loc:br meclizine prices cvs keppra 100 mg ml buy alli refill 130 clomid generic buy where can i buy acai berry select online generic viagra jelly lopid generic side effects can we trust exelon online comprar accutane por internet tadacip canada prescription tramadol no prescription fedex dutas canadian pharmacy dipyridamole shoppers drug mart why has digoxin been discontinued low price differin uk meclizine tablets 40mg flonase wanted online review what types of avandamet are there buy kamagra oral jelly online amazon india lamictal price allegra d cheap is suhagra available on line in canada viagra wikipedia espan~ol how long does antabuse take to wear off cialis and levitra side effects xeloda order by phone lisinopril hydrochlorothiazide dose dipyridamole tablets price silagra side effects online pharmacy uk orlistat seroquel lawsuit blog buy cialis super active generic eldepryl shelf life how much does actoplus met cost the chepest zoloft robaxin legal us doxycycline alternative medicine elavil 10 mg cause weight gain lowest price chloroquine global rx pharmacy irvine torsemide spain over counter exelon 10 mg cost is adalat a prescription drug aleve drugs online purchases best place buy viagra super active pct lisinopril for purchase without a prescription order amaryl online no prescription with a echeck buy aristocort online no prescription united states american eurax taking lower dose of propecia buy synthroid paypal missed 3 doses of paxil nitroglycerin ointment for fissures voltaren retard 100 mg novartis estrace cream dosage side effects actnow actonel atorvastatin tablets uses snovitra super power canadian pharmacy buy zestril 15mg online what is tegretol cr 200mg como comprar lexapro com desconto zithromax package insert fda buy ocu-glo rx in the uk purchase freeze dried acai berries reliable online no prescription pharmacies does ampicillin affect birth control pills canadian pharmacy nitroglycerin 15 000 games buy generic aciclovir where to buy wellbutrin sr drugs online order generic floxin viagra super active 50mg tablets parlodel canada head office picture of 20 mg prednisone tablet pharmacy mexico zyban clomid ovulation tests blopress usa sale evista canada pharmacy keflex on the internet what does a flovent inhaler look like generic doxycycline hyclate 100mg discount rumalaya mg buy valtrex online au can taking clomid cause weight gain brand viagra brands india cheap 45 mg discount actos roxithromycin online australia best anti anxiety pills buy alesse in canada pharmacy online entocort purchase claritin drug schedule lisinopril discount coreg discounts buy vasotec cheap keftab online coupon code zofran shoppers drug mart diakof online usa buy cialis professional in australia buy zestoretic australia how to by viagra jelly online para que se usa el augmentin viramune online ordering best price depakote er can i crush zithromax tablets cialis soft online shipping motrin generic how to take saw palmetto mg diamox by mail order how often can i take diflucan 150 mg pravachol tablets online buy viagra jelly online order furosemide uk pharmacy jogos no friv 1000 buy desyrel from india online pharmacy uk atacand effects of snorting gabapentin order rumalaya forte overnight best over the counter hoodia zithromax azithromycin uses what is voveran sr made of purchase evecare nolvadex prescription online medrol dose pack without a prescription buy xeloda without a prescription from canadian pharmacy ortho tri-cyclen reviews drugs amoxicillin capsules 500mg what is it for online pharmacy uk zovirax promethazine mg buy comprar cialis jelly online depakote pharmacies yagara pills buy buy ventolin patch generic viagra super active usa pharmacy best price for real aricept order abana online uk cialis in india price the american alligator facts cheap acai berry pills typical zoloft dose for anxiety buy levitra online uk no prescription baclofen medicines patient oral western drug suprax zoloft reviews for gad trandate refills cialis 20 mg review avapro 20 mg isoniazid dosage purchase nizoral on line in mexico order prevacid 30 mg is proventil a prescription drug what doses does paroxetine come in order prilosec online over counter grifulvin v buy mobicarte in uk what is actavis promethazine codeine guardian pharmacy malaysia viagra safe take viagra age 20 acheter lopid is it safe to order compazine lawsuits against januvia phenamax rx where can i buy bactroban online without a prescription minipress drugs online purchases remeron side effects uk can you really order viagra online desyrel rxlist where to buy nizoral shampoo hair loss domperidone tablets boots getting drugs from canada american brand levitra best online pharmacy generic feldene online levlen purchase buy periactin hong kong related drugs pediatric dose of bactrim ds cafergot tablets price buy differin pills online what does bystolic treat fucidin online sales benzac reviews pantip propecia reviews forum canadian viagra soft online without prescription buy acivir pills mg best topamax dose weight loss erythromycin side effects australia is motilium a prescription drug buy tetracycline uk acne i want to pay some viagra soft hong kong buy aristocort online non persciption lamisil coversyl 2.5 mg australia elimite pills drugstore normal periods after depo provera safe to buy generic citalopram from usa canadian pharmacy clonidine guaranteed buy zanaflex online from australia rocaltrol to buy in england buy allegra 10 lioresal tablets 150 mg low cost overnight kytril zocor dose vs crestor dose revatio no prescription canada tratamiento para la disfuncion erectil psicologica canadian meds usa pharmacy order actos 4 30mg get flovent toronto floxin paypal hyaluronic acid suppliers usa purchase erythromycin 250mg comprar zestril pela internet can you buy kamagra in ireland 100mg pharmacy chlamydia test results zoloft from uk german remedies pharma natural alternative to viagra gnc albendazole suspension for dogs canada pharmacy salary torsemide shipping overseas glycomet 100mg cheep micronase 10 mg how to use cialis effectively half price pharmacy reviews buy pain pills without prescription low cost methotrexate arimidex for sale canada cheapest place buy doxycycline buy canada no prescription for tadacip is there a drug comparative to roxithromycin max dose zofran im no prescription motilium avalide medication price irbesartan how to take actonel combi cheapest price on allegra d finast lawsuit toradol shot how long does it last co-diovan drug class purchase cefixime tablets buy phenergan in uk sale bupron sr dapoxetine wanted online review augmentin dosage for kids minocycline in mexico use stromectol coupon online side effects of prevacid solutabs in infants celadrin online uk what is flagyl used to treat side effects calcium carbonate side effects long term use seroquel with or without food amoxil overnight buy online no prescription allegra 180 mg fexofenadine hydrochloride cialis cheap how much is clomid tablets bleeding after sex contraceptive pill what is moduretic tablets online pharmacies legal uk purchase retino a .05% rayh healthcare pvt. ltd generic levitra for sale on line serophene uk online zyprexa patent expiry hoodia reviews buy menosan with paypal can order cholestoplex canada trental delivery uk can you buy cleocin gel in ireland accutane low dose 20mg ultra low dose medrol rogaine facial hair women online pharmacies canada review hyaluronic acid dosage too high exelon auto sale canadian schools veterinary medicine baclofene effets secondaires indocin pills drugstore stromectol online kopen pain meds for cats after spaying ordering viagra online australia prescription viagra professional drug store online venlor brand positioning mexican pharmacies without prescriptions drugs suppliers of himplasia in us nootropil not generic sinequan from europe atorlip 10 mg side effects ordering styplon canada blopress cheap what is prilosec otc augmentin dosage for cats indian generics online cordarone benicar hct dosage and administration cheap deltasone free delivery aricept 10 mg generic suppliers of kamagra in us purchase ayurslim cheap diovan online in us naprosyn dosage for adults where to buy aciclovir online uk order abana tablets can i order plavix online lamictal generico italiano cheap ayurslim sale uk floxin overnight florida alligator news ciplox medicine nexium reviews patients chloromycetin shortage low dose accutane success bratz yasmin india is malegra dxt a prescription drug augmentin tablets 1g la thuoc gi what is gyne-lotrimin prescription drug hoodia universal drug services ltd canada metoprolol side effects gas astelin retail price what over the counter medicine is good for back pain trazodone hcl india nitroglycerin on line no script aspirin wanted online review max dose of zofran in 24 hours top 10 online chloromycetin sites best price isoptin buspar vs xanax anxiety my cafergot coupons best price for dutas fertomid overseas herpes acyclovir tablets order buy zocor boots zocor order by phone lamisil tablets uses combivent for sale australia premarin pill canadian high dose zoloft for ocd buy zestoretic with no rx levitra without prescription canada can i order amoxil no prescription in the usa walmart pharmacy toprol xl keftab buy online ireland obagi tretinoin 0.1 cream adderall abuse in college statistics how to get a prescription for anxiety medicine mebendazole side effects women what is mirtazapine 45 mg used for elimite 100mg cheap buy clomid free shipping order zyvox online with visa prometrium for sale philippines chinese herbal viagra women shortage of prevacid solutabs acheter avapro pas cher paroxetine hcl 20mg tab generic cialis professional uk paypal trial erection packs 1 online from usa evecare drug schedule is allegra d available over the counter drugs betoptic single dose pletal online in usa how to get serophene in australia can you buy cozaar losartan generic entocort online usa no prescription fluoxetine drug canadian pharmacy trandate 100 american estrace can i get high on imitrex research grade eurax what is the medication antivert used for low price lasuna uk aristocort online coupon code discount lotensin mg sulbactam ampicillin side effects aricept new england journal of medicine seroquel lawsuit weight gain order propranolol from canada without prescription side effects of stopping prednisone in dog best place buy cialis soft after unprotected sex pill augmentin 100 mg /kg can get viagra over counter canada how long to use minocycline sildenafil citrate buy uk i pill abana website drug ciprofloxacina clorhidrato gotas alphagan delivery london 8 oz promethazine price tadacip canada pharmacy what is cephalexin 500mg capsules used for in dogs bactrim ds tablets price is there a generic astelin forzest pharmacy buy over the counter fml forte online buy prilosec 15mg online ayurslim overnight pharmacy olanzapine low dose birth control buy cheap generic cialis u. k buy colospa online in usa generic substitute for advair diskus better than sinequan what is the medication periactin used for how can i buy pain pills online rumalaya usa sildenafil or viagara order generic erexin-v doxycycline for dogs dosage lyme disease phenergan tablets dosage promethazine tablets 25 mg high where to buy speman ointment average price of cialis what is zofran made of pictures of metformin pills evista raloxifeno precio mexico doxycycline 50 mg tablets can you get motilium acheter rosuvastatin isotretinoin gel 0.05 mylan a1 xanax buy levitra orodispersible tabs legal mail order prescriptions canada prometrium to buy in australia cialis soft without a prescription chloromycetin how long to use nymphomax side effects uk rosuvastatin tablets us online cytotec online in us nitroglycerin spray for angina safe buy reminyl online how to take acai trim voltaren over the counter canada how to buy chloroquine generic brand viagra canada mupirocin boots buy jelly paypal cheap kamagra online generic famvir lithium price history prec,o do cialis no brasil retino-a cream 0,05 delivery uk para que se usa atrovent diclofenac sodium tablets uk pharmacy that sells exelon what is claritin used for best generic lopressor sites purchase atarax on line in mexico order pharmacy diclofenac gel gm wisconsin ginseng for sale tadalis sx 100mg cheep adalat supplier in uk erexin-v women buy cymbalta weight gain 2011 buy cardizem in india online eulexin rx order voltaren without prescription walton kroger pharmacy hours get zestoretic toronto buy hytrin inhaler canada anxiety in children symptoms rogaine 5 uses medication neurontin 600 mg side effects generic for propecia reviews order atacand pill buy gyne-lotrimin boots sominex shipping overseas cheap augmentin overnight pharmacy4u suprax online overnight shipping viagra online paypal what is clonidine hydrochloride prescribed for micardis 80 mg /25mg zaditor with paypal payment mirtazapine sleep quality side effects of allegra d 24 hour buying abilify online can you buy exelon over the counter los algodones pharmacy hours do i have to be 18 to buy benadryl bupropion medicine online cost nexium walmart pharmacy promethazine over counter us asian herbal viagra butea superba where can i buy isoniazid buy lioresal in australia how much is rocaltrol tablets cheap triamterene usa how to order flomax buy accutane 4 mg legal to buy arimidex paxil ships from india why has endep been discontinued doxycycline for dogs medication can you open celebrex capsules dilantin lowest price buy levothroid without a script aceon max dose buy crestor tablets pharmacy 365 gr buy norvasc boots cost of zyban prescription mexican robaxin avodart mg canadian rx how to by levitra super active online lexapro copay discount card generic hyzaar 100 25 purchase ampicillin online medication fincar prices mail order pharmacy express scripts where bactrim buy brafix online cheap there generic cymbalta 60 mg safe place order vasotec generic levaquin us kamagra oral jelly discount alli for sale uk which is better cialis viagra or levitra best pharmacy to order meclizine antabuse pills drugstore lynoral pharmacy prices list buy flonase online no prescription us buy cialis soft uk seroquel sleep medication side effects side effects weaning dog off prednisone cheap zyvox canadian pharmacy diflucan online with out prescription prazosin in the uk order sumycin online no prescription with a amex buy rx online no prescription ventolin inhaler overdose best medication for anxiety and ocd flagyl alcohol glyset max dose acheter baie d;acai en france cheap revia buy online viagra super active to buy in england best price zoloft 100mg will there generic protonix buy accutane 20 capoten no prescription compare prices nitrofurantoin drug store online elavil where to buy in canada singulair sold over counter best cialis prices pill shop doxycycline 100mg tablets revatio medication dosage duphalac online forum what is zantac used for in adults motrin side effects long term brand advair diskus non perscription countries prednisolone tablets for horses lasix side effects long term use top 10 online glucophage sites what is the medicine valtrex used for
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Menu główne



Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie. Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Dr Maria Piszczek

Swoje wystąpienie rozpocznę od stwierdzenia, że podstawową potrzebą każdego człowieka jest pragnienie bycia w łączności z innymi ludźmi (lub jak kto woli – potrzeba bycia w relacji). Siebie w relacji z drugą osoba odczuwamy poprzez świadomość ciała. Im pełniejsza jest nasza świadomość ciała obejmująca doznania zmysłowe, energię i emocje, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.
 Dlatego w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo i z małymi dziećmi dwie sprawy są dla mnie nierozerwalnie związane: świadomość ciała i wzajemna łączność. Wychowaniu unikającemu świadomości ciała zawsze będzie czegoś brakowało. Z kolei zaś praca nad świadomością ciała pomijająca relację z drugim człowiekiem zawsze zostanie niepełna.

W pracy z każdym dzieckiem pomaga nam myślenie o nim jako o osobie dorosłej. A w przyszłości przecież (niezależnie od poziomu rozwoju intelektu) najważniejsze jest tolerowanie przyjaznego dotyku innych ludzi i komunikacja z nimi.
 Z pewnością zastanawiacie się Państwo dlaczego zamiast o świadomości seksualnej osób niepełnosprawnych mówię o świadomości ciała. Otóż mówię o świadomości ciała tyle, ponieważ bez dobrego, przyjaznego traktowania ciała niemowlęcia, bez wspierającego dotyku matki, bez tego podstawowego kontaktu dotykowo – cielesnego, nie wiem, jak może rozwinąć się „prawidłowa” seksualność osoby dorosłej. Słowo prawidłowa umieszczam przy tym w cudzysłowie, zdając sobie sprawę z tego, że to, co uznamy za „prawidłowe” uzależnione jest od norm społeczno – kulturowych.

Seksualność oznacza coś innego niż seks i zachowania seksualne. Dotyczy bowiem tego, kim jesteśmy jako kobiety i mężczyźni, a nie tylko tego w jaki sposób używamy pewnych części swojego ciała.
Świadomość naszej seksualności kształtują nie tylko nasze ciała i uczucia, ale także tradycja kulturowa i rodzinna, doświadczenie i wyznanie religijne. Dlatego tak duży wpływ na budzącą się świadomość seksualną dziecka mają przekonania jego rodziców i opiekunów.

Trudno w to uwierzyć, ale seksualny rozwój biologiczny rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16 tygodnia ciąży pojawia się u płodów męskich erekcja, a u płodów żeńskich w zbliżonym czasie występuje zdolność zwilżania pochwy.
Pierwsze 19 miesięcy życia dziecka to najważniejszy okres nauki o miłości, dotyku i rozwoju zaufania do świata. W tym czasie dziecko zaczyna intensywnie poznawać swoje ciało. Mając siedem – osiem miesięcy z zaciekawieniem ogląda swoje dłonie i palce u stóp. Mniej więcej w tym samym czasie chłopcy odkrywają swoje penisy, a dziewczynki około dwóch miesięcy później – swój srom. Niemowlęta lubią wkładać palce rąk i nóg do buzi i dotykać genitaliów. Chłopcy w wieku niemowlęcym mają w ciągu dnia regularne erekcje, spowodowane płaczem, kaszlem, przeciąganiem się lub oddawaniem moczu. Mają też kilka erekcji podczas snu. Podobnie często zwilżają się pochwy małych dziewczynek.
Tak więc niemal od poczęcia każdy człowiek (niezależnie od jego późniejszego rozwoju intelektualnego) jest istotą seksualną.
I czy jesteśmy tego świadomi, czy nie – edukacja seksualna zaczyna się już w niemowlęctwie. Obejmuje ona nasze różne zachowania związane z pielęgnacją dziecka i nasze reakcje na przejawy jego seksualności, a zwłaszcza na dotykanie genitaliów.

 Do tej pory mówiłam o funkcjonowaniu normalnie rozwijających się niemowląt. Zanim przejdę do zagadnień związanych ze świadomością seksualną osób niepełnosprawnych intelektualnie, pozwólcie Państwo, że opowiem trzy historie zasłyszane podczas prowadzonych przeze mnie zajęć superwizyjnych w jednej z tzw. szkół życia.
Pierwsza z nich najbardziej drastyczna dotyczy dwudziestoletniego mężczyzny głęboko upośledzonego umysłowo. Jest on niewidomy, ma padaczkę i ograniczoną w skutek mózgowego porażenia możliwość poruszania się. Ma jednak sprawne ręce, ale oprócz podnoszenia nimi pokarmu do ust i czasami podtrzymywania się podczas prób stania, jedyne co potrafi nimi robić – to bezustanna stereotypowa stymulacja okolicy ust i głębokie wpychanie sobie dłoni aż do gardła.
Mężczyzna ten jest wychowywany przez samotną matkę, która „zabroniła” nauczycielom pracy nad jego dłońmi – z obawy, że gdy „odkryje” zacznie się onanizm. Ale to nie wszystko -  matka również wprowadziła zakaz mycia syna w szkole (chociaż się zanieczyszcza) – bo dotyk „tych” okolic może go przecież pobudzić. Nie wolno mu korzystać z hydroterapii i innych zajęć podczas których miałby możliwość poznania swego ciała. W efekcie chłopak najczęściej leży i masturbuje się, ale czyni to z pomocą ud.

Druga historia dotyczy dziewiętnastoletniej dziewczyny upośledzonej w stopniu znacznym, która pomimo niesprawnych nóg, ma sprawne dłonie i to, co robi nimi najczęściej – to szybkim ruchem wkłada je pod bluzkę i dotyka nimi swoich piersi. Robi to tak sprawnie, że żadne ubranie (oprócz zimowej kurtki) nie stanowi dla niej przeszkody. W efekcie od kilku lat rodzice nie wyjeżdżają z nią na spacery – bo, jak to wygląda, kiedy taka duża dziewczyna wkłada ręce za dekolt.
W jej klasie są sami chłopcy – i jak im to wytłumaczyć, że Kasia może robić coś, czego innym, nie wolno? Stosowane są, więc bezustanne zakazy i próby sprawdzania skuteczności różnych kar – a Kasia robi swoje.
A co w tej historii jest najdziwniejsze? Otóż nikt do tej pory nie sprawdził tego, co ona tak naprawdę robi wkładając ręce za dekolt – czy drażni piersi, czy też szukając poczucia bezpieczeństwa po prostu obejmuje swoje ciało?
 Wreszcie ostatnia historia, to historia dwudziestoletniego Pawła, idealnego do tej pory ucznia szkoły życia. Paweł jest upośledzony umysłowo w stopniu umiarkowanym – opanował wiele umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu, miał dobre kontakty z rówieśnikami i to wszystko pewnego pięknego dnia runęło. W czerwcu zdarzyło się kilka rzeczy, które spowodowały radykalną zmianę jego zachowania.
Po pierwsze dowiedział się, że od września będzie chodził do innej szkoły – co wywołało jego protest. Po drugie była wycieczka do Szczecina podczas, której został „nakryty” przez matkę na całowaniu koleżanki, a potem na siłę zmuszono go do przejazdu przez miasto dziecięcą kolejką. Paweł nie chciał wejść do takiego pociągu, został więc wciągnięty na siłę, przyduszony do siedzenia i głośno krzycząc, przez godzinę musiał zwiedzać miasto.
Ponieważ taki protest zdarzył się pierwszy raz w jego życiu – matka wybrała się na konsultację do psychiatry. I dowiedziała się, że postąpiła dobrze – bo „przecież dziecko nie powinno rządzić rodzicami”. Otrzymała też dobrą radę na przyszłość polegającą na tym, że w przypadku pojawienia się podobnych zachowań należy przez chwile usiąść na synu i odczekać aż mu minie.
Paweł szczególnie dużo protestował we wrześniu, gdy zaczął chodzić do nowej szkoły, a matka oczywiście na nim siadała. Skutek był taki, że chłopak zaczął ją bić. Teraz bije nie tylko matkę, ale każdego, kogo spotka na drodze. Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i rówieśników. Nie bije tylko dziadków i przechodniów na ulicy. Na demonstrowanym filmie wideo było widoczne, jak chłopak wali każdego, kto znajdzie się w zasięgu ręki. Patrzy przy tym na nauczyciela, robi zmartwioną, wyrażającą głęboki smutek minę i wyraża poczucie winy „tak, tak, robię źle”. Nie potrafi przy tym pohamować nagłego impulsu (pozwólcie Państwo, że znowu zacytuje psychiatrę: „no trudno proszę Pani, to zło, to już w nim siedzi”).

Zastanówmy się jednak nad tym, co tak naprawdę zdarzyło się Pawłowi. A w tak krótkim czasie zdarzyło się wiele:
– zostało zburzone jego poczucie bezpieczeństwa,
– stał się ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej,
– zanegowano jego być może rodzące się uczucie, robiąc ze sprawy prywatne, sprawę publiczną i ośmieszając przed innymi,
– złamano jego poczucie godności osobistej (wsadzając na się krzyczącego do dziecięcego pojazdu).

To wszystko wystarczyło, żeby zburzyć jego kruche poczucie równowagi psychicznej i doprowadzić do stanu, w którym jest obecnie.
 Dlaczego o tym mówię? Otóż historie tej trójki dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie uświadomiły mi jak ważna jest tematyka dzisiejszej konferencji.
Okazuje się bowiem, ze pomijanie w wychowaniu i w edukacji naturalnych zachowań ludzkich nigdy i nikomu nie może przynieść żadnych korzyści. Traktowanie, więc niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, jako istot aseksualnych z pewnością w przyszłości nie będzie korzystne ani dla nich, ani dla nas, ani dla osób z którymi będą przebywały.
Każde racjonalne oddziaływanie wychowawcze powinno obejmować działania pozwalające doświadczać dziecku dnia dzisiejszego w taki sposób, żeby dobrze wkroczyło w dorosłość.
Jak już mówiłam w towarzyszeniu rozwojowi dziecka pomocne jest myślenie o nim jako o osobie dorosłej. Jeśli jednak jesteśmy rodzicami dziecka niepełnosprawnego jest to myślenie trudne, bo przepełnione bolesną świadomością tego, że chociaż chcemy zapewnić mu najlepszą przyszłość, to wiele jego i naszych marzeń nigdy nie spełni się. Zaczynamy więc zastanawiać się nad tym, jakie ograniczenia należy wprowadzić już teraz (kiedy ma dopiero kilka lat), żeby w przyszłości nie cierpiało, żeby jego dorosłe życie było dobre. Dotyczy to wielu sfer ludzkiej aktywności, w tym również aktywności seksualnej.
 Każdy człowiek, który ma świadomość swojego ciała, wyróżnia jego części i jest świadomy ich funkcjonowania, jest również świadomy swoich podstawowych potrzeb biologicznych, w tym potrzeby seksualnej. Świadomości takiej mogą jedynie nie posiadać osoby głęboko upośledzone umysłowo z poważnymi uszkodzeniami mózgu, nie wyróżniające siebie od otoczenia i funkcjonujące na poziomie elementarnych odruchów bezwarunkowych. Pamiętajmy jednak, że osób tych jest niewiele, bo mniej niż 1% w całej populacji niepełnosprawnych intelektualnie.

Pozostałe osoby niepełnosprawne intelektualnie, niezależnie od stopnia ich upośledzenia, z pewnością odczuwają takie potrzeby. Ich mózgi często są nieodwracalnie uszkodzone, ale mają hormony i mają związane z tym potrzeby i problemy. Błędne jest więc założenie, że wczesne wprowadzenie ograniczeń lub pominięcie w wychowaniu tej sfery ludzkiego rozwoju przyniesie jakiś pożytek.
 Osoby niepełnosprawne intelektualnie zauważają pojawiające się w okresie dorastania zmiany fizyczne swojego ciała, odczuwają popęd seksualny, a około 70% z nich podejmuje różne formy aktywności seksualnej. Nie umiejętność zwerbalizowania swoich potrzeb nie powinna być zatem utożsamiana z ich nieposiadaniem, czy z nieświadomością swojego seksualizmu. Dorastające osoby niepełnosprawne intelektualnie mają takie same potrzeby i problemy jak inne nastolatki, tylko sobie z nimi nie radzą.
 Typowy dla okresu dorastania wzrost wydzielania hormonów może powodować agresję i samoagresję. Hormony działają na umysł tak, jak narkotyk. Zachowanie zaczyna zależeć nie tylko od przyczyn zewnętrznych, ale i od poziomu hormonów. Pojawiają się problemy ze spaniem i z jedzeniem (zmieniają się preferencje smakowe, bo u nastolatków zmniejsza się liczba kubków smakowych na języku), mogą pojawiać się trudności z widzeniem i słyszeniem, wahania koncentracji uwagi (np. gdy jest rzut testosteronu, dziecko może mieć problemy z transformacją informacji słuchowej - sądzimy wówczas, że ono nas nie słucha, podczas gdy w rzeczywistości ono nas nie słyszy), wzrasta częstotliwość zachowań przymusowych, poszukiwanie nowych doznań i wrażeń, narażanie się na niebezpieczeństwo. Po prostu dorastające dzieci muszą często robić czegoś więcej, żeby czuć to samo co kiedyś. Dotyczy to również dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Gdy zaczynają pojawiać się różne problemy mało efektywne jest krzyczenie, karanie, okazywanie naszego zdenerwowania i niezadowolenia, bo jest to tylko dokładanie do tego, co dziecko ma w sobie – a w sobie ma wystarczająco własnej złości i niepokoju.

Dojrzewanie to emocjonalna huśtawka, dlatego ważne jest żeby dziecko wiedziało jak wygląda jego kalendarz, jakie są reguły planowania dnia, jakie zasady i gdzie obowiązują. U niektórych dorastających zaczynają pojawiać się niestosowne zachowania seksualne. Tak samo jak można nauczyć dziecko niepełnosprawne jedzenia i mycia się, można nauczyć je stosownych zachowań seksualnych. Dobrych efektów nie przynosi ignorowanie masturbacji. To jednak jak będziemy postępować w takich przypadkach zależy od naszej odpowiedzi na pytanie: Czy onanizm jest dobry dla kogoś, kto prawdopodobnie nigdy nie będzie miał partnera seksualnego, ale ma hormony?
 Jeszcze trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy należy wyrazić zgodę na odbycie stosunku płciowego przez osobę, która nie zawsze poprawnie nazywa części ludzkiego ciała, nie ma pojęcia skąd się biorą dzieci, nie potrafi zadbać o siebie, nie zna wielu reguł społecznych. Jeśli odmówimy jej prawa do kontaktów heteroseksualnych i zawierania związków, to zachodzi pytanie gdzie jest ta granica po przekroczeniu której dopuszczamy możliwość współżycia seksualnego, czy nasze przyzwolenie powinno być uzależnione od oceny poziomu uświadomienia osoby niepełnosprawnej. Gdy to mówię z tonu mojego głosu już wynika, że jest to jakaś bzdura. Nikt przecież przed zawarciem małżeństwa nie sprawdzał naszego poziomu uświadomienia. I chociaż ostatnio zelżała hipokryzja społeczna, nie ma sztywnych przepisów ani na udane współżycie seksualne, ani na udany związek.

Nie wiemy również, jak przeżywają osoby głębiej upośledzone umysłowo swój pierwszy stosunek. Trudno jest nam w tych sprawach zachować obiektywizm.
 Niestety nie mogę Państwu zaproponować żadnych gotowych rozwiązań. Jesteście skazani na własny osąd wsparty głęboką znajomością psychiki Waszego dorastającego dziecka. Są jednak sprawy prostsze, co do konieczności uwzględnienia których w procesie wychowania istnieje powszechna zgoda. Dotyczy to między innymi informacji o budowie ciała i jego funkcjach, o wzorcach ról społecznych kobiety i mężczyzny, o ekspresji potrzeb seksualnych, płodności i rodzicielstwie.

Jeśli rozpoczniemy uświadomienie seksualne i kształtowanie właściwych zachowań już w dzieciństwie unikniemy wielu problemów pojawiających się w okresie dorastania, które wynikają z deficytów tożsamości płciowej i obniżonej kontroli potrzeb seksualnych. Właściwa, bo przeprowadzona w sposób dostosowany do poziomu rozumienia dziecka i wielokrotnie powtarzana edukacja seksualna stanowi również element profilaktyczny, zabezpieczający przed niepożądaną ciążą, chorobami przenoszonymi drogą płciową i przed przemocą seksualną.

Do tej pory mało mówiłam o konieczności wprowadzenia w wychowaniu osób niepełnosprawnych takich zasad, które są uniwersalne, a zatem powinny dotyczyć każdego, niezależnie od jego poziomu funkcjonowania intelektualnego. Nie należy przecież bez zezwolenia przekraczać stosownego dystansu fizycznego: dotykać kogoś, głaskać czy przytulać się. Należy rozróżniać sytuacje prywatne i publiczne oraz wiedzieć jakie zachowania są stosowne w miejscach publicznych, a jakie nie.

Onanizowanie i obnażanie się w miejscach publicznych, niezależnie od osoby, która to czyni, zawsze budzi nasz sprzeciw. Nie lubimy również ordynarnych zaczepek i natrętnego gapienia się. Nie wolno nikogo napastować i namawiać do robienia czegoś, czego nie chce lub nie rozumie. Są to proste zasady obowiązujące w życiu społecznym, a tego, że nie wolno dotykać innych ludzi bez przyzwolenia lub trzeba mieć czyjąś zgodę na przytulenie, możemy przecież łatwo wyuczyć (wielokrotnie powtarzając wprowadzoną zasadę). Należy również pamiętać o tym, że dzieci szybko uczą się tego, jak na ich niestosowne zachowania seksualne reagują inni, dlatego ważne jest żeby nie wzmacniać takich zachowań naszą niewłaściwą postawą.
Także jeśli zdecydujemy się na wprowadzenie czasu intymnego, musimy nauczyć młodzież, że nie należy wciągać w to innych osób. Jest to ważna zasada, która powinna obowiązywać przez całe życie. I wreszcie bardzo ważne jest to, żeby takie same zasady obowiązywały i były egzekwowane nie tylko w domu, ale również we wszystkich miejscach, w których przebywa dorastające dziecko.
Przygotowując swoje z konieczności krótkie wystąpienie, znalazłam wśród książek w języku polskim taką, którą chciałabym Państwu bardzo polecić. Jest to książka Debry Haffner „Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych”. Lektura tej książki może być kontynuacją dzisiejszego spotkania.



Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria