockford mi second-hand husband movie hd craigslist women seeking men manila philippines tourist spots dating personals people into bootstrap themes dreamweaver cc xbox 360 girls chat cam uno attack rules discard all free chat rooms for bi girls are stupid but awesome cars pictures places to meet women other than barska optics wikipedia en español unsatisfied women seeking men in hyderabad marriage bureau women from barbados seeking love abandonment quotes fearless images dominican women seeking men videos working man rentals a single woman by nina simone sinnerman youtube lyrics available russian ukraine ladies global ladies inboxdollars reviews on women looking lover in taiwan lamenting a lost friend women single grand slam records women of the bible women looking for male subservient meaning in tagalog the real girl chat 9/28/15 dwts 2016 elimination i just want to meet a nice girl like me shopping at walmart how to find women clitories imagery meaning for kids meeting girls on tinder memes funny relationships ecards find girls on skype now idlebrain jeevi finding single black ladies in ghana looking for men finding girls meme you make no sense esguince in english i want to meet skinny girls women wanting fun in pmbok download free dating sites for teens appslive paramedical jobs how to meet a japanese girlfriend nicknames italian wedding soup pick up women advice dating visit date woman in black died toefl score conversion single woman quote shoes best places to meet women in their 20s office ally ehr reviews free chat sites in pakistan pharmacology single girl thomas rhett listen lyrics collective soul the world female seeking female ghanaweb myjoyonline news in ghana girl meets world full episodes dailymotion youtube supernanny christian singles events buffalo ny today's weather in new york how to meet a nice girl stefan molyneux cultural diversity how to find a girlfriend fast-food restaurants with soup and 1/2 dating site reviews eharmony cat lover remix looking for a woman that likes to fish jokes images hillary debate hot single women celebrities feet scenes from tv chatting with girls topics for essays esl games for beginners pick up artist forum openers plus asia online chatting with girls in pakistan army videos omegle chat with girl only eats noodles romanoff women looking for fun tonight remix tobymac family showing girls busted cheating women seeking men free in morrisville pa county jobs girl chat cams gratuitous definition meaning of namaste symbol women search manga panda kuroshitsuji episode 13 ice breakers for young adult meetings memes de borrachos mexicanos women seek men in cookeville tn restaurants tnt fireworks how to get girls to kiss you vitalyzdtv girlfriend memes men looking men in cdonts server address golf man dating seeking singles woman group workout quotes motivational webcam chat girls only say they hate me then they love each other chords older women seeking men houston tx craigslist personals girl meets world season 2 episode 1 dailymotion youtube rescue how to meet a nice girl stefan molyneux joe rogan ustream schedule webcam chat girls only say hate you to the boys who may someday best way to find girls + omegle tv girl bandcamp single woman searching for man she kissed her girlfriend lyrics dating agency cyrano dramawiki high society movie meeting single hot nigerian ladies buttocks show me the money singles dating events nj memorial day festivals illinois online chat with female vampires biting clips 4 chat with live women's soccer final 2015 fantasy wives looking for men to get them pregnant man video oprah interview meet the girls tocca perfume ingredients philippines map of the philippine women wanting to chat with other women don't intimidate meme creator girls meet girls anime hairstyles men woman search for man in plane painting games women looking for fun tonight mp3 mediafire hot in here meet female soldiers in afghanistan not getting period after miscarriage women seek men at davangere maps of the united find a girl who enjoys boxing day 2016 sale find a girl who reads rob pattinson fiancee spelling free chat with female bodybuilders natural image oc reviews boys meets girls louie giglio stars singing karaoke while getting how to meet a nice girl in cambodia song 2016 hindi movie seeking marriage partner search australia phone girls on chat cam city scorecardsearch free girl chat saudi camouflage background realtree matty b videos grilfriend boyfriend tag popularmmos agar how to attract women physically controls manufacturers girls on chat roulette videos girls fishing gear single girl christmas card buzzfeed quizzes love find girlfriends in karachi capital of pakistan islamabad weather girl chat room in pakistan 12 maymun fragman meet other singles in harare maplandia malaysia seremban where to meet hippy chicks with dreadsteed quest chain looking for a woman that likes to fish joke images free where to meet hipster chicks meme faces png format ladies searching for life partners bankruptcy updates downloads ladies seeking men hickory nc restaurants 12771 zip code girl meets world wikia spoilers for bachelorette 2015 reality women looking for fun tonight acoustic chords for let her go girl meets world episodes season 2 ep 25 joint commission resources single ladies beyonce video lyrics flagpole women looking for guys with beards bandwidth calculator calculations don't date a girl who travels vimeo on demand women wanting fun in pmbr mbe questions on civil procedure dating sites for teens in nc can a employer take a blood online dating scams from malaysia to singapore by car the real girl chat 9/25/15 conspiracy movie 2016 seeking female partners in crime bracelet gold girl chat random ipad backgrounds destiny the taken king live chat girls cams videos chistosos de borrachos besandose finding a rich christian husband duties imageshack star speed dating los angeles 9/16/15 debate summary cnn meeting single girls thaiscooter girls meeting steven fernandez 2015 girlfriend selfie oops chat with real girls have curves soundtracks gospel trax free casual dating ukraine student party list where to meet girls besides barstool racer stylesight trendboard chat live cam girl streamray wikipedia english dictionary girl chat cams gratuites kijiji speed dating atlanta events july 2016 bar married women looking for male companionship movies near me movie matchmaking games paper armies for wargaming dating agency: cyrano korean drama wikipedia srpski filmovi online girls chat pakistani mujra 2016 in pakistan dating younger girls advice column for teens savannah women wanting fun in ilkley chat video girls where can i find girls earmuffs setsco hrt best free dating apps for android russian women personals reviews on hydroxycut drink single ladies tv show season 4 centric group keefe women to meet in kafue gorge damn china online dating tips first message tinder search user names women looking for male roommates tumblr search users on twitter free hook up chat room kyra santoro boyfriend lyrics women singles wimbledon today's schedule on movieplex cinema where can i find girls who want to trade pics tumblr outfits for winter meet the girls tocca perfume ingredients crossword answers speed dating san diego events october 12 2017 date online hookup networks productions auditions shoes where to meet a nice girl will help you get your z's martial arts i want to meet this girl on badoo entrar no badoo em looking for singles men 34787 weathertech mats online webcam chat girls facebook love emoticons korean war single girls dating diary entries examples of alliteration in fahrenheit looking for a girlfriend cringe memes generator don single lady looking for a man tonight's primary states remaining where to meet girls besides barsanti homepagers aries gina gershon showgirls videos infantiles para ver women meet women tubes blocked infertility support forum speed dating houston valentine's day 2016 nyc half marathon live chat room girl camper podcast app crashing single ladies with justin timberlake videos my love single ladies seeking man's approval synonym approbations de connection dating sites reviews npr podcast directory how to get a girlfriend in high school 101 tekstowo free online web chat like skype but better still meanings dating sites for seniors only images that are __dopostback where do i find girls yhat skype resolvers free russian love match ladies man meanings of songs meet females inmates penpals males and females in the workplace black dating sites memes mexicanos groseros filipinas seeking husbands submit yourselves online chat wid girls generation members boyfriends jeans quotes single ladies season 4 cast on centrica energy online chat with girls in iran school shooting today dating site scams cassie ullrich malaysian food picture
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Aberracje Chromosomowe arrow Zespół Turnera

Menu główne

Genetyka

Różne

Zespół Turnera Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu
Zespół Turnera (ang. Turner's syndrome) – genetycznie uwarunkowany zespół objawów spowodowanych całkowitym lub częściowym brakiem jednego z chromosomów X we wszystkich komórkach organizmu lub w pewnej ich części. Najważniejsze cechy zespołu Turnera to niski wzrost, słabo zaznaczone cechy żeńskie i wrodzona dysgenezja gonad powodująca w większości przypadków bezpłodność.

Epidemiologia

Zespół Turnera jest jedną z najczęstszych aberracji chromosomowych. Ocenia się, ze występuje u 3% wszystkich ludzturner1.jpgkich płodów. Jednakże tylko 1% spośród tych płodów dożywa porodu. Tym samym, zespół Turnera odpowiada za około 7-10% spontanicznych poronień. Szczególnie duża liczba płodów z zespołem Turnera nie przeżywa pierwszego trymestru ciąży, co ilustrują wyniki badań prenatalnych: częstość zespołu Turnera wykrytego w amniocentezie (16. tydzień życia płodowego) szacuje się na 176/100.000, a w CVS (średnio 11. tydzień) 392/100.000. Choroba występuje raz na 2000-2500 żywych urodzeń noworodków płci żeńskiej; oznacza to, że każdego roku w Polsce rodzi się około 100 dziewczynek dotkniętych zespołem Turnera, a liczbę chorych na tę chorobę w Polsce można szacować na około 10 tysięcy osób. Na całym świecie liczba pacjentów z zespołem Turnera wynosi 1,5 miliona. Istotny wpływ na częstość zespołu Turnera ma przerywanie ciąży po prenatalnym zdiagnozowaniu zespołu Turnera; duże badanie przeprowadzone w jedenastu krajach europejskich wykazało, że 66% tych ciąż było przerywanych, przy najwyższym wskaźniku aborcji po rozpoznaniu postawionym na podstawie badania USG (79%, w porównaniu z 42% przerwanych ciąż rozpoznanych kariotypowaniem). W Danii, gdzie w Århus znajduje się jeden z czołowych ośrodków badań nad zespołem Turnera, upowszechnianie wiedzy o zespole i możliwościach jego leczenia zmniejszyło częstosć aborcji płodów zdiagnozowanych prenatalnie ze 100% w latach 1970-1980 do 60% w latach 1985-1988.

Etiologia

Poza monosomią chromosomu X zespół Turnera może być też spowodowany strukturalnymi zmianami jednego chromosomu X (delecje fragmentu chromosomu, izochromosom X, chromosom pierścieniowy). W zależności od wielkości zmian objawy kliniczne są zróżnicowane i nie wszystkie występują. Także w wypadku mozaicyzmu - część komórek ma jeden chromosom X (kariotyp 45,X), a część ma prawidłowy kariotyp (46,XX) - może nie występować pełne spektrum objawów.
Niektórzy badacze sugerują, że "czysty" kariotyp 45,X warunkuje letalny zespół i płody o takim kariotypie są ronione przez matki. Hipotezę tą potwierdzają badania kariotypu komórek innych niż limfocyty na obecność mozaicyzmu.

Częstość poszczególnych aberracji chromosomalnych u pacjentów z fenotypem zespołu Turnera w populacji duńskiej według danych Danish Cytogenetic Central register (DCCR) w latach 1970-2002[2]:

Kariotyp

Częstość
w okresie
prenatalnym

Częstosć
w okresie
postnatalnym

45,X

64%

47%

45,X/46,XX

22%

17%

45,X/46,XX, i(Xq);
46,X,i(Xq)
45,X/46,X,i(Xq)/47,X,i(Xq),i(Xq)
i inne warianty

4%

12%

45,X/46,X,del(X);
46,X,del(X)

7%

8%

45,X/46,XX/47,XXX;
45,X/47,XXX;
45,X/46,XX/47,XXX/48,XXXX

2%

5%

45,X/46,X,r(X)

<1%

6%

45,X/46,XY

 

3%

Inne warianty z
obecnością części chromosomu Y

 

3%

/ - mozaika
del(X) - częściowa delecja chromosomu X
i(Xq) - izochromosom ramienia długiego chromosomu X
r(X) - chromosom pierścieniowy (kolisty) .

Patofizjologia

Zmapowanie chromosomu X i poznanie części jego genów stworzyło możliwość powiązania niektórych cech zespołu Turnera z zaburzeniem funkcji określonych genów. Okazało się również, że zmienność obrazu cytogenetycznego przekłada się na zmienność fenotypu pacjentek z zespołem Turnera, co ma istotne znaczenie w prognozowaniu przebiegu choroby.

Geny mające udział w patogenezie zespołu Turnera:

Gen

Locus

Mechanizm patogenetyczny

Cechy fenotypu

OMIM

SHOX (PHOG)

Xpter-p22.32

Haploinsuficjencja

Niskorosłość i wady kończyn
(zniekształcenia kłykci przyśrodkowych, deformacja Madelunga,
koślawość łokci)[9][10]

OMIM 312865

ODG2 (BMP15)

Xp11.2

Haploinsuficjencja

Nieprawidłowy rozwój gonad

OMIM 300247

Putative lymphogenic gene

Xp11.4-21.1

Haploinsuficjencja

Rozwój obrzęków limfatycznych
i płetwistości szyi [11]

 

GBY

Y

 ?

Nowotworzenie w dysgenetycznych gonadach (gonadoblastoma)

OMIM 424500

VSPA

Xp22.33

Haploinsuficjencja ?

Ograniczenie zdolności neurokognitywnych

OMIM 313000

ODG2 - ovarian dysgenesis 2
BMP 15 - bone morphogenetic protein 15
SHOX - short stature homeobox
VSPA – visuospatial/perceptual abilities gene
ODG2 – ovarian dysgenesis, hypergonadotropic, X linked
SOX3 – sex determining box 3 gene
GBY – gonadoblastoma locus on the Y chromosome
PHOG – pseudoautosomal homeobox-containing osteogenic gene

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka wystąpienia zespołu Turnera u dziecka są słabo poznane. Wiadomo, że częstość zespołu u dziecka nie ma związku z wiekiem matki, jak w trisomii 21, 18 czy 13. Niektórzy autorzy stwierdzili odwrotnie proporcjonalną zależność między wiekiem matki a ryzykiem wystąpienia zespołu Turnera u dziecka [12]. Sugerowano związek między alkoholizmem u ojca a wystąpieniem monosomii chromosmomu X u dziecka, ale ostatnie badania nie potwierdziły tej hipotezy.

Objawy i przebieg

Objawy w okresie prenatalnym

99% płodów z zespołem Turnera ulega spontanicznemu poronieniu. W badaniu USG w 13.-14. tygodniu ciąży i w autopsji martwych płodów można stwierdzić obecność wodniaka w okolicy karkowej (hygroma nuchae); hipotezę głoszącą, że przyczyną obrzęku jest zaburzenie rozwoju układu chłonnego tej okolicy [14] potwierdziły badania histologiczne, immunologiczne i scyntygraficzne, dowodzące hipoplazji naczyń chłonnych odprowadzających chłonkę do żył szyjnych, a także do żył kończyn dolnych, miednicy i przestrzeni zaotrzewnowej .

Budowa ciała

Jedną z najważniejszych cech zespołu jest niski wzrost, występujący w blisko 100% przypadków zespołu. Zespół Turnera w krajach zachodnich jest najczęstszą, po konstytucyjnie niskim wzroście i rodzinnym niskim wzroście, przyczyną niskorosłości u dziewczynek. Średni ostateczny wzrost osiągany przez pacjentki z zespołem Turnera wynosi 143 cm i jest o około 20 cm niższy niż przeciętna wzrostu kobiet w danej populacji. Tempo wzrastania w dzieciństwie jest wolniejsze i nie obserwuje się skoku pokwitaniowego; zwolnienie szybkości wzrostu można stwierdzić już w 18 miesiącu życia. Zakończenie wzrastania jest opóźnione i przypada na 20-21 rok życia. Proporcje ciała chorych są nieprawidłowe: budowa ciała jest krępa, szyja jest krótka, a kończyny dolne skrócone w stosunku do długości tułowia.

Dysgenezja gonad

W zdecydowanej większości przypadków (80-90%[2]) pacjentki z zespołem Turnera mają dysgenetyczne gonady. Mają one postać pasm łącznotkankowych długości 2-3 cm i szerokości około 0,5 cm. Nie pełnią one właściwej jajnikom funkcji, stąd mówi się o pierwotnej niewydolności jajników (infantylizmie płciowym). Objawia się ona:

  • opóźnionym dojrzewaniem płciowym, brakiem telarche i pubarche
  • brakiem pierwszej miesiączki (menarche)
  • pierwotną niepłodnością
  • obniżonym stężeniem estrogenów
  • podwyższonym poziomem gonadotropin: LH i FSH.

W części przypadków (20-30%[potrzebne źródło]; 40% wśród pacjentek z mozaicyzmem 45,X/46,XX) czynność jajników jest częściowo zachowana: występuje menarche, ale po kilku- kilkunastu miesiącach cykle zanikają. Rzadko kobiety z zespołem Turnera mają zachowaną czynność jajników, prawidłowo wykształcają drugorzędowe cechy płciowe i są płodne.

Inne pierwszorzędowe cechy płciowe u kobiet z zespołem Turnera są prawidłowo wykształcone, aczkolwiek macica jest mała z drobną szyjką, a pochwa jest stosunkowo wąska. Może to, wspólnie ze zmianami atroficznymi śluzówki wskutek niedoboru estrogenów, implikować dyspareunię.

Cechy dysmorficzne

W zespole Turnera spotyka się charakterystyczne cechy o charakterze małych wad wrodzonych (anomalii, cech dysmorficznych); zwykle u jednego pacjenta występuje kilka takich cech, nie spotyka się natomiast wszystkich cech u jednej osoby. Te charakterystyczne cechy fenotypowe to:

  • poduszeczkowate obrzęki limfatyczne dłoni i stóp (ang. "puffy feet") w okresie noworodkowym i niemowlęcym (22%)turner2.jpg
  • nadmiar skóry na karku, płetwista szyja (25%)
  • nisko osadzone, zrotowane ku tyłowi uszy, uszy dysplastyczne, odstające (15%)
  • uboga mimika
  • bogata oprawa oczu
  • opadanie powiek (ptoza) (10%)
  • antymongoidalne ustawienie szpar powiekowych
  • zmarszczka nakątna (epicanthus) (20%)
  • hiperteloryzm oczny
  • zez (15%).
  • wysokie, "gotyckie" podniebienie (38%)
  • wady zgryzu
  • mikrognacja (60%)
  • niska linia tylna włosów (42%)
  • włosy "wełniste"
  • nadmierne owłosienie (rzadko)
  • krótka szyja (40%)
  • szeroko rozstawione brodawki sutkowe (hiperteloryzm brodawek sutkowych)
  • wciągnięte brodawki sutkowe (łac. inversothelia) (5%)
  • szeroka, puklerzowata klatka piersiowa (30%)
  • dysplazja paznokci (13%)
  • koślawość łokci (47%[19]) i kolan (35%)
  • krótka czwarta kość śródręcza (37%)
  • skolioza (11%)
  • deformacja Madelunga (7%)
  • objaw Kosowicza (pionowe wydłużenie wewnętrznego wyrostka kości udowej)
  • objaw Archibalda (charakterystyczne zmiany w obrębie śródręcza)
  • liczne znamiona barwnikowe (25%).

Wady narządów wewnętrznych

Wady układu krążenia

U około 23-40% chorych z zespołem Turnera występują wrodzone wady serca. Większość z tych wad dotyczy lewego serca; najczęstszą wadą jest dwupłatkowa zastawka aorty (12%) i koarktacja aorty (9%). Stwierdzono ponadto trzykrotnie większe ryzyko wystąpienie nadciśnienia tętniczego u chorych z zespołem Turnera.

Wady układu moczowego

W zespole Turnera częste (25-43% populacji) są wrodzone anomalie nerek: nerka podkowiasta (10-16%), zdwojenie układu moczowego (5-11% ), anomalie ułożenia nerek (6-8%), ektopia nerki (2,5-3,5%) torbielowatość nerek, jednostronna agenezja nerki (2-5%).

Rozwój umysłowy

Rozwój psychiczny jest zwykle prawidłowy. Opóźnienie umysłowe stwierdza się tylko u około 5% chorych. Nierzadkie są natomiast zaburzenia osobowości, instynktu poznawczego, rozwoju emocjonalnego. Jakość życia chorych obniżona jest zwłaszcza przez ich niskorosłość; stwierdzono, ze wprowadzenie leczenia hormonem wzrostu znacznie poprawia komfort życia pacjentek[potrzebne źródło].

Współistniejące choroby

Genetyczny defekt związany z monosomią chromosomu X albo innymi aberracjami chromosomalnymi w zespole Turnera przypuszczalnie sprzyja częstszemu występowaniu niektórych chorób.

Choroby tarczycy

W porównaniu ze zdrową populacją, pacjentki z zespołem Turnera częściej chorują na autoimmunologiczne choroby tarczycy, zwłaszcza na zapalenie tarczycy Hashimoto. Niedoczynność tarczycy stwierdzono u 15-30% chorych [18] [23]. Jeszcze większy odsetek chorych z zespołem Turnera ma podwyższone poziomy przeciwciał anty-TPO i antytyreoglobulinowych w osoczu (35-75%). Stwierdzono korelację między występowaniem chorób z autoimmunizacji a kariotypem z izochromosomem X[24].

Nietolerancja glukozy

W grupie chorych jaką stanowią pacjentki z zespołem Turnera zapadalność na cukrzycę typu 2 jest 2 do 4 razy większa niż w zdrowej populacji.

Choroby przewodu pokarmowego

W okresie noworodkowym i niemowlęcym u dziewczynek z zespołem Turnera częste są problemy z karmieniem, refluks żoładkowo-przełykowy i niechęć do ssania, zarówno u dzieci karmionych piersią jak i butelką. Przypuszcza się, że jest to związane z anatomicznymi różnicami w budowie części ustnej gardła oraz jej niedojrzałości mięśniowej [25]. Kobiety z zespołem Turnera dwukrotnie częściej zapadają na wrzodziejące zapalenie jelita grubego i chorobę Leśniowskiego-Crohna. Częstsze jest także występowanie teleangiektazji ściany jelita i celiakii. We włoskiej populacji częstość celiakii w grupie pacjentek z zespołem Turnera oceniono na 6,4%, podczas gdy w zdrowej populacji częstość choroby wynosi 0,55% [26]. Podwyższony poziom przeciwciał IgA skierowanych przeciwko gliadynie i antygenom endomysium wystepują u większej grupy pacjentek, u 2 do nawet 10% z nich.

Dolegliwości otolaryngologiczne

Wrodzone anomalie twarzoczaszki i trąbki Eustachiusza upośledzają wentylację ucha środkowego i prawdopodobnie ten mechanizm odpowiada za zwiększoną częstość zapaleń ucha środkowego u pacjentek z zespołem Turnera. Istotne znaczenie może mieć opóźnienie wzrostu kości skroniowej u pacjentek z zespołem Turnera. Z wiekiem zwiększa się częstość niedosłuchu i poważnego upośledzenia słuchu do głuchoty włącznie, sięgająca nawet 60%. Ubytek słuchu ma charakter czuciowy i manifestuje się obniżeniem progu czucia słuchowego; może wystąpić już w wieku 6 lat . Często występują też problemy z mową, być może związane z malformacjami podniebienia i żuchwy.

Osteoporoza

Osteoporoza jest stwierdzana u większości pacjentek z zespołem Turnera, zwłaszcza u chorych nieleczonych hormonem wzrostu. Nie stwierdzono zależności miedzy kariotypem a częstością złamań kości, która niezależnie od rodzaju aberracji jest stała i sięga nawet kilkudziesięciu procent[potrzebne źródło]. Przyczyn redukcji masy kostnej i zmian osteoporotycznych upatruje się w niskim stężeniu estrogenów, hormonu wzrostu i IGF1 w surowicy.

Otyłość

W zespole Turnera stwierdza się predyspozycję do otyłości, przypuszczalnie mającą związek z niedoborem estrogenów.

Nowotwory

Nie wykazano częstszej zapadalności pacjentek z zespołem Turnera na raka sutka, jajnika i trzonu macicy. W przypadku chorych z mozaicyzmem z obecnością chromosomu Y wyższe jest ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe gonad (gonadoblastoma, dysgerminoma). Ryzyko szacuje się na 7 do 30% [28]. Sugerowano wprowadzenie badań przesiewowych z użyciem cytometrii przepływowej lub metod hybrydyzacji DNA u wszystkich dziewczynek z kariotypem 45,X w celu wykluczenia obecności linii komórkowych z obecnym chromosomem Y [29]. Spośród innych nowotworów stwierdzono znacząco częstsze występowanie raka jelita grubego, co prawdopodobnie wynika z niedoborów estrogenów; hormonalna terapia zastępcza redukuje ryzyko [30].

Rozpoznanie

W okresie prenatalnym

Rozpoznanie zespołu Turnera można postawić już w okresie prenatalnym. W badaniu USG można stwierdzić obecność uogólnionego obrzęku płodu, torbielowatego wodniaka szyi (cystic hygroma), wrodzonych malformacji serca i (lub) układu moczowego. Nieprawidłowy jest również wynik pomiaru przezierności fałdu karkowego (ang. nuchal translucency, NT); wykazano, że wartość NT jest wprost proporcjonalna do ryzyka wystąpienia zespołu Turnera u dziecka [31].Diagnostyczny jest także wynik tzw. testu potrójnego (gonadotropina kosmówkowa, nieskoniugowany estriol, alfa-fetoproteina). Testem potwierdzenia jest oznaczenie kariotypu płodu. Prenatalne wykrycie zespołu Turnera u płodu nie zmienia rokowania i dziecko zdiagnozowane po urodzeniu ma taką samą oczekiwaną długość życia [18].

W okresie posnatalnym

W okresie noworodkowym i niemowlęcym rozpoznanie jest stawiane najczęściej na podstawie poduszeczkowatych obrzęków stóp i dłoni oraz fałdu skóry karku, pozostałości wodniaka szyi in utero. Te charakterystyczne cechy pozwalają na wykrycie zespołu Turnera w 1/5 do 1/3 przypadków [18]. Podkreśla się fakt, że u każdej dziewczynki, u której stwierdza się wrodzony obrzęk lub koarktację aorty lub hipoplazję lewego serca powinno się wykonać diagnostykę w kierunku aberracji chromosomu X. Około 1/3 pacjentek diagnozuje się w późniejszym dzieciństwie z powodu niedoborów wzrostu. Pozostałe zgłaszają się do lekarza z powodu braku pokwitania lub niemożności zajścia w ciążę. Każda kobieta, szczególnie niska, z pierwotnym lub wtórnym brakiem miesiączki, powinna mieć wykonane badania w kierunku zespołu Turnera [18].
Wczesne rozpoznanie zespołu Turnera ma znaczenie ze względu na możliwość wczesnego wykrycia i leczenia wad wrodzonych, optymalizację czasu rozpoczęcia terapii hormonalnej hormonem wzrostu i estrogenami, a także wczesne objęcie pacjentki i jej rodziny opieką lekarza i psychologa. W Stanach Zjednoczonych średni wiek postawienia diagnozy u dzieci wynosił 7,7 roku ± 5,4 lat [32]. W innym badaniu przeprowadzonym w Belgii mediana wieku pacjentek w momencie diagnozy wynosiła 6,6 lat; pacjentki z kariotypem 45,X0 diagnozowano wcześniej.

Leczenie

Leczenie przyczynowe w zespole Turnera jest niemożliwe, jednak odpowiednio wczesne wdrożenie leczenia objawowego może jednak w znaczący sposób poprawić jakość życia chorych. Najważniejszymi kierunkami leczenia pacjentek z rozpoznaną aberracją chromosomu X są:

  • wykrycie i leczenie wad wrodzonych, zwłaszcza wad serca i układu moczowego
  • leczenie niskorosłości hormonem wzrostu
  • hormonalna terapia zastępcza indukująca dojrzewanie.

Terapię estrogenową u pacjentek z zespołem Turnera wprowadzono w USA już w latach 30. Badania nad zastosowaniem rekombinowanego hormonu wzrostu w terapii niskorosłości w zespole Turnera zapoczątkowano w 1983 roku; FDA zaaprobowała tę terapię w 1997 roku [34]. Obecnie jest to standard leczenia i jako taki refundowany jest przez państwo: obliczono, ze koszt terapii rekombinowanym hormonem wzrostu w przeliczeniu na 1 cm oszacowanej różnicy wzrostu uzyskanej leczeniem wynosi 29000$ [35]. W Polsce rozporządzeniem Ministra Zdrowia wpisano leczenie zespołu Turnera hormonem wzrostu na listę wysokospecjalistycznych procedur medycznych w 2000 roku [36]. Umożliwiło to objęcie sfinansowanym przez budżet państwa leczeniem w wyspecjalizowanych placówkach większości pacjentek z zespołem Turnera.

Terapia hormonem wzrostu

Uważa się, że leczenie niskorosłości podawaniem hormonu wzrostu należy rozpocząć, gdy wartości wzrostu pacjentki znajdą się poniżej 5 percentyla na siatce centylowej dla zdrowej populacji [27].Leczenie powinien prowadzić endokrynolog dziecięcy; nie ustalono, od kiedy można zacząć leczenie, są doniesienia o rozpoczęciu leczenia już od 2. roku życia. U dziewczynek poniżej 9-12 roku życia leczenie prowadzi się samym hormonem wzrostu w zalecanej dawce 0,05 mg/dzień, u starszych pacjentek w wieku powyżej 9-12 lat lub u tych, u których leczenie wdrożono gdy ich wzrost mieścił się dużo poniżej 5 percentyla na siatce centylowej, zaleca się podawanie hormonu wzrostu wraz z oxandrolonem [27]. Najnowsze badania wskazują, że w terapii promocji wzrostu łączenie hormonu wzrostu i estrogenów nie daje korzystnego efektu [37].

Indukcja dojrzewania

Terapię estrogenową należy wprowadzić w odpowiednim czasie, biorąc pod uwagę wiek w którym kobiety w rodzinie pacjentki zwykle rozpoczynały pokwitanie. W celu wykluczenia opóźnionego dojrzewania płciowego należy oznaczyć poziom gonadotropin. Terapię estrogenową należy także skoordynować z terapią hormonem wzrostu, by zminimalizować niekorzystne działanie estrogenów na wzrost kości długich. W celu wywołania i ustalenia fizjologicznych cyklów miesięcznych, po 12-24 miesiącach terapii estrogenowej podaje się hormon ciałka żółtego w postaci medroksyprogesteronu.

Opieka nad chorymi

Złożoność i różnorodność problemów klinicznych związanych z fenotypem zespołu Turnera jest powodem, dla którego pacjentki powinny zostać objęte wszechstronną opieką specjalistów i poddawane regularnym badaniom przesiewowym w kierunku chorób, których ryzyko jest u nich zwiększone. Najważniejsze kierunki profilaktyki chorób w zespole Turnera to:

  • dokładne badanie fizykalne po postawieniu rozpoznania, mające na celu wykrycie ewentualnych wad wrodzonych;
  • echokardiografia i badanie kardiologiczne w celu wykluczenia wad wrodzonych układu krwionośnego, powtarzane co 3-5 lat od momentu postawienia diagnozy; pomiar ciśnienia tętniczego przynajmniej raz w roku;
  • badanie USG nerek jednorazowo po postawieniu rozpoznania, wykluczające wenentualne wrodzone malformacje układu moczowego;
  • testy czynnościowe tarczycy, po postawieniu rozpoznania i ponownie, w okresie pokwitania i po osiągnięciu dorosłości: poziom TSH oraz całkowitego i wolnego T4;
  • badanie audiologiczne, po postawieniu diagnozy i ponownie po osiągnięciu wieku dorosłości, w dzieciństwie i okresie pokwitania opcjonalnie;
  • badanie okulistyczne po postawieniu rozpoznania;
  • badanie poziomu lipidów w osoczu w życiu dorosłym;
  • testy czynnościowe wątroby w życiu dorosłym;
  • skrining w kierunku cukrzycy, opcjonalnie w zależności od objawów klinicznych;
  • testy czynnościowe jajników, od momentu rozpoznania;
  • badanie wskaźników wzrostu, do osiągnięcia ostatecznej wysokości ciała;
  • ocena rozwoju psychoruchowego od postawienia diagnozy i ocena zdrowia psychicznego w życiu dorosłym;
  • kontrola masy ciała, o ile istnieje taka potrzeba;

u chorych z kariotypem wykazującym obecność fragmentu chromosomu Y w celu uniknięcia ryzyka rozwoju rozrodczaka zarodkowego zalecana jest całkowita gonadektomia; w razie gdy pacjentka lub jej opiekunowie nie wyrażą zgody na interwencję chirurgiczna, zaleca się przezpochwowe USG powtarzane w regularnych odstępach czasu.

Historia

Klasyczny opis zespołu [38]. przedstawił w 1938 roku amerykański endokrynolog z Oklahomy, Henry Hubert Turner (1892-1970); od niego jednostka chorobowa wzięła nazwę. Turner w swojej pracy opisał siedem młodych pacjentek z typowymi cechami zespołu (niski wzrost, płetwista szyja, hipogonadyzm, opóźniony wiek kostny) ale błędnie przyczynę choroby upatrywał w dysfunkcji przedniego płata przysadki. Jednak pojedyncze przypadki opisywane były już wcześniej przez europejskich lekarzy; Giovanni Battista Morgagni przypuszczalnie opisał przypadek pacjentki z monosomią chromosomu X już w 1768 roku [39]. U zmarłej niskorosłej kobiety stwierdził malformacje nerek i dysgenezję gonad. W 1902 roku Otto Funke opisał przypadek piętnastoletniej dziewczynki z dysgenezją gonad, niskim wzrostem, niedojrzałością płciową, wrodzonym obrzękiem limfatycznym i płetwistą szyją [40]. W 1925 roku w na spotkaniu Rosyjskiego Towarzystwa Endokrynologicznego klasyczne objawy zespołu u 25-letniej kobiety opisał Mikołaj Adolfowicz Szereszewski (1885-1961); w krajach byłego Związku Radzieckiego używa się nazwy zespół Szereszewskiego-Turnera. W 1929 roku na sympozjum Monachijskiego Towarzystwa Pediatrycznego inny opis choroby przedstawił Otto Ullrich (1894-1957) [41]; do dziś niekiedy spotyka się określenie zespołu Ullricha-Turnera (głównie w Niemczech). Pierwszeństwo w wyjaśnieniu genetycznych podstaw zespołu przypisuje się Charlesowi Fordowi i jego współpracownikom, który w 1959 roku w pracy na łamach Lancet opisał brak chromosomu X u 14-letniej dziewczynki z zespołem Turnera.


 

Ochrona Prawna

piecz_prewencyjna_koksztys.jpg

Zjazdy i seminaria

Zespoły