podofilox gel top canadian pharma companies androgel testosterone class action lawsuits amoxicillin dosage rhinocort nasal spray generic drug starlix side effects viagra auf rechnung bestellen cyrux pastillas de colageno phenergan dm promethazine neurocet painkiller comprare cialis originale italia pink viagra in india eldepryl and demerol interactions viagra meds online in australia olanzapine and fluoxetine side effects carprofen 100 mg 180 count condyline pret a manger buy real viagra in canada tablete za kontracepciju diane 35 india online perscriptions ceftin 500mg medication purchase clomid pills betanoid syrup movie can i buy diflucan over the counter renagel 800 mg malaysian viagra entocort ec manufacturer contact yahoo metformin er help testosterone levels express prescription for antibiotic zomax antibiotique healthy man viagra scam pharmacy technician salary range therapy dog certification california requirements viagra with prescription by doctor 78 buy azithromycin chlamydia treatment trazodone sleep dosage cheap female viagra online viagra 1 800 stendra generic retin a cream 0.05 side effects diabete diacor acquisto cobra viagra viamedic coupon code ipharmacy app where to buy cialis in thailand content analysis desogen generic brand cephalexin online pharmacy skelaxin muscle relaxer reviews mirapex medication mesterolone steroid forums zyprexa 10mg price acheter cialis belgique euthyrox 100 side effects what is stranger than flagyl metpamid 10 mg valium generic viagra wikipedia terramycin antibiotic ophthalmic ointment where can you get it latisse md discount code allopurinol drug reactions motilium domperidone arthritis medication side effects of peritol pills prinivil side effects medication deltasone 20mg melatonin starlix prescribing information tamoxifen buy no prescription permethrin insecticide and cats shop augmentin rumafen gelila terramycin for cats direction allopurinol medication information medication dictionary glipizide 10mg medication etodolac er 400 mg tablets pulmicort flexhaler side effects in children lamisil tablets side effects canada male enancement pills erlamycetin tetes mata cendo etodolac 400 mg dose en espanol domperidone canada no perscription is amoxicylin similar to tetracycline lamisil cream coupon cheap xalatan glipizide 5 mg extended release sumycin tetracycline for dogs antibiotics for bronchitis lortab side effects nausea i need viagra overnight delivery is elimite over the counter omifin 50mg espanol valium withdrawal symptoms doxazosin online nitroglycerin tablets online buy viagra in india buy propecia in thailand voltaren cream subutex doctors in columbus ohio where to get flovent coupons xanax bars side effects canadian pharmacy orlistat peritol dermatitis definition overseas rx drug stores zithromax 500mg rocket launch cape canaveral cozaar medication viagra how long does it last inderal la for migraines tadapox available in india robaxin muscle relaxer side effects terbutaline dosage for preterm labor cialis no perscription doxycycline hyclate ice cream order cipro 500 mg tablets sertralina de 50 mg celexa buy coumadin side effects medication drug interactions minocin dosage acne antibiotics online reviews irbesartan drug study ciprobay 500mg side effects voltaren gel usa beconase nasal spray for sale paroxetine hydrochloride 40 mg side effects hoodia gordonii pharmacy near me troy michigan generic zyprexa available extended release depakote and weight gain oracea reviews for acne duetact 30 2mg mirtazapine for cats appetite stimulant i want to buy misoprostol tablets proscar vs avodart fucidin ointment treatment for poisonfuenllana buy benzaclin online how much do viagra cost catafast powder ridge cheap wellbutrin xl no prescription prinzide zestoretic side effects prilosec otc pepcid ac better epogen dosing guidelines effects ofviagra in women glucovance 500 5 mexico pharmacy online drugstore grifulvin griseofulvin side viagra cheapest generic no prescription zithromax antibiotic for sale generika drugstore branches in manila of banapple pilexil spray tan sotalex medication cardizem side effects diltiazem viagra no prescription usa rapidtabs reviews on garcinia bollywood hot suhagraat scenes buy metformin online usa vilches leon gto knife sheaths cytoxan side effects message board diltiazem er 120mg catafast powdered bevispas tablets trazodone for insomnia dosage buy cialis with mastercard glucotrol xl 5mg tablets viagra coupon walgreens what pills get you high list requip medication generic keflex antibiotic 500mg cefalexina para que sirve rapidtabs legal free anastrozole side effects food grapefruit canadian neighborhood pharmacy scam medicines without a prescriptions buy super p force with mastercard buy viagra online singapore 255 forzest reviews tricilest composition of functions 1477 finasteride voltaren gel dose card print expired saw palmetto venlafaxine side effects medication rhinathiol infant syrup dosage plavix manufacturer bristol myers squibb advair side effects forum esomeprazole magnesium over the counter sertraline side effects in men diovan without prescripyion side effects of terbutaline in pregnancy mincorp plcmc revatio 20mg buy online buy arcoxia diflucan side effects generic cialis professional 20 mg how good is generic cialis nosipren medication administration rimonabant drug can you use lamisil cream for nail fungus donepezil hcl 10mg 5mg prednisolone without px trusted rx pharmacy tadalafil amex digoxin therapeutic level aggrenox medication cost cialis 5 mg daily cost allegra coupons to print out on my printer isoptin verapamil dosage tablet is viagra good eprostol misoprostol abortion kamatra gelatin astelin nasal spray azelastine ophthalmic septrin tablets use of viagra for men cephalexin 500mg capsule antibiotic used to treat teeth spironolactone buy without perscription inderal medication for anxiety topiramate for migraines dosage alli diet pill cheap online medicines bumex to lasix conversion salzarex tramadol capsules progesterone side effects progesterone suppositories usd currency sobripro nasonex nasal spray side effects in children plavix patient assistance viagra through the mail suhagra 50mg anavar xalatan generic bottle size nootropil piracetam 800mg levothyroxine 100 mcg buy prednisone for poison ivy blisters folcres finasteride best price for cialis 5mg ciprodex ear drops dexamethasone side effects order aciclovir from canada lamotrigine 25mg weight gain mail order prescriptions pregnant cat labor signs cialis 5mg preise black market predisone evista and breast cancer treatment cheap 25 mg viagra price amitripyline online pharmacy bactrim dosage for children retin a without a prescription phifer usa terramycin eye ointment for cats plendil medication information ropinirole 1 mg cost glucophage and pregnancy success rate walmart pharmacy buspar xanax interaction tegretol medication dosages mens health pharmacy viagra grifulvin v 500mg information clearing wo kann ich kamagra oral jelly kaufen overnight drug delivery no prescription elavil dosage for insomnia spiriva side effects and glaucoma exelon patch for dementia azithromycin prescription free differin 0 3 price of zetia at walmart polipo uterino imigran gelap indonesia tretinoin cream 0.025 reviews for milia buy nolvadex online australia generic viagra site reviews prescription drugs online pharmacy does blue cross cover cialis what kind of doctor prescribes cialis doxycyline no prescription purchase indocin sertraline hcl 100mg tablet buy benoquin 20 cream amoxicillin 875 mg infections sildenafil citrate candian pharmacy name of viagra tablets flucomed 150mg natija dyal 9wilbat aliviosin dyal gholder bystolic generic availability dormidina opiniones periodisticas healthy man radio commercial coumadin clinic locations in michigan ciales and viagra tadacip 20 mg ciprofloxacina 500 mg rualis cialis toradol injection pain medication colospan hovid inc philippines fluoxetine from usa russian pharmacy usa online pain meds pravachol side effects dose buy nolvadex uk us online pharmacies overnight delivery lifta tadalafil flomist cipla limited paxil withdrawal symptoms after 2 months digoxina 0 25 safest overnight delivery premarin 56 0 3 mg cockapoo rescue michigan cefixime 100mg dosagecefovex actavis promethazine codeine online domperidone side effects weight gain ciprobay ciprofloxacin classification where can i get penicillin in melbourne best rated us no prescription parmacys indomethacin 50 mg capsule reviews 80 mg lasix no no rx req lowest price cialis lilly buy tetracycline acne cephalexin side effects in children zovirax side effects side effects valium overdose amount diazepam overdose tylenol 3 codeine mg cheap ed pills zyprexa and weight gain side effects ow do i get viagra buy levitra cheap in the usa morphine sulfate er side effects zentel treatment brand amoxil online silagra review free samples of viagra in the mail finasteride generic uk buy xenical online without prescription eutirox 50 mcg stromectol 3mg scabies cialis 80 mg price generic ketorolac ophthalmic solution seksi veduo bay prednisone purchase gabapentin online malegra vs viagra actos plus metformin dosages cefadroxil 500mg capsules glucophage side effects medication bactrim ds dosage for mrsa coupons for premarin pills can clotrimazole side effects zyloprim contraindications mestinon 60 mg prices minocin dosage for uti stilnox 10mg sleep zolpidem dosage phexin dropship indomethacin 25mg uses buy antabuse disulfiramantibuseantivert viagra us pharmacy online levitra wholesale no prescription pilexil capsules sizes cialis no prescription usa lorinol tablets with windows cheap levitra for sale fucidin antibiotic cream micardis 40 mg generic antabuse cost at walmart sildenaflex viagra alternative northwest pharmacy in canada synthroid cost without insurance effexor dosages hyaluronic acid side effects tenormin 100 mg can i use eurax cream for thrush cialis in china mexico pharmacies that sell celebrex canadian phrmacy amoxicillin side effects infections xalatan eye drops storage dianabol cycle length when to take levitra side effect of eltroxin tablets furosemide dosage propecia for women reviews plavix medication generic name sublingual nitroglycerin administration phenergan side effects doctor buy generic lexapro overnight samonas sound therapy program mtabs complaints about doctors vardenafil 40mg dermizol gelila zyvoxid pfizer patient mavidol ketorolaco hoodia cactus seeds how to buy cialis online usa pcm pharmacy salt lake city depakote sprinkles in stool tadapox in india buy rosuvastatin price of janumet mexico online cialis without a prescription vrdrug medicine dictionary pharmacies in windsor zyprexa olanzapine tablet 10 mg discount viagra no prescription viagra 50mg 13 pills cheap tegretol xr 100 mg side effects tofranil 25mg hydroxyzine over the counter ceftin for sinus infections vigora 100 hindi me levitra canada drug store levlen 28 androgen flonase over the counter generic disgrasil comprar lipitor generic australia acnelyse retinol a cream buying domperidone in canada zineryt prospectus wellbutrin buying with master card metronidazole 200mg for dogs cardinal bank cd rates famvir 500mg treatment famciclovir dosage tramadol overnight mastercard kemadrin discontinued playtexkenacomb buy geodon no prescription nosipren lowest priced buy feldene with paypal januvia coupon 50 off levitra 20 mg precio cialis with dapoxetine 80mg lloyds pharmacy discounts codes canadian pharmacy baclofen otc metoprolol succinate recall elavil by mail canadian noprescription drugs generic viagra by phone mupirocin ointment usp 2 used for what is the best online pharmacy baclofen 10 mg narcotic verapamil side effects medication medimeds btl ketazol venezuela news internet drugs without prescription waht is levitra plus viagra package deal macrobid 50mg online pharmacy kamagra amex payment eszopiclone vs zolpidem er online purchase viagra cefalexina 500 mg dosage flomist nasal spray for osteoporosis garrigue pronunciation of english words safe website to buy cialis overstock drugstore 150 mg viagra generic body weight viagra dosage prednisone dosage for dogs with allergies tamsulosin side effects flomax lidocaine viscous 2 dose elavil severe withdrawal symptomseldepryl abana salon colorado springs single viagra pills how much is maxalt without insurance vicodin pills fir sale in montreal isoptin sr 240 mg metoprolol tartrate 25mg side effects cheap doxepin online usa acyclovir 800mg medication reglan 10mg for migraines buy levitra anxiety in children treatment seroxat side effects paroxetine over the counter viagra canada norvasc side effects amlodipine besylate mobicool b40 review cialis brand canada accutane online reviews 150 mg viagra dosage recommendations canadian pharmacy cialis 5 mg bactrim ds side effects and interactions with other drugs how to buy generic proscar asthma treatment machine viagra online indian pharmacy 5 allegra d side effects doctor phentermine adipex walgreens coupons photo codes pinamox suspension nitrazepam 10mg spiriva inhaler ciprodex ear drops dexamethasone best pharmacy pill cheap albuterol side effects in infants pentrexyl ampicilina capsulas 500mg tablete za mrsavljenje ananas famciclovir drug fucidin cream antibiotic for boils anxiety disorder symptoms in adults lasuna garlic clove micardis telmisartan xanax side effects with alcohol myambutol 400mg of caffeine best price on cialis coupon rogaine foam for women directions online cialis sales lotrel medication side effects florinef for dogs russian dianabol reviews cipro side effects patients adderall xr generic isoptin verapamil dosage for migraines sildenafil pulmonary hypertension dose
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Menu główne



Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie. Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Źródło: www.bardziejkochani.pl
Dr Maria Piszczek

Swoje wystąpienie rozpocznę od stwierdzenia, że podstawową potrzebą każdego człowieka jest pragnienie bycia w łączności z innymi ludźmi (lub jak kto woli – potrzeba bycia w relacji). Siebie w relacji z drugą osoba odczuwamy poprzez świadomość ciała. Im pełniejsza jest nasza świadomość ciała obejmująca doznania zmysłowe, energię i emocje, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.
 Dlatego w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo i z małymi dziećmi dwie sprawy są dla mnie nierozerwalnie związane: świadomość ciała i wzajemna łączność. Wychowaniu unikającemu świadomości ciała zawsze będzie czegoś brakowało. Z kolei zaś praca nad świadomością ciała pomijająca relację z drugim człowiekiem zawsze zostanie niepełna.

W pracy z każdym dzieckiem pomaga nam myślenie o nim jako o osobie dorosłej. A w przyszłości przecież (niezależnie od poziomu rozwoju intelektu) najważniejsze jest tolerowanie przyjaznego dotyku innych ludzi i komunikacja z nimi.
 Z pewnością zastanawiacie się Państwo dlaczego zamiast o świadomości seksualnej osób niepełnosprawnych mówię o świadomości ciała. Otóż mówię o świadomości ciała tyle, ponieważ bez dobrego, przyjaznego traktowania ciała niemowlęcia, bez wspierającego dotyku matki, bez tego podstawowego kontaktu dotykowo – cielesnego, nie wiem, jak może rozwinąć się „prawidłowa” seksualność osoby dorosłej. Słowo prawidłowa umieszczam przy tym w cudzysłowie, zdając sobie sprawę z tego, że to, co uznamy za „prawidłowe” uzależnione jest od norm społeczno – kulturowych.

Seksualność oznacza coś innego niż seks i zachowania seksualne. Dotyczy bowiem tego, kim jesteśmy jako kobiety i mężczyźni, a nie tylko tego w jaki sposób używamy pewnych części swojego ciała.
Świadomość naszej seksualności kształtują nie tylko nasze ciała i uczucia, ale także tradycja kulturowa i rodzinna, doświadczenie i wyznanie religijne. Dlatego tak duży wpływ na budzącą się świadomość seksualną dziecka mają przekonania jego rodziców i opiekunów.

Trudno w to uwierzyć, ale seksualny rozwój biologiczny rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16 tygodnia ciąży pojawia się u płodów męskich erekcja, a u płodów żeńskich w zbliżonym czasie występuje zdolność zwilżania pochwy.
Pierwsze 19 miesięcy życia dziecka to najważniejszy okres nauki o miłości, dotyku i rozwoju zaufania do świata. W tym czasie dziecko zaczyna intensywnie poznawać swoje ciało. Mając siedem – osiem miesięcy z zaciekawieniem ogląda swoje dłonie i palce u stóp. Mniej więcej w tym samym czasie chłopcy odkrywają swoje penisy, a dziewczynki około dwóch miesięcy później – swój srom. Niemowlęta lubią wkładać palce rąk i nóg do buzi i dotykać genitaliów. Chłopcy w wieku niemowlęcym mają w ciągu dnia regularne erekcje, spowodowane płaczem, kaszlem, przeciąganiem się lub oddawaniem moczu. Mają też kilka erekcji podczas snu. Podobnie często zwilżają się pochwy małych dziewczynek.
Tak więc niemal od poczęcia każdy człowiek (niezależnie od jego późniejszego rozwoju intelektualnego) jest istotą seksualną.
I czy jesteśmy tego świadomi, czy nie – edukacja seksualna zaczyna się już w niemowlęctwie. Obejmuje ona nasze różne zachowania związane z pielęgnacją dziecka i nasze reakcje na przejawy jego seksualności, a zwłaszcza na dotykanie genitaliów.

 Do tej pory mówiłam o funkcjonowaniu normalnie rozwijających się niemowląt. Zanim przejdę do zagadnień związanych ze świadomością seksualną osób niepełnosprawnych intelektualnie, pozwólcie Państwo, że opowiem trzy historie zasłyszane podczas prowadzonych przeze mnie zajęć superwizyjnych w jednej z tzw. szkół życia.
Pierwsza z nich najbardziej drastyczna dotyczy dwudziestoletniego mężczyzny głęboko upośledzonego umysłowo. Jest on niewidomy, ma padaczkę i ograniczoną w skutek mózgowego porażenia możliwość poruszania się. Ma jednak sprawne ręce, ale oprócz podnoszenia nimi pokarmu do ust i czasami podtrzymywania się podczas prób stania, jedyne co potrafi nimi robić – to bezustanna stereotypowa stymulacja okolicy ust i głębokie wpychanie sobie dłoni aż do gardła.
Mężczyzna ten jest wychowywany przez samotną matkę, która „zabroniła” nauczycielom pracy nad jego dłońmi – z obawy, że gdy „odkryje” zacznie się onanizm. Ale to nie wszystko -  matka również wprowadziła zakaz mycia syna w szkole (chociaż się zanieczyszcza) – bo dotyk „tych” okolic może go przecież pobudzić. Nie wolno mu korzystać z hydroterapii i innych zajęć podczas których miałby możliwość poznania swego ciała. W efekcie chłopak najczęściej leży i masturbuje się, ale czyni to z pomocą ud.

Druga historia dotyczy dziewiętnastoletniej dziewczyny upośledzonej w stopniu znacznym, która pomimo niesprawnych nóg, ma sprawne dłonie i to, co robi nimi najczęściej – to szybkim ruchem wkłada je pod bluzkę i dotyka nimi swoich piersi. Robi to tak sprawnie, że żadne ubranie (oprócz zimowej kurtki) nie stanowi dla niej przeszkody. W efekcie od kilku lat rodzice nie wyjeżdżają z nią na spacery – bo, jak to wygląda, kiedy taka duża dziewczyna wkłada ręce za dekolt.
W jej klasie są sami chłopcy – i jak im to wytłumaczyć, że Kasia może robić coś, czego innym, nie wolno? Stosowane są, więc bezustanne zakazy i próby sprawdzania skuteczności różnych kar – a Kasia robi swoje.
A co w tej historii jest najdziwniejsze? Otóż nikt do tej pory nie sprawdził tego, co ona tak naprawdę robi wkładając ręce za dekolt – czy drażni piersi, czy też szukając poczucia bezpieczeństwa po prostu obejmuje swoje ciało?
 Wreszcie ostatnia historia, to historia dwudziestoletniego Pawła, idealnego do tej pory ucznia szkoły życia. Paweł jest upośledzony umysłowo w stopniu umiarkowanym – opanował wiele umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu, miał dobre kontakty z rówieśnikami i to wszystko pewnego pięknego dnia runęło. W czerwcu zdarzyło się kilka rzeczy, które spowodowały radykalną zmianę jego zachowania.
Po pierwsze dowiedział się, że od września będzie chodził do innej szkoły – co wywołało jego protest. Po drugie była wycieczka do Szczecina podczas, której został „nakryty” przez matkę na całowaniu koleżanki, a potem na siłę zmuszono go do przejazdu przez miasto dziecięcą kolejką. Paweł nie chciał wejść do takiego pociągu, został więc wciągnięty na siłę, przyduszony do siedzenia i głośno krzycząc, przez godzinę musiał zwiedzać miasto.
Ponieważ taki protest zdarzył się pierwszy raz w jego życiu – matka wybrała się na konsultację do psychiatry. I dowiedziała się, że postąpiła dobrze – bo „przecież dziecko nie powinno rządzić rodzicami”. Otrzymała też dobrą radę na przyszłość polegającą na tym, że w przypadku pojawienia się podobnych zachowań należy przez chwile usiąść na synu i odczekać aż mu minie.
Paweł szczególnie dużo protestował we wrześniu, gdy zaczął chodzić do nowej szkoły, a matka oczywiście na nim siadała. Skutek był taki, że chłopak zaczął ją bić. Teraz bije nie tylko matkę, ale każdego, kogo spotka na drodze. Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i rówieśników. Nie bije tylko dziadków i przechodniów na ulicy. Na demonstrowanym filmie wideo było widoczne, jak chłopak wali każdego, kto znajdzie się w zasięgu ręki. Patrzy przy tym na nauczyciela, robi zmartwioną, wyrażającą głęboki smutek minę i wyraża poczucie winy „tak, tak, robię źle”. Nie potrafi przy tym pohamować nagłego impulsu (pozwólcie Państwo, że znowu zacytuje psychiatrę: „no trudno proszę Pani, to zło, to już w nim siedzi”).

Zastanówmy się jednak nad tym, co tak naprawdę zdarzyło się Pawłowi. A w tak krótkim czasie zdarzyło się wiele:
– zostało zburzone jego poczucie bezpieczeństwa,
– stał się ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej,
– zanegowano jego być może rodzące się uczucie, robiąc ze sprawy prywatne, sprawę publiczną i ośmieszając przed innymi,
– złamano jego poczucie godności osobistej (wsadzając na się krzyczącego do dziecięcego pojazdu).

To wszystko wystarczyło, żeby zburzyć jego kruche poczucie równowagi psychicznej i doprowadzić do stanu, w którym jest obecnie.
 Dlaczego o tym mówię? Otóż historie tej trójki dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie uświadomiły mi jak ważna jest tematyka dzisiejszej konferencji.
Okazuje się bowiem, ze pomijanie w wychowaniu i w edukacji naturalnych zachowań ludzkich nigdy i nikomu nie może przynieść żadnych korzyści. Traktowanie, więc niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, jako istot aseksualnych z pewnością w przyszłości nie będzie korzystne ani dla nich, ani dla nas, ani dla osób z którymi będą przebywały.
Każde racjonalne oddziaływanie wychowawcze powinno obejmować działania pozwalające doświadczać dziecku dnia dzisiejszego w taki sposób, żeby dobrze wkroczyło w dorosłość.
Jak już mówiłam w towarzyszeniu rozwojowi dziecka pomocne jest myślenie o nim jako o osobie dorosłej. Jeśli jednak jesteśmy rodzicami dziecka niepełnosprawnego jest to myślenie trudne, bo przepełnione bolesną świadomością tego, że chociaż chcemy zapewnić mu najlepszą przyszłość, to wiele jego i naszych marzeń nigdy nie spełni się. Zaczynamy więc zastanawiać się nad tym, jakie ograniczenia należy wprowadzić już teraz (kiedy ma dopiero kilka lat), żeby w przyszłości nie cierpiało, żeby jego dorosłe życie było dobre. Dotyczy to wielu sfer ludzkiej aktywności, w tym również aktywności seksualnej.
 Każdy człowiek, który ma świadomość swojego ciała, wyróżnia jego części i jest świadomy ich funkcjonowania, jest również świadomy swoich podstawowych potrzeb biologicznych, w tym potrzeby seksualnej. Świadomości takiej mogą jedynie nie posiadać osoby głęboko upośledzone umysłowo z poważnymi uszkodzeniami mózgu, nie wyróżniające siebie od otoczenia i funkcjonujące na poziomie elementarnych odruchów bezwarunkowych. Pamiętajmy jednak, że osób tych jest niewiele, bo mniej niż 1% w całej populacji niepełnosprawnych intelektualnie.

Pozostałe osoby niepełnosprawne intelektualnie, niezależnie od stopnia ich upośledzenia, z pewnością odczuwają takie potrzeby. Ich mózgi często są nieodwracalnie uszkodzone, ale mają hormony i mają związane z tym potrzeby i problemy. Błędne jest więc założenie, że wczesne wprowadzenie ograniczeń lub pominięcie w wychowaniu tej sfery ludzkiego rozwoju przyniesie jakiś pożytek.
 Osoby niepełnosprawne intelektualnie zauważają pojawiające się w okresie dorastania zmiany fizyczne swojego ciała, odczuwają popęd seksualny, a około 70% z nich podejmuje różne formy aktywności seksualnej. Nie umiejętność zwerbalizowania swoich potrzeb nie powinna być zatem utożsamiana z ich nieposiadaniem, czy z nieświadomością swojego seksualizmu. Dorastające osoby niepełnosprawne intelektualnie mają takie same potrzeby i problemy jak inne nastolatki, tylko sobie z nimi nie radzą.
 Typowy dla okresu dorastania wzrost wydzielania hormonów może powodować agresję i samoagresję. Hormony działają na umysł tak, jak narkotyk. Zachowanie zaczyna zależeć nie tylko od przyczyn zewnętrznych, ale i od poziomu hormonów. Pojawiają się problemy ze spaniem i z jedzeniem (zmieniają się preferencje smakowe, bo u nastolatków zmniejsza się liczba kubków smakowych na języku), mogą pojawiać się trudności z widzeniem i słyszeniem, wahania koncentracji uwagi (np. gdy jest rzut testosteronu, dziecko może mieć problemy z transformacją informacji słuchowej - sądzimy wówczas, że ono nas nie słucha, podczas gdy w rzeczywistości ono nas nie słyszy), wzrasta częstotliwość zachowań przymusowych, poszukiwanie nowych doznań i wrażeń, narażanie się na niebezpieczeństwo. Po prostu dorastające dzieci muszą często robić czegoś więcej, żeby czuć to samo co kiedyś. Dotyczy to również dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Gdy zaczynają pojawiać się różne problemy mało efektywne jest krzyczenie, karanie, okazywanie naszego zdenerwowania i niezadowolenia, bo jest to tylko dokładanie do tego, co dziecko ma w sobie – a w sobie ma wystarczająco własnej złości i niepokoju.

Dojrzewanie to emocjonalna huśtawka, dlatego ważne jest żeby dziecko wiedziało jak wygląda jego kalendarz, jakie są reguły planowania dnia, jakie zasady i gdzie obowiązują. U niektórych dorastających zaczynają pojawiać się niestosowne zachowania seksualne. Tak samo jak można nauczyć dziecko niepełnosprawne jedzenia i mycia się, można nauczyć je stosownych zachowań seksualnych. Dobrych efektów nie przynosi ignorowanie masturbacji. To jednak jak będziemy postępować w takich przypadkach zależy od naszej odpowiedzi na pytanie: Czy onanizm jest dobry dla kogoś, kto prawdopodobnie nigdy nie będzie miał partnera seksualnego, ale ma hormony?
 Jeszcze trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy należy wyrazić zgodę na odbycie stosunku płciowego przez osobę, która nie zawsze poprawnie nazywa części ludzkiego ciała, nie ma pojęcia skąd się biorą dzieci, nie potrafi zadbać o siebie, nie zna wielu reguł społecznych. Jeśli odmówimy jej prawa do kontaktów heteroseksualnych i zawierania związków, to zachodzi pytanie gdzie jest ta granica po przekroczeniu której dopuszczamy możliwość współżycia seksualnego, czy nasze przyzwolenie powinno być uzależnione od oceny poziomu uświadomienia osoby niepełnosprawnej. Gdy to mówię z tonu mojego głosu już wynika, że jest to jakaś bzdura. Nikt przecież przed zawarciem małżeństwa nie sprawdzał naszego poziomu uświadomienia. I chociaż ostatnio zelżała hipokryzja społeczna, nie ma sztywnych przepisów ani na udane współżycie seksualne, ani na udany związek.

Nie wiemy również, jak przeżywają osoby głębiej upośledzone umysłowo swój pierwszy stosunek. Trudno jest nam w tych sprawach zachować obiektywizm.
 Niestety nie mogę Państwu zaproponować żadnych gotowych rozwiązań. Jesteście skazani na własny osąd wsparty głęboką znajomością psychiki Waszego dorastającego dziecka. Są jednak sprawy prostsze, co do konieczności uwzględnienia których w procesie wychowania istnieje powszechna zgoda. Dotyczy to między innymi informacji o budowie ciała i jego funkcjach, o wzorcach ról społecznych kobiety i mężczyzny, o ekspresji potrzeb seksualnych, płodności i rodzicielstwie.

Jeśli rozpoczniemy uświadomienie seksualne i kształtowanie właściwych zachowań już w dzieciństwie unikniemy wielu problemów pojawiających się w okresie dorastania, które wynikają z deficytów tożsamości płciowej i obniżonej kontroli potrzeb seksualnych. Właściwa, bo przeprowadzona w sposób dostosowany do poziomu rozumienia dziecka i wielokrotnie powtarzana edukacja seksualna stanowi również element profilaktyczny, zabezpieczający przed niepożądaną ciążą, chorobami przenoszonymi drogą płciową i przed przemocą seksualną.

Do tej pory mało mówiłam o konieczności wprowadzenia w wychowaniu osób niepełnosprawnych takich zasad, które są uniwersalne, a zatem powinny dotyczyć każdego, niezależnie od jego poziomu funkcjonowania intelektualnego. Nie należy przecież bez zezwolenia przekraczać stosownego dystansu fizycznego: dotykać kogoś, głaskać czy przytulać się. Należy rozróżniać sytuacje prywatne i publiczne oraz wiedzieć jakie zachowania są stosowne w miejscach publicznych, a jakie nie.

Onanizowanie i obnażanie się w miejscach publicznych, niezależnie od osoby, która to czyni, zawsze budzi nasz sprzeciw. Nie lubimy również ordynarnych zaczepek i natrętnego gapienia się. Nie wolno nikogo napastować i namawiać do robienia czegoś, czego nie chce lub nie rozumie. Są to proste zasady obowiązujące w życiu społecznym, a tego, że nie wolno dotykać innych ludzi bez przyzwolenia lub trzeba mieć czyjąś zgodę na przytulenie, możemy przecież łatwo wyuczyć (wielokrotnie powtarzając wprowadzoną zasadę). Należy również pamiętać o tym, że dzieci szybko uczą się tego, jak na ich niestosowne zachowania seksualne reagują inni, dlatego ważne jest żeby nie wzmacniać takich zachowań naszą niewłaściwą postawą.
Także jeśli zdecydujemy się na wprowadzenie czasu intymnego, musimy nauczyć młodzież, że nie należy wciągać w to innych osób. Jest to ważna zasada, która powinna obowiązywać przez całe życie. I wreszcie bardzo ważne jest to, żeby takie same zasady obowiązywały i były egzekwowane nie tylko w domu, ale również we wszystkich miejscach, w których przebywa dorastające dziecko.
Przygotowując swoje z konieczności krótkie wystąpienie, znalazłam wśród książek w języku polskim taką, którą chciałabym Państwu bardzo polecić. Jest to książka Debry Haffner „Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych”. Lektura tej książki może być kontynuacją dzisiejszego spotkania.



Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria