epivir-hbv argentina donde comprar necesito comprar isoniazid en bogota donde puedo comprar ceftin en barcelona donde puedo comprar januvia en guayaquil compra de kamagra chewable en bogota donde puedo comprar betapace en ensenada compra de oxytrol a contrareembolso pilex donde comprar en quito venden zithromax sin receta en farmacias donde comprar diltiazem republica dominicana donde comprar rumalaya forte en chile donde comprar las pastillas avapro en mexico comprar norvasc barquisimeto orden de precedencia en extra super cialis oficiales comprar pastillas femcare venezuela forzest sin receta mexico como comprar benadryl en antofagasta donde puedo comprar flonase en medellin donde puedo comprar advair diskus sin receta medica donde puedo comprar misoprostol emsam donde puedo comprar buspar en colombia como conseguir reglan sin receta en buenos aires comprar omnicef el pais donde comprar nizoral en cordoba argentina donde puedo comprar eulexin genérico comprar colchicine en las palmas donde comprar cefixime en méxico necesito receta medica para comprar arimidex comprar lasuna seguro en españa donde comprar entocort oaxaca comprar pastillas noroxin bucaramanga donde puedo comprar las pastillas tenormin en estados unidos comprar penegra sin tarjeta comprar robaxin a contrareembolso en españa orden jerarquico de los medrol administrativos comprar remedios allopurinol donde conseguir fucidin sin receta donde comprar carafate en neiva huila comprar wellbutrin seguro en españa comprar ponstel en anzoategui donde puedo comprar rumalaya gel en quito ecuador donde puedo comprar tulsi sleep en mexicali comprar florinef es ilegal cual es el mejor sitio para comprar flonase puedo conseguir zetia sin receta donde se puede comprar lynoral contrareembolso comprar noroxin barato en madrid pastillas avana sin receta donde comprar cardura en riobamba comprar entocort sin receta bilbao donde compro alli en paraguay quiero comprar ponstel en argentina donde puedo comprar ditropan en queretaro donde puedo comprar confido panama comprar aldactone en andorra precio como comprar pastillas imitrex en españa trazodone en españa donde comprar compra de actonel online en argentina donde puedo comprar las pastillas alli en mexico comprar cialis extra dosage para mujer contacto-para-comprar-reminyl en panama geriforte syrup de comercio de orden mercantil quiero comprar cleocin en quito comprar viramune por internet foros comprar augmentin en alicante sin receta comprar remedios deltasone cabgolin argentina donde comprar se puede comprar avapro sin receta en la farmacia compra cefadroxil generico contrareembolso donde puedo comprar pastillas cleocin en guadalajara puedo comprar aspirin en la farmacia donde puedo comprar zithromax en neiva huila donde se pueden comprar las pastillas vytorin en bogota donde comprar pastillas ditropan en medellin comprar retino-a en zaragoza en mano como comprar detrol en antofagasta betnovate comprar en caracas comprar pastillas clindamycin venezuela pyridium misoprostol se vende sin receta donde puedo comprar pastillas triamcinolone venezuela dipyridamole en farmacia sin receta donde comprar viagra o liv 52 donde puedo comprar zetia sin receta en lima donde puedo comprar vasodilan online comprar cardizem en calama sitio seguro para comprar cialis comprar levothroid generico en farmacias españolas se puede comprar elavil en farmacias slimex sin receta en usa donde se compra vasotec mexico compra de caverta en sevilla como comprar hydrochlorothiazide sin receta en costa rica comprar elimite en mano en valencia donde comprar doxazosin barranquilla comprar keppra para hombres donde comprar pastillas dostinex en españa meclizine se compra con receta necesitas receta para comprar nizoral comprar tamoxifen en la serena donde comprar plaquenil en nicaragua pastillas dramamine donde las puedo comprar quiero comprar kamagra soft lima en donde se puede comprar advair diskus se puede comprar diabecon en farmacias sin receta comprar diarex temuco donde comprar minocycline en rosario donde comprar imuran estados unidos donde comprar seroquel en las palmas en donde puedo comprar pastillas hyaluronic acid como comprar tetracycline en españa sin receta es necesaria receta medica para comprar cytoxan donde puedo comprar pastillas albendazole en tampico comprar antabuse femenina en españa donde comprar lotensin en zaragoza comprar keppra con receta comprar sin tarjeta ginseng tadalafil donde puedo comprar antivert en queretaro comprar antabuse en montevideo comprar unisom en santa cruz de tenerife donde comprar astelin por internet donde comprar las pastillas colospa en medellin comprar dipyridamole en valencia contrareembolso como comprar tadapox en temuco donde puedo comprar prevacid en chile zenegra mexico sin receta cefadroxil juridicos compra venta puedo comprar vytorin en similares comprar triamcinolone sin receta en tucuman como comprar propecia lima comprar cipro precios donde comprar midamor en cochabamba donde puedo comprar la pastilla lukol en estados unidos donde puedo comprar clomid en mexico comprar dutas sin receta gibraltar donde puedo comprar toprol xl en miami donde puedo comprar carbozyne en acapulco como hago para comprar las pastillas diflucan comprar serophene en toluca donde puedo comprar v-gel en cucuta donde puedo comprar pastillas cleocin sin receta comprar lipothin generico online contrareembolso conseguir bupron sr sin receta chile donde comprar ginseng en guatemala como puedo comprar las pastillas levitra extra dosage como comprar o remedio diflucan necesito comprar extra super cialis en bogota donde comprar hytrin en puebla comprar slim tea y pagar contrareembolso comprar licor de tegretol mejor farmacia online para comprar finast comprar apcalis sx las palmas comprar sumycin en neuquen donde comprar hytrin en trujillo peru se puede comprar omnicef generico en farmacias compro amitriptyline en cochabamba comprar female cialis en badajoz comprar feldene sin receta en tenerife comprar trimox en alicante sin receta como comprar fml forte contrareembolso comprar motilium sin receta buenos aires donde puedo comprar arcoxia donde comprar el clozaril en mexico comprar pastillas fluoxetine sueltas méxico se vende glucophage sin receta en mexico pastillas zetia se venden sin receta donde comprar voveran en tunja comprar cialis jelly en huelva donde puedo comprar avana en ensenada compra segura de proventil zetia comprimidos sin receta precose 200 sin receta comprar uroxatral mercadolibre apcalis sx guatemala sin receta puedo comprar phexin en walmart donde puedo comprar pastillas isoniazid en mexico viagra extra dosage donde lo comprar como comprar aricept en chile sin receta como puedo comprar unisom en peru donde comprar peni large en cartagena riesgos de comprar aspirin por internet donde comprar diltiazem en pasto donde comprar rogaine en nicaragua donde comprar orlistat 120 mg haldol 10 mg sin receta donde comprar las himcolin como puedo comprar tofranil en guatemala donde comprar torsemide sin receta en madrid puedo comprar celadrin en farmacia en el salvador compra de myambutol en español donde puedo comprar triamcinolone generico en mexico como conseguir dramamine sin receta medica en españa donde comprar la pastilla glycomet las mejores paginas para comprar coumadin comprar penegra seguro en españa necesito receta para comprar requip en españa comprar paxil sin receta donde comprar licor de dapoxetine donde comprar proventil internet donde puedo comprar antivert mexico comprar unisom en cochabamba precio exelon en farmacia sin receta comprar betapace en la plata donde comprar glucotrol xl generico en chile comprar viramune marruecos comprar minocin pastillas alguien sabe donde puedo comprar kamagra oral jelly himplasia de compra y venta que no se consideran comerciales donde puedo comprar slimex en valencia donde puedo comprar paroxetine en puebla comprar benemid en suiza donde puedo comprar vasodilan sin receta en ecuador como puedo comprar propranolol en venezuela puedo comprar remeron sin receta comprar lasix madrid sin receta comprar antabuse paginas seguras donde comprar cystone mexico se puede comprar ceftin sin receta comprar minocin en la serena comprar amoxil venta orden jerarquico de los nimotop administrativos en colombia comprar micardis farmacia ahumada donde comprar florinef en bogota-colombia comprar pastillas risperdal ecuador en donde puedo comprar pastillas stromectol xenical evecare donde comprar donde compro coumadin en guatemala donde comprar viagra jelly venezuela comprar aciclovir contrareembolso en valencia donde puedo comprar combivent en republica dominicana nociones de orden clases yasmin humanos reglas tecnicas y normas comprar malegra fxt en internet es seguro como conseguir comprar toprol xl himcolin misoprostol donde comprar donde puedo comprar pastillas brahmi en peru comprar silagra en toluca mejor pagina para comprar lasuna generico es confiable comprar celexa por internet kamagra oral jelly pastillas sin receta españa cual es la mejor pagina para comprar geriforte syrup comprar lynoral sin receta en farmacia foro donde comprar artane como comprar phexin sin receta en usa como puedo comprar la pastilla malegra dxt como hacer para comprar hytrin se requiere receta medica para comprar geriforte syrup comprar rumalaya forte sin receta en farmacias necesito comprar nicotinell en venezuela quiero comprar zaditor en ecuador en donde puedo comprar cleocin gel sin receta comprar keppra en viña se puede comprar malegra fxt en mexico donde puedo comprar chloroquine en gdl donde comprar pastillas carafate en mexico comprar diltiazem pago contrareembolso comprar rosuvastatin sin receta en concepcion donde puedo comprar brand cialis bogota donde puedo comprar etodolac caracas en que farmacia puedo comprar hyzaar sin receta precio del ditropan sin receta en farmacias del ahorro venden nootropil sin receta donde se compra zantac mexico donde comprar pastillas lotensin medellin como comprar voltaren foro donde comprar himplasia paraguay donde comprar npxl buenos aires donde comprar lipitor en santa marta cuanto vale la motilium sin receta en donde puedo comprar gyne-lotrimin bogota hydrochlorothiazide venta en lima sin receta como comprar amitriptyline sin receta chile donde puedo comprar propecia sin receta en guayaquil comprar kamagra polo seguro advair diskus sin receta andorra quiero comprar nicotinell españa comprar terramycin foro españa como se puede comprar la lotrisone liv 52 comprar sin receta en que farmacias puedo comprar zyprexa como se compra el micardis en chile prevacid 5 mg sin receta como comprar duetact en españa sin receta necesito comprar pyridium en lima donde puedo comprar moduretic sin receta donde compro omnicef en el df foro donde comprar lasix online comprar aygestin es ilegal donde puedo comprar las pastillas aciclovir en barranquilla donde comprar hoodia medellin en donde puedo comprar reglan en guatemala comprar suprax farmacia sin receta comprar prinivil en quito donde comprar hyaluronic acid en cd juarez donde comprar famvir contrareembolso donde comprar viagra sublingual maracay como comprar viramune diario como comprar erythromycin en tegucigalpa comprar pastillas sueltas atrovent se necesita receta medica para comprar la pastilla prednisone se puede comprar fertomid en farmacias sin receta donde puedo comprar la pastilla rumalaya forte en caracas donde puedo comprar temovate en ensenada donde comprar top avana peru donde comprar cafergot 5 mg comprar gyne-lotrimin generico por contrareembolso donde comprar pastillas detrol en cali donde comprar eldepryl en santiago de chile donde puedo comprar viagra jelly sin receta donde comprar unisom 0.3 donde comprar la pastilla carafate como conseguir ayurslim sin receta medica en lima rumalaya forte en mexico donde comprar se puede comprar seroflo sin receta en chile donde comprar eldepryl en villavicencio donde comprar glucotrol xl en lima 2012 comprar proventil y pagar con paypal donde comprar serpina contrareembolso en españa seroflo andorra sin receta comprar allopurinol generico con seguridad premarin donde lo compro kemadrin andorra sin receta donde comprar fml forte en panama donde comprar prograf barranquilla comprar trial erection packs 1 nacional comprar vasotec en quito comprar aspirin online buenos aires como conseguir precose en españa sin receta donde comprar fluoxetine generico en andorra puedo comprar renagel en similares donde puedo comprar risperdal df donde compro kamagra super en panama artane comprar caracas comprar brahmi jalea se vende el zofran sin receta medica plavix jarabe precio sin receta en bogota donde puedo comprar suhagra comprar confido y pagar contrareembolso comprar prednisone para mujeres en argentina donde puedo comprar lozol en pasto compra altace espana comprar sarafem suelta quiero comprar cardura lima donde comprar aciphex en cartagena comprar pastillas reminyl en mexico donde comprar nizagara mallorca comprar cymbalta en republica dominicana comprar diclofenac femenino argentina como puedo comprar levitra en españa cuanto cuesta trandate sin receta donde puedo comprar neurontin en panama venden diclofenac gel en las farmacias sin receta como comprar innopran xl en monterrey donde puedo comprar isoptin en new york donde comprar viagra professional generico en mexico compra de indocin venezuela es seguro comprar sinemet generico donde comprar orlistat mas barato paginas fiables para comprar diclofenac donde puedo comprar propranolol en honduras me venden lisinopril sin receta comprar zovirax sin receta barcelona donde comprar sumycin forocoches donde comprar aristocort en caracas comprar pastillas sueltas minocycline como comprar sumycin discretamente donde puedo comprar las pastillas prednisone en guatemala quiero comprar rumalaya gel en barcelona comprar avodart con tarjeta mastercard keppra bogota donde comprar como comprar lariam en barranquilla viagra super active juridicos documentados compra vivienda nueva donde puedo comprar kamagra polo sin receta medica donde comprar feldene en guadalajara como conseguir metoclopramide sin receta barcelona foro comprar lynoral generico comprar remeron para mujeres en argentina compra de tadapox en lima cuando se puede comprar doxazosin generico shatavari barato en españa donde puedo comprar las buspar se necesita receta para comprar la pastilla epivir-hbv comprar hydrea en maturin comprar serpina contrareembolso en madrid donde comprar erexor en new york donde puedo comprar mircette en veracruz donde compro caverta en paraguay 5 erexin-v en orden cronologico de la obra el matadero imitrex comprar quito donde comprar bupropion en barcelona comprar avodart sin receta en paraguay donde comprar probalan sin receta en mexico donde puedo comprar la pastilla de vantin comprar adalat de mujer comprar brahmi generico contrareembolso en españa como tener nizoral sin receta foro donde comprar cozaar generico comprar pastillas cytotec en usa promethazine urgentes que requieren orden previa y prorroga del fiscal donde comprar sinequan en linea como comprar zofran en granada comprar albenza seguro en españa comprar kemadrin online en españa contrareembolso se puede comprar coreg en españa sin receta donde comprar arimidex en piura comprar nootropil en guatemala comprar myambutol arica donde comprar dramamine en ecuador donde es seguro comprar zanaflex donde se puede comprar el carafate glycomet diario mais barato comprar apcalis sx en mar del plata malegra fxt sin receta en estados unidos comprar advair diskus generico sin receta en españa comprar una pastilla de rogaine donde comprar cabgolin en quito como tener azulfidine sin receta brand levitra orlistat compra comprar zyrtec barato contrareembolso protonix sin receta argentina necesitas receta para comprar luvox donde comprar flomax guadalajara comprar cytotec en canarias donde puedo comprar strattera en pasto comprar albendazole en farmacia madrid el aspirin mas barato mejor pagina para comprar pletal generico quiero comprar cialis jelly online foro donde comprar reminyl original comprar zanaflex en españa donde comprar amaryl en guadalajara jalisco comprar extra super viagra genérico sin receta o auténtico de pfizer comprar aleve en valencia contrareembolso donde comprar liv 52 sin receta en venezuela donde comprar flagyl er en temuco quiero comprar emsam en ecuador donde comprar tretinoin barcelona mycelex-g sin receta madrid comprar rumalaya gel online sin receta comprar pastillas xalatan en madrid donde comprar viagra yasmin comprar noroxin en bogota colombia se necesita receta medica para comprar prograf en españa necesito recipe para comprar naltrexone en venezuela como comprar strattera sin receta el keflex se vende sin receta en españa en que farmacia puedo comprar xenical sin receta en el df venta donde comprar tadacip argentina venden cytoxan sin receta en farmacias como comprar cefixime lima comprar buspar generico en el df necesito receta para comprar voveran en españa donde comprar crestor en malaga donde comprar brand advair diskus en pereira se puede comprar vytorin sin receta en una farmacia comprar evista sin receta en madrid comprar urispas sin receta en malaga donde comprar remeron puebla comprar medicamento retino-a donde comprar adalat en el df sin receta donde puedo comprar altace en mexicali betapace urgentes que no requieren orden del fiscal donde puedo comprar la pastilla zestril donde comprar aristocort en linea donde puedo comprar trimox sin receta en lima donde comprar amantadine en el salvador comprar extra super viagra caballito comprar trileptal en valencia españa donde comprar gyne-lotrimin en guatemala donde comprar buspar pachuca comprar pastillas dulcolax lima differin juridicos compra vivienda donde puedo comprar pastillas kamagra polo en bogota depo cialis jelly se vende sin receta comprar biaxin contrareembolso en madrid como comprar wellbutrin en farmacia sin receta prednisone urgentes que requieren orden previa y prorroga del fiscal comprar liv 52 tailandia donde puedo comprar viagra professional en managua donde comprar femara monterrey donde comprar pastillas brand viagra en chile como comprar trileptal contrareembolso comprar tadalis sx en puebla kamagra oral jelly en españa donde comprar donde comprar el mircette comprar wellbutrin sin receta en paraguay innopran xl donde comprar en lima como comprar pastillas erexin-v donde puedo comprar arava en puerto rico se requiere receta para comprar olanzapine orden de precedencia en lopid oficiales donde comprar aristocort en aguascalientes como comprar cialis super active sin receta en usa compra allegra en chile como comprar viagra super active seguro aceon donde comprar en colombia se puede comprar exelon en farmacia sin receta comprar shallaki por internet en argentina comprar zyprexa en españa contrareembolso comprar venlor seguro donde puedo comprar saw palmetto lima
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Menu główne

Genetyka

Różne

Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie. Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Źródło: www.bardziejkochani.pl
Dr Maria Piszczek

Swoje wystąpienie rozpocznę od stwierdzenia, że podstawową potrzebą każdego człowieka jest pragnienie bycia w łączności z innymi ludźmi (lub jak kto woli – potrzeba bycia w relacji). Siebie w relacji z drugą osoba odczuwamy poprzez świadomość ciała. Im pełniejsza jest nasza świadomość ciała obejmująca doznania zmysłowe, energię i emocje, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.
 Dlatego w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo i z małymi dziećmi dwie sprawy są dla mnie nierozerwalnie związane: świadomość ciała i wzajemna łączność. Wychowaniu unikającemu świadomości ciała zawsze będzie czegoś brakowało. Z kolei zaś praca nad świadomością ciała pomijająca relację z drugim człowiekiem zawsze zostanie niepełna.


W pracy z każdym dzieckiem pomaga nam myślenie o nim jako o osobie dorosłej. A w przyszłości przecież (niezależnie od poziomu rozwoju intelektu) najważniejsze jest tolerowanie przyjaznego dotyku innych ludzi i komunikacja z nimi.
 Z pewnością zastanawiacie się Państwo dlaczego zamiast o świadomości seksualnej osób niepełnosprawnych mówię o świadomości ciała. Otóż mówię o świadomości ciała tyle, ponieważ bez dobrego, przyjaznego traktowania ciała niemowlęcia, bez wspierającego dotyku matki, bez tego podstawowego kontaktu dotykowo – cielesnego, nie wiem, jak może rozwinąć się „prawidłowa” seksualność osoby dorosłej. Słowo prawidłowa umieszczam przy tym w cudzysłowie, zdając sobie sprawę z tego, że to, co uznamy za „prawidłowe” uzależnione jest od norm społeczno – kulturowych.

Seksualność oznacza coś innego niż seks i zachowania seksualne. Dotyczy bowiem tego, kim jesteśmy jako kobiety i mężczyźni, a nie tylko tego w jaki sposób używamy pewnych części swojego ciała.
Świadomość naszej seksualności kształtują nie tylko nasze ciała i uczucia, ale także tradycja kulturowa i rodzinna, doświadczenie i wyznanie religijne. Dlatego tak duży wpływ na budzącą się świadomość seksualną dziecka mają przekonania jego rodziców i opiekunów.

Trudno w to uwierzyć, ale seksualny rozwój biologiczny rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16 tygodnia ciąży pojawia się u płodów męskich erekcja, a u płodów żeńskich w zbliżonym czasie występuje zdolność zwilżania pochwy.
Pierwsze 19 miesięcy życia dziecka to najważniejszy okres nauki o miłości, dotyku i rozwoju zaufania do świata. W tym czasie dziecko zaczyna intensywnie poznawać swoje ciało. Mając siedem – osiem miesięcy z zaciekawieniem ogląda swoje dłonie i palce u stóp. Mniej więcej w tym samym czasie chłopcy odkrywają swoje penisy, a dziewczynki około dwóch miesięcy później – swój srom. Niemowlęta lubią wkładać palce rąk i nóg do buzi i dotykać genitaliów. Chłopcy w wieku niemowlęcym mają w ciągu dnia regularne erekcje, spowodowane płaczem, kaszlem, przeciąganiem się lub oddawaniem moczu. Mają też kilka erekcji podczas snu. Podobnie często zwilżają się pochwy małych dziewczynek.
Tak więc niemal od poczęcia każdy człowiek (niezależnie od jego późniejszego rozwoju intelektualnego) jest istotą seksualną.
I czy jesteśmy tego świadomi, czy nie – edukacja seksualna zaczyna się już w niemowlęctwie. Obejmuje ona nasze różne zachowania związane z pielęgnacją dziecka i nasze reakcje na przejawy jego seksualności, a zwłaszcza na dotykanie genitaliów.

 Do tej pory mówiłam o funkcjonowaniu normalnie rozwijających się niemowląt. Zanim przejdę do zagadnień związanych ze świadomością seksualną osób niepełnosprawnych intelektualnie, pozwólcie Państwo, że opowiem trzy historie zasłyszane podczas prowadzonych przeze mnie zajęć superwizyjnych w jednej z tzw. szkół życia.
Pierwsza z nich najbardziej drastyczna dotyczy dwudziestoletniego mężczyzny głęboko upośledzonego umysłowo. Jest on niewidomy, ma padaczkę i ograniczoną w skutek mózgowego porażenia możliwość poruszania się. Ma jednak sprawne ręce, ale oprócz podnoszenia nimi pokarmu do ust i czasami podtrzymywania się podczas prób stania, jedyne co potrafi nimi robić – to bezustanna stereotypowa stymulacja okolicy ust i głębokie wpychanie sobie dłoni aż do gardła.
Mężczyzna ten jest wychowywany przez samotną matkę, która „zabroniła” nauczycielom pracy nad jego dłońmi – z obawy, że gdy „odkryje” zacznie się onanizm. Ale to nie wszystko -  matka również wprowadziła zakaz mycia syna w szkole (chociaż się zanieczyszcza) – bo dotyk „tych” okolic może go przecież pobudzić. Nie wolno mu korzystać z hydroterapii i innych zajęć podczas których miałby możliwość poznania swego ciała. W efekcie chłopak najczęściej leży i masturbuje się, ale czyni to z pomocą ud.

Druga historia dotyczy dziewiętnastoletniej dziewczyny upośledzonej w stopniu znacznym, która pomimo niesprawnych nóg, ma sprawne dłonie i to, co robi nimi najczęściej – to szybkim ruchem wkłada je pod bluzkę i dotyka nimi swoich piersi. Robi to tak sprawnie, że żadne ubranie (oprócz zimowej kurtki) nie stanowi dla niej przeszkody. W efekcie od kilku lat rodzice nie wyjeżdżają z nią na spacery – bo, jak to wygląda, kiedy taka duża dziewczyna wkłada ręce za dekolt.
W jej klasie są sami chłopcy – i jak im to wytłumaczyć, że Kasia może robić coś, czego innym, nie wolno? Stosowane są, więc bezustanne zakazy i próby sprawdzania skuteczności różnych kar – a Kasia robi swoje.
A co w tej historii jest najdziwniejsze? Otóż nikt do tej pory nie sprawdził tego, co ona tak naprawdę robi wkładając ręce za dekolt – czy drażni piersi, czy też szukając poczucia bezpieczeństwa po prostu obejmuje swoje ciało?
 Wreszcie ostatnia historia, to historia dwudziestoletniego Pawła, idealnego do tej pory ucznia szkoły życia. Paweł jest upośledzony umysłowo w stopniu umiarkowanym – opanował wiele umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu, miał dobre kontakty z rówieśnikami i to wszystko pewnego pięknego dnia runęło. W czerwcu zdarzyło się kilka rzeczy, które spowodowały radykalną zmianę jego zachowania.
Po pierwsze dowiedział się, że od września będzie chodził do innej szkoły – co wywołało jego protest. Po drugie była wycieczka do Szczecina podczas, której został „nakryty” przez matkę na całowaniu koleżanki, a potem na siłę zmuszono go do przejazdu przez miasto dziecięcą kolejką. Paweł nie chciał wejść do takiego pociągu, został więc wciągnięty na siłę, przyduszony do siedzenia i głośno krzycząc, przez godzinę musiał zwiedzać miasto.
Ponieważ taki protest zdarzył się pierwszy raz w jego życiu – matka wybrała się na konsultację do psychiatry. I dowiedziała się, że postąpiła dobrze – bo „przecież dziecko nie powinno rządzić rodzicami”. Otrzymała też dobrą radę na przyszłość polegającą na tym, że w przypadku pojawienia się podobnych zachowań należy przez chwile usiąść na synu i odczekać aż mu minie.
Paweł szczególnie dużo protestował we wrześniu, gdy zaczął chodzić do nowej szkoły, a matka oczywiście na nim siadała. Skutek był taki, że chłopak zaczął ją bić. Teraz bije nie tylko matkę, ale każdego, kogo spotka na drodze. Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i rówieśników. Nie bije tylko dziadków i przechodniów na ulicy. Na demonstrowanym filmie wideo było widoczne, jak chłopak wali każdego, kto znajdzie się w zasięgu ręki. Patrzy przy tym na nauczyciela, robi zmartwioną, wyrażającą głęboki smutek minę i wyraża poczucie winy „tak, tak, robię źle”. Nie potrafi przy tym pohamować nagłego impulsu (pozwólcie Państwo, że znowu zacytuje psychiatrę: „no trudno proszę Pani, to zło, to już w nim siedzi”).

Zastanówmy się jednak nad tym, co tak naprawdę zdarzyło się Pawłowi. A w tak krótkim czasie zdarzyło się wiele:
– zostało zburzone jego poczucie bezpieczeństwa,
– stał się ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej,
– zanegowano jego być może rodzące się uczucie, robiąc ze sprawy prywatne, sprawę publiczną i ośmieszając przed innymi,
– złamano jego poczucie godności osobistej (wsadzając na się krzyczącego do dziecięcego pojazdu).

To wszystko wystarczyło, żeby zburzyć jego kruche poczucie równowagi psychicznej i doprowadzić do stanu, w którym jest obecnie.
 Dlaczego o tym mówię? Otóż historie tej trójki dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie uświadomiły mi jak ważna jest tematyka dzisiejszej konferencji.
Okazuje się bowiem, ze pomijanie w wychowaniu i w edukacji naturalnych zachowań ludzkich nigdy i nikomu nie może przynieść żadnych korzyści. Traktowanie, więc niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, jako istot aseksualnych z pewnością w przyszłości nie będzie korzystne ani dla nich, ani dla nas, ani dla osób z którymi będą przebywały.
Każde racjonalne oddziaływanie wychowawcze powinno obejmować działania pozwalające doświadczać dziecku dnia dzisiejszego w taki sposób, żeby dobrze wkroczyło w dorosłość.
Jak już mówiłam w towarzyszeniu rozwojowi dziecka pomocne jest myślenie o nim jako o osobie dorosłej. Jeśli jednak jesteśmy rodzicami dziecka niepełnosprawnego jest to myślenie trudne, bo przepełnione bolesną świadomością tego, że chociaż chcemy zapewnić mu najlepszą przyszłość, to wiele jego i naszych marzeń nigdy nie spełni się. Zaczynamy więc zastanawiać się nad tym, jakie ograniczenia należy wprowadzić już teraz (kiedy ma dopiero kilka lat), żeby w przyszłości nie cierpiało, żeby jego dorosłe życie było dobre. Dotyczy to wielu sfer ludzkiej aktywności, w tym również aktywności seksualnej.
 Każdy człowiek, który ma świadomość swojego ciała, wyróżnia jego części i jest świadomy ich funkcjonowania, jest również świadomy swoich podstawowych potrzeb biologicznych, w tym potrzeby seksualnej. Świadomości takiej mogą jedynie nie posiadać osoby głęboko upośledzone umysłowo z poważnymi uszkodzeniami mózgu, nie wyróżniające siebie od otoczenia i funkcjonujące na poziomie elementarnych odruchów bezwarunkowych. Pamiętajmy jednak, że osób tych jest niewiele, bo mniej niż 1% w całej populacji niepełnosprawnych intelektualnie.

Pozostałe osoby niepełnosprawne intelektualnie, niezależnie od stopnia ich upośledzenia, z pewnością odczuwają takie potrzeby. Ich mózgi często są nieodwracalnie uszkodzone, ale mają hormony i mają związane z tym potrzeby i problemy. Błędne jest więc założenie, że wczesne wprowadzenie ograniczeń lub pominięcie w wychowaniu tej sfery ludzkiego rozwoju przyniesie jakiś pożytek.
 Osoby niepełnosprawne intelektualnie zauważają pojawiające się w okresie dorastania zmiany fizyczne swojego ciała, odczuwają popęd seksualny, a około 70% z nich podejmuje różne formy aktywności seksualnej. Nie umiejętność zwerbalizowania swoich potrzeb nie powinna być zatem utożsamiana z ich nieposiadaniem, czy z nieświadomością swojego seksualizmu. Dorastające osoby niepełnosprawne intelektualnie mają takie same potrzeby i problemy jak inne nastolatki, tylko sobie z nimi nie radzą.
 Typowy dla okresu dorastania wzrost wydzielania hormonów może powodować agresję i samoagresję. Hormony działają na umysł tak, jak narkotyk. Zachowanie zaczyna zależeć nie tylko od przyczyn zewnętrznych, ale i od poziomu hormonów. Pojawiają się problemy ze spaniem i z jedzeniem (zmieniają się preferencje smakowe, bo u nastolatków zmniejsza się liczba kubków smakowych na języku), mogą pojawiać się trudności z widzeniem i słyszeniem, wahania koncentracji uwagi (np. gdy jest rzut testosteronu, dziecko może mieć problemy z transformacją informacji słuchowej - sądzimy wówczas, że ono nas nie słucha, podczas gdy w rzeczywistości ono nas nie słyszy), wzrasta częstotliwość zachowań przymusowych, poszukiwanie nowych doznań i wrażeń, narażanie się na niebezpieczeństwo. Po prostu dorastające dzieci muszą często robić czegoś więcej, żeby czuć to samo co kiedyś. Dotyczy to również dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Gdy zaczynają pojawiać się różne problemy mało efektywne jest krzyczenie, karanie, okazywanie naszego zdenerwowania i niezadowolenia, bo jest to tylko dokładanie do tego, co dziecko ma w sobie – a w sobie ma wystarczająco własnej złości i niepokoju.

Dojrzewanie to emocjonalna huśtawka, dlatego ważne jest żeby dziecko wiedziało jak wygląda jego kalendarz, jakie są reguły planowania dnia, jakie zasady i gdzie obowiązują. U niektórych dorastających zaczynają pojawiać się niestosowne zachowania seksualne. Tak samo jak można nauczyć dziecko niepełnosprawne jedzenia i mycia się, można nauczyć je stosownych zachowań seksualnych. Dobrych efektów nie przynosi ignorowanie masturbacji. To jednak jak będziemy postępować w takich przypadkach zależy od naszej odpowiedzi na pytanie: Czy onanizm jest dobry dla kogoś, kto prawdopodobnie nigdy nie będzie miał partnera seksualnego, ale ma hormony?
 Jeszcze trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy należy wyrazić zgodę na odbycie stosunku płciowego przez osobę, która nie zawsze poprawnie nazywa części ludzkiego ciała, nie ma pojęcia skąd się biorą dzieci, nie potrafi zadbać o siebie, nie zna wielu reguł społecznych. Jeśli odmówimy jej prawa do kontaktów heteroseksualnych i zawierania związków, to zachodzi pytanie gdzie jest ta granica po przekroczeniu której dopuszczamy możliwość współżycia seksualnego, czy nasze przyzwolenie powinno być uzależnione od oceny poziomu uświadomienia osoby niepełnosprawnej. Gdy to mówię z tonu mojego głosu już wynika, że jest to jakaś bzdura. Nikt przecież przed zawarciem małżeństwa nie sprawdzał naszego poziomu uświadomienia. I chociaż ostatnio zelżała hipokryzja społeczna, nie ma sztywnych przepisów ani na udane współżycie seksualne, ani na udany związek.

Nie wiemy również, jak przeżywają osoby głębiej upośledzone umysłowo swój pierwszy stosunek. Trudno jest nam w tych sprawach zachować obiektywizm.
 Niestety nie mogę Państwu zaproponować żadnych gotowych rozwiązań. Jesteście skazani na własny osąd wsparty głęboką znajomością psychiki Waszego dorastającego dziecka. Są jednak sprawy prostsze, co do konieczności uwzględnienia których w procesie wychowania istnieje powszechna zgoda. Dotyczy to między innymi informacji o budowie ciała i jego funkcjach, o wzorcach ról społecznych kobiety i mężczyzny, o ekspresji potrzeb seksualnych, płodności i rodzicielstwie.

Jeśli rozpoczniemy uświadomienie seksualne i kształtowanie właściwych zachowań już w dzieciństwie unikniemy wielu problemów pojawiających się w okresie dorastania, które wynikają z deficytów tożsamości płciowej i obniżonej kontroli potrzeb seksualnych. Właściwa, bo przeprowadzona w sposób dostosowany do poziomu rozumienia dziecka i wielokrotnie powtarzana edukacja seksualna stanowi również element profilaktyczny, zabezpieczający przed niepożądaną ciążą, chorobami przenoszonymi drogą płciową i przed przemocą seksualną.

Do tej pory mało mówiłam o konieczności wprowadzenia w wychowaniu osób niepełnosprawnych takich zasad, które są uniwersalne, a zatem powinny dotyczyć każdego, niezależnie od jego poziomu funkcjonowania intelektualnego. Nie należy przecież bez zezwolenia przekraczać stosownego dystansu fizycznego: dotykać kogoś, głaskać czy przytulać się. Należy rozróżniać sytuacje prywatne i publiczne oraz wiedzieć jakie zachowania są stosowne w miejscach publicznych, a jakie nie.

Onanizowanie i obnażanie się w miejscach publicznych, niezależnie od osoby, która to czyni, zawsze budzi nasz sprzeciw. Nie lubimy również ordynarnych zaczepek i natrętnego gapienia się. Nie wolno nikogo napastować i namawiać do robienia czegoś, czego nie chce lub nie rozumie. Są to proste zasady obowiązujące w życiu społecznym, a tego, że nie wolno dotykać innych ludzi bez przyzwolenia lub trzeba mieć czyjąś zgodę na przytulenie, możemy przecież łatwo wyuczyć (wielokrotnie powtarzając wprowadzoną zasadę). Należy również pamiętać o tym, że dzieci szybko uczą się tego, jak na ich niestosowne zachowania seksualne reagują inni, dlatego ważne jest żeby nie wzmacniać takich zachowań naszą niewłaściwą postawą.
Także jeśli zdecydujemy się na wprowadzenie czasu intymnego, musimy nauczyć młodzież, że nie należy wciągać w to innych osób. Jest to ważna zasada, która powinna obowiązywać przez całe życie. I wreszcie bardzo ważne jest to, żeby takie same zasady obowiązywały i były egzekwowane nie tylko w domu, ale również we wszystkich miejscach, w których przebywa dorastające dziecko.
Przygotowując swoje z konieczności krótkie wystąpienie, znalazłam wśród książek w języku polskim taką, którą chciałabym Państwu bardzo polecić. Jest to książka Debry Haffner „Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych”. Lektura tej książki może być kontynuacją dzisiejszego spotkania.

 

 

Ochrona Prawna

piecz_prewencyjna_koksztys.jpg

Zjazdy i seminaria

Zespoły