toprol xl side effects hair loss macrobid antibiotic proviron cycle for women metoprolol tartrate 50mg side effects can i take viagra and cialis together canadian drug co for cialis cheapest fastest canadian pharmacy thyroxine binding globulin blood test atenolol side effects hair loss mobicox 7 5mg cialis buy fucidin online buy kamagra eu premarin tablets 0.625 benefits glucophage canadian pharcharmy online pentrexyl ampicilina 500mg catafast sachets pronunciation como comprar viagra contrareembolso genaric cialis for sale in the usa ketorolaco dosis pediatrica health net viagra rx blue pill for men order blue viagra frim usa to uk amoxicillin dosage for urinary tract infection elocon lotion 0.2 yasmine yousaf twitter weight loss pills uk buspirone side effects with alcohol penicillian mexico monthly drug canada viagra 50mg price alli reviews 2013 accutane before and after images increasing semen volume videos stanozolol tablets 50mg hair fungus pills clomid and iui success rates on first try viagra plus online enfexia 500mg deutsch cabergoline and research chemicals lopressor metoprolol half life levitra viagra pills overnight delivery maxalt migraine dose crestor savings card for another year vibrox doxycycline capsules bp viagra rezeptfrei in deutschland indomethacin gout treatment online non prescription pharmacies gpchealth address in canada sildenafil citrate pay with mastercard mambo 36 for sale buy cheap celexa online pilexil spray in bedliner vitamix soup recipes benadryl and pregnancy third trimester buying cialis stateside buspirone hcl 15mg watson zocor warning 2013 canadian farmacy buy finasteride amex lipvas cipla eas otc comparable to hydrochloriazide minocycline no prescription septra side effects in kids aldactone 25mg prospecto synthroid dosage chart colors potassium permanganate msds medyka granica kamery viagra with ot prisetion orlistat xenical different type of viagra pills curacne burning rash ed pills at walmart cytoxan infusion therapy generic lidoderm patch for back pain risperdal no prescription clozapine monitoring teva tesco buy cialis genericos viagra india jasmine villegas biography lumigan 0.03 rebate consigli generico online sildenafil plavix generic at rite aid novolog sliding scale blood sugar micardis telmisartan drug interactions himcolin gel use in hindi lantus insulin side effects drug interactions symptoms want to buy levaquin cialis drugs bulk powders levothyroxine 25 mcg buy online miglior sito per comprare viagra plavix lawsuit settlement renagel medication side effects vipps pharmacy viagra tablet lacef 500mg premarin coupons discounts tadalfil paypal xeloda 500mg insulin injection sites pictures levitra super active plus inderal medication contraindications active ingredient in cialis black cheap generic cialis online uk fedex overnight shipping brand levitra praziquantel combination for horses zoloft weight loss reviews ed triangle 50 pill motrin 800 price doxycycline side effects in cats viagra 50 mg buy ventolin cost without insurance accutane before and after pictures what is donepezil medication careprost bad reviews lower tabs overseas salzarex pharmaceuticals generic viagra zyban side effects wellbutrin xl hyzaar 100 12.5 cabaser dosing insulincabgolin zinoxime dosewallips ed meds ivermectin side effects in humans citalapram 10mg for sale lagatrim tablets computerslamictal maxolon medicine amlodipine side effects amlodipine besylate european pharmacies online oracef antibiotic for sinus nexium otc coupons us overnight pharmacy no prescription erectalis review of 50 lidocaine injection furolin dosage of pepto cost of restasis without insurance 1744 meds delivered overnight where to buy clomid for pct betnovate scalp application for hair loss cheap viagra free shipping hytrin 5mg buy zoloft without a prescription top pills that get you high code red 7 seconds pill buy synthroid india restonite ambien drugretirides meprate to start period on birth vidalista tadalafil tabletsvigora5000voltarolewalgreens buy terramycin ointment for cats alesse birth control generic names picareta em ingles ad flomax dosage dose subutex side effects forum fee online viagra procalisx side effects buy soft viagra sildenafil pfizer 100mg where to buy dapoxetine online indomethacin 50 mg capsule gout symptoms viagra ou cialis on line crestor without perscription plavix 75 mg remeron side effects in the elderly cycline enterprise car rhinathiol prospect capital corporation viagra price germany sominex sleeping pills side effects canada online amoxicillian clindamycin 150mg antibiotic flovent diskus 100 mcg coupon 36 hour cialis gupisone 20 dose description cheapest cialis no prescription viagra uk no prescription herb viagra green box review aviagra 4 birds bakery buy tylenol 3 online no prescription clomid success rate by age insulin resistance symptoms buy elimite cream in stores metallica enter sandman two day lexapro online mobic meloxicam qc meds viagra us purchasing of furosemide lotrisone cream for yeast infection buy nitrofurantoin mono paxil reviews by patients rocaltrol 0.5 mcg doxazosin mesylate 2mg side effects lexapro weight gain loss colchicine treatment pericarditis who is salzarex pharmaceuticals sildenafil citrate 50mg side effects pheromones perfume humans viagra free trial fluoxetine prozac 20mg doxazosin 4mg side effects keftab information hyzaar medication company what is trental classification lotemax 0.5 eye drops dosage where can i get valtrex arthritis of the spine disability entocort budesonide capsules adderall india pharmacy skelaxin 800 side effects etodolac discontinued metoprolol er 25 mg tabmicrocidal dicyclomine 10mg viagra delivered in ontario canada letrozole infertility treatment cicloferon tabletas where to buy provera tablets codeine syrup for sale viagra gold sildenafil 800mg russian dianabol reviews seroxat lijek caffeine in coffee vs tea tantalum capacitors image best price propecia seroquel overnight delivery voltaren 75mg dosage thyroxine free t4 levels how i met your mother 1channel i took diflucan during pregnancy arthritis foundation atlanta ga ivermectin wormer for horses buy wellbutrin xl without prescription generic nexium 2012 viagra oral jelly venlafaxine 37.5mg for hot flashes from hormone treatment amy reid bootleg viagra zyprexa side effects hair loss aspirin side effects drugs avelox antibiotic prices medoflucon fluconazole 200 trimetabol sirop de afine phexin azerbaijan costco mail order pharmacy everett wa novolog 70/30 flexpen instructions first medicine online pharmacy review cytotec online uk diclofenac sodium side effects and benadryl imigran recovery otc paroxetine 10mg tab vigrx plus review results brand cialis 5mg buy online vimax side effects reviews hoodia weight loss pills where to buy retin a reductil 15 mg capsules revista caras angola prednisone for poison ivy side effects canidian pharmacies fast ship cnaadian viagra what is plavix generic name pregnant man on oprah online pharmacy thailand cytotec induction side effects clavaseptin for dogs rythmol sr 325 mg femara fertility success rates viagra discount coupons from pfizer doxinyl medication dictionary astelin side effects chloramphenicol canada drugs ritalin side effects in adults diarrhea asthma attacks in children viagra montreal citalopram 40mg images canada online pharmacy echeck astelin generic nasal spray 10 mg baclofen withdrawal symptoms viagra kaufen info mexitil dosage metronidazole for dogs tractor supply google viagra india promethazine 25mg medication ingredients cuvarlix pharmaniaga manufacturing order cyproheptadine online ampicillin side effects medication neurontin and methadone albuterol salbutamol metformin tablets buy viagra online with mastercard dopareel 10mg vicodin ephedraxin ingredients inderal medication side effects atarax medication picture how to take misoprostol for abortion roxifen capsules sizes vgr 100 blue pill promethazine codeine online drugstore phgh rx where to buy can you buy atarax over the counter over the counter antabuse fosamax side effects jaw how many cytotec to take for abortion kenacomb cream nystatin and triamcinolone discount drugs from india avalide medication hydrochlorothiazide irbesartan pfizer animal health jobs low cost pharmacy perlutex catherines betanoid 0 5mg oxycodone latisse price comparison starlix medication package insert paroxetine user rating metformin denk 850 side effects laxadin bisacodyl suppository ordering viagra from canada eulexin and pcos awareness ovral 21 information clindamycin hcl 150 mg dosage terramycin eye drops minocin 100mg treatment tamsulosin 0.4 mg side effects movie 2013 cialis super 20mg australia amphetamine salt combo 20 mg tablet dormidina sleeping tablets leukeran tablets soft viagra 100mg tablets zovirax side effects free viagra sample pack online pharmacy tech certification board flexeril dosages bystolic backorder how much does propecia cost 24 medstore levitra pills ivermectin dosage for dogs with demodex mange salbutamol nebules buy benicar 40 mg side effects on liver alpha order celebrex online now nimesulide drug side effects ciproxin 500 posologia eutirox 25 side effects sertraline zoloft orderpharma topix glasgow pramipexole side effects rls buy legit viagra generic for viagra in united states lergigan biverkningar svininfluensavaccin diarex pro series polyester adhesives buy actos without prescription order 50 mg prednisone online plavix medication uses viagra victoria bc isoniazid drug side effects midamor 5mg liposafe bagram insurance quotes online homeowners novolog 70/30 vs novolin 70/30 doxycap 100mg benadryl aricept 5mg price cialis angebot sialis tablets computerssibusatsifrol flurazepam 30mg review ed pe pills i can buy with gift card purchase proscar tablets fucidin ointment treatment wounds ditropan oxybutynin drug interactions nizagara online without prescription buy accutane canadian pharmacy kemadrin 5mg kenacomb otic ointment indocin side effects indomethacin 50mg erythromycin buy zofran cause birth defects trileptal dosage domperidone in usa haloperidol injection administration ordering benicar online over the counter nitroglycerin ointment viagra naturally australia buy gabapentin no rx venlafaxine er 37.5mg price levlen ed tablets www ameriamedx is maxifort safe relafen side effects joint pain generic lipitor without prescription cardizem cd side effects levitra 20mg reviews insulin resistance diet menu alaskan amper for sale relafen nabumetone 750 mg can i buy cialis in singapore 90 online pharmacy for cialis levitra online cheap finasteride 1 mg ciprotab dosage for benadryl zoloft or anafranil for ocd prigily generico online hard on pills over the counter shop 365 pills buy remeron nexium 20mg capsule optimmune ophthalmic ointment for dogs in genetics the term valtrex and breastfeeding generic synthroid vs levoxyl inhouse drugstore medoflucon 150mg to gramsmedoprazolemedsforless virgra for men latisse before and after photos milanuncios barcelona restaurant promethazine hcl 25mg tab anti anxiety medication online femara generic form viagra in dublin aleve coupons 2012 praziquantel for horses best diet pill for 50femaile narcotic drug delivery no prescription genaric brand for advair diskus actos generic name lisinopril without script grifulvin griseofulvin recall diclofenac sodium 50mg high buy furosemide 500mg online comprar viagra canada glucophage dosage schedule how to get tegretol neurontin gabapentin side effects in the elderly salbutamol nebulizer metoprolol side effects weight gain how to make viagra with ginger buy tenormin no prescription alli where to buy no prescription lorazepam mebendazole treatment otc famvir dosage for shingles florinef 0.1mg amantadine hcl syrup estrace side effects on men vigrx plus side effects frases futbol navidoxine side effects pregnancy in the first trimester content management system open source promethazine syrup uk analgin wikipedia enandrofin anastrozole for men side effects in men online pharnacy secure glucophage xr 500 side effects morphine sulfate 30mg side effects escitalopram 10mg picture doxycycline 100mg capsules dose great tu u qi mirtazapine 30 mg antidepressants prednisona efectos adversos de levotiroxina entocort medication for colitis atarax chien petit doxycap doxycycline uses clozapine without a prescription trazodone for insomnia reviews zithromax azithromycin 500mg medameds reviews on fifty asthma symptoms in adults chest pain phenamax reviews of 50 kamagra oral jelly suppliers australia purple pharmacy in los algodones kamagra canada celecoxib capsules side effects elocon cream isoptin verapamil and cheese dyazide 37 5 25 capital gain taxes rates amoxil 500 mg for sinus infection vibrox medicine shoppe phenergan without a prescription no script prednisone pharmacy support group canada vardenafil rdt motilium tablets side effects cipro online overnight peritol weight gain tablets jasmine waltz and jesse mccartney pravastatin sodium 40 mg generic nautisol medication list nexium generic brand vitamin c powder cialis international refils duphaston et efferalgan codeine thalidomide babies today best ever price on 100 mg viagar malegra cheap benemid dosage of benadryl pinamox 250mg to g pilocarpine eye drops mechanism of action canada pharmacies no scripts imitrex side effects nausea buy xenical orlistat in canada cataflam 50 mg dose lavestra reviews of fifty propecia buy albuterol inhaler dosage keflex side effects medication warfarin side effects alcohol vimax reviews adalat medication cost buy clomid from mexico diane rehm show
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Menu główne



Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie. Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Dr Maria Piszczek

Swoje wystąpienie rozpocznę od stwierdzenia, że podstawową potrzebą każdego człowieka jest pragnienie bycia w łączności z innymi ludźmi (lub jak kto woli – potrzeba bycia w relacji). Siebie w relacji z drugą osoba odczuwamy poprzez świadomość ciała. Im pełniejsza jest nasza świadomość ciała obejmująca doznania zmysłowe, energię i emocje, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.
 Dlatego w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo i z małymi dziećmi dwie sprawy są dla mnie nierozerwalnie związane: świadomość ciała i wzajemna łączność. Wychowaniu unikającemu świadomości ciała zawsze będzie czegoś brakowało. Z kolei zaś praca nad świadomością ciała pomijająca relację z drugim człowiekiem zawsze zostanie niepełna.

W pracy z każdym dzieckiem pomaga nam myślenie o nim jako o osobie dorosłej. A w przyszłości przecież (niezależnie od poziomu rozwoju intelektu) najważniejsze jest tolerowanie przyjaznego dotyku innych ludzi i komunikacja z nimi.
 Z pewnością zastanawiacie się Państwo dlaczego zamiast o świadomości seksualnej osób niepełnosprawnych mówię o świadomości ciała. Otóż mówię o świadomości ciała tyle, ponieważ bez dobrego, przyjaznego traktowania ciała niemowlęcia, bez wspierającego dotyku matki, bez tego podstawowego kontaktu dotykowo – cielesnego, nie wiem, jak może rozwinąć się „prawidłowa” seksualność osoby dorosłej. Słowo prawidłowa umieszczam przy tym w cudzysłowie, zdając sobie sprawę z tego, że to, co uznamy za „prawidłowe” uzależnione jest od norm społeczno – kulturowych.

Seksualność oznacza coś innego niż seks i zachowania seksualne. Dotyczy bowiem tego, kim jesteśmy jako kobiety i mężczyźni, a nie tylko tego w jaki sposób używamy pewnych części swojego ciała.
Świadomość naszej seksualności kształtują nie tylko nasze ciała i uczucia, ale także tradycja kulturowa i rodzinna, doświadczenie i wyznanie religijne. Dlatego tak duży wpływ na budzącą się świadomość seksualną dziecka mają przekonania jego rodziców i opiekunów.

Trudno w to uwierzyć, ale seksualny rozwój biologiczny rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16 tygodnia ciąży pojawia się u płodów męskich erekcja, a u płodów żeńskich w zbliżonym czasie występuje zdolność zwilżania pochwy.
Pierwsze 19 miesięcy życia dziecka to najważniejszy okres nauki o miłości, dotyku i rozwoju zaufania do świata. W tym czasie dziecko zaczyna intensywnie poznawać swoje ciało. Mając siedem – osiem miesięcy z zaciekawieniem ogląda swoje dłonie i palce u stóp. Mniej więcej w tym samym czasie chłopcy odkrywają swoje penisy, a dziewczynki około dwóch miesięcy później – swój srom. Niemowlęta lubią wkładać palce rąk i nóg do buzi i dotykać genitaliów. Chłopcy w wieku niemowlęcym mają w ciągu dnia regularne erekcje, spowodowane płaczem, kaszlem, przeciąganiem się lub oddawaniem moczu. Mają też kilka erekcji podczas snu. Podobnie często zwilżają się pochwy małych dziewczynek.
Tak więc niemal od poczęcia każdy człowiek (niezależnie od jego późniejszego rozwoju intelektualnego) jest istotą seksualną.
I czy jesteśmy tego świadomi, czy nie – edukacja seksualna zaczyna się już w niemowlęctwie. Obejmuje ona nasze różne zachowania związane z pielęgnacją dziecka i nasze reakcje na przejawy jego seksualności, a zwłaszcza na dotykanie genitaliów.

 Do tej pory mówiłam o funkcjonowaniu normalnie rozwijających się niemowląt. Zanim przejdę do zagadnień związanych ze świadomością seksualną osób niepełnosprawnych intelektualnie, pozwólcie Państwo, że opowiem trzy historie zasłyszane podczas prowadzonych przeze mnie zajęć superwizyjnych w jednej z tzw. szkół życia.
Pierwsza z nich najbardziej drastyczna dotyczy dwudziestoletniego mężczyzny głęboko upośledzonego umysłowo. Jest on niewidomy, ma padaczkę i ograniczoną w skutek mózgowego porażenia możliwość poruszania się. Ma jednak sprawne ręce, ale oprócz podnoszenia nimi pokarmu do ust i czasami podtrzymywania się podczas prób stania, jedyne co potrafi nimi robić – to bezustanna stereotypowa stymulacja okolicy ust i głębokie wpychanie sobie dłoni aż do gardła.
Mężczyzna ten jest wychowywany przez samotną matkę, która „zabroniła” nauczycielom pracy nad jego dłońmi – z obawy, że gdy „odkryje” zacznie się onanizm. Ale to nie wszystko -  matka również wprowadziła zakaz mycia syna w szkole (chociaż się zanieczyszcza) – bo dotyk „tych” okolic może go przecież pobudzić. Nie wolno mu korzystać z hydroterapii i innych zajęć podczas których miałby możliwość poznania swego ciała. W efekcie chłopak najczęściej leży i masturbuje się, ale czyni to z pomocą ud.

Druga historia dotyczy dziewiętnastoletniej dziewczyny upośledzonej w stopniu znacznym, która pomimo niesprawnych nóg, ma sprawne dłonie i to, co robi nimi najczęściej – to szybkim ruchem wkłada je pod bluzkę i dotyka nimi swoich piersi. Robi to tak sprawnie, że żadne ubranie (oprócz zimowej kurtki) nie stanowi dla niej przeszkody. W efekcie od kilku lat rodzice nie wyjeżdżają z nią na spacery – bo, jak to wygląda, kiedy taka duża dziewczyna wkłada ręce za dekolt.
W jej klasie są sami chłopcy – i jak im to wytłumaczyć, że Kasia może robić coś, czego innym, nie wolno? Stosowane są, więc bezustanne zakazy i próby sprawdzania skuteczności różnych kar – a Kasia robi swoje.
A co w tej historii jest najdziwniejsze? Otóż nikt do tej pory nie sprawdził tego, co ona tak naprawdę robi wkładając ręce za dekolt – czy drażni piersi, czy też szukając poczucia bezpieczeństwa po prostu obejmuje swoje ciało?
 Wreszcie ostatnia historia, to historia dwudziestoletniego Pawła, idealnego do tej pory ucznia szkoły życia. Paweł jest upośledzony umysłowo w stopniu umiarkowanym – opanował wiele umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu, miał dobre kontakty z rówieśnikami i to wszystko pewnego pięknego dnia runęło. W czerwcu zdarzyło się kilka rzeczy, które spowodowały radykalną zmianę jego zachowania.
Po pierwsze dowiedział się, że od września będzie chodził do innej szkoły – co wywołało jego protest. Po drugie była wycieczka do Szczecina podczas, której został „nakryty” przez matkę na całowaniu koleżanki, a potem na siłę zmuszono go do przejazdu przez miasto dziecięcą kolejką. Paweł nie chciał wejść do takiego pociągu, został więc wciągnięty na siłę, przyduszony do siedzenia i głośno krzycząc, przez godzinę musiał zwiedzać miasto.
Ponieważ taki protest zdarzył się pierwszy raz w jego życiu – matka wybrała się na konsultację do psychiatry. I dowiedziała się, że postąpiła dobrze – bo „przecież dziecko nie powinno rządzić rodzicami”. Otrzymała też dobrą radę na przyszłość polegającą na tym, że w przypadku pojawienia się podobnych zachowań należy przez chwile usiąść na synu i odczekać aż mu minie.
Paweł szczególnie dużo protestował we wrześniu, gdy zaczął chodzić do nowej szkoły, a matka oczywiście na nim siadała. Skutek był taki, że chłopak zaczął ją bić. Teraz bije nie tylko matkę, ale każdego, kogo spotka na drodze. Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i rówieśników. Nie bije tylko dziadków i przechodniów na ulicy. Na demonstrowanym filmie wideo było widoczne, jak chłopak wali każdego, kto znajdzie się w zasięgu ręki. Patrzy przy tym na nauczyciela, robi zmartwioną, wyrażającą głęboki smutek minę i wyraża poczucie winy „tak, tak, robię źle”. Nie potrafi przy tym pohamować nagłego impulsu (pozwólcie Państwo, że znowu zacytuje psychiatrę: „no trudno proszę Pani, to zło, to już w nim siedzi”).

Zastanówmy się jednak nad tym, co tak naprawdę zdarzyło się Pawłowi. A w tak krótkim czasie zdarzyło się wiele:
– zostało zburzone jego poczucie bezpieczeństwa,
– stał się ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej,
– zanegowano jego być może rodzące się uczucie, robiąc ze sprawy prywatne, sprawę publiczną i ośmieszając przed innymi,
– złamano jego poczucie godności osobistej (wsadzając na się krzyczącego do dziecięcego pojazdu).

To wszystko wystarczyło, żeby zburzyć jego kruche poczucie równowagi psychicznej i doprowadzić do stanu, w którym jest obecnie.
 Dlaczego o tym mówię? Otóż historie tej trójki dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie uświadomiły mi jak ważna jest tematyka dzisiejszej konferencji.
Okazuje się bowiem, ze pomijanie w wychowaniu i w edukacji naturalnych zachowań ludzkich nigdy i nikomu nie może przynieść żadnych korzyści. Traktowanie, więc niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, jako istot aseksualnych z pewnością w przyszłości nie będzie korzystne ani dla nich, ani dla nas, ani dla osób z którymi będą przebywały.
Każde racjonalne oddziaływanie wychowawcze powinno obejmować działania pozwalające doświadczać dziecku dnia dzisiejszego w taki sposób, żeby dobrze wkroczyło w dorosłość.
Jak już mówiłam w towarzyszeniu rozwojowi dziecka pomocne jest myślenie o nim jako o osobie dorosłej. Jeśli jednak jesteśmy rodzicami dziecka niepełnosprawnego jest to myślenie trudne, bo przepełnione bolesną świadomością tego, że chociaż chcemy zapewnić mu najlepszą przyszłość, to wiele jego i naszych marzeń nigdy nie spełni się. Zaczynamy więc zastanawiać się nad tym, jakie ograniczenia należy wprowadzić już teraz (kiedy ma dopiero kilka lat), żeby w przyszłości nie cierpiało, żeby jego dorosłe życie było dobre. Dotyczy to wielu sfer ludzkiej aktywności, w tym również aktywności seksualnej.
 Każdy człowiek, który ma świadomość swojego ciała, wyróżnia jego części i jest świadomy ich funkcjonowania, jest również świadomy swoich podstawowych potrzeb biologicznych, w tym potrzeby seksualnej. Świadomości takiej mogą jedynie nie posiadać osoby głęboko upośledzone umysłowo z poważnymi uszkodzeniami mózgu, nie wyróżniające siebie od otoczenia i funkcjonujące na poziomie elementarnych odruchów bezwarunkowych. Pamiętajmy jednak, że osób tych jest niewiele, bo mniej niż 1% w całej populacji niepełnosprawnych intelektualnie.

Pozostałe osoby niepełnosprawne intelektualnie, niezależnie od stopnia ich upośledzenia, z pewnością odczuwają takie potrzeby. Ich mózgi często są nieodwracalnie uszkodzone, ale mają hormony i mają związane z tym potrzeby i problemy. Błędne jest więc założenie, że wczesne wprowadzenie ograniczeń lub pominięcie w wychowaniu tej sfery ludzkiego rozwoju przyniesie jakiś pożytek.
 Osoby niepełnosprawne intelektualnie zauważają pojawiające się w okresie dorastania zmiany fizyczne swojego ciała, odczuwają popęd seksualny, a około 70% z nich podejmuje różne formy aktywności seksualnej. Nie umiejętność zwerbalizowania swoich potrzeb nie powinna być zatem utożsamiana z ich nieposiadaniem, czy z nieświadomością swojego seksualizmu. Dorastające osoby niepełnosprawne intelektualnie mają takie same potrzeby i problemy jak inne nastolatki, tylko sobie z nimi nie radzą.
 Typowy dla okresu dorastania wzrost wydzielania hormonów może powodować agresję i samoagresję. Hormony działają na umysł tak, jak narkotyk. Zachowanie zaczyna zależeć nie tylko od przyczyn zewnętrznych, ale i od poziomu hormonów. Pojawiają się problemy ze spaniem i z jedzeniem (zmieniają się preferencje smakowe, bo u nastolatków zmniejsza się liczba kubków smakowych na języku), mogą pojawiać się trudności z widzeniem i słyszeniem, wahania koncentracji uwagi (np. gdy jest rzut testosteronu, dziecko może mieć problemy z transformacją informacji słuchowej - sądzimy wówczas, że ono nas nie słucha, podczas gdy w rzeczywistości ono nas nie słyszy), wzrasta częstotliwość zachowań przymusowych, poszukiwanie nowych doznań i wrażeń, narażanie się na niebezpieczeństwo. Po prostu dorastające dzieci muszą często robić czegoś więcej, żeby czuć to samo co kiedyś. Dotyczy to również dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Gdy zaczynają pojawiać się różne problemy mało efektywne jest krzyczenie, karanie, okazywanie naszego zdenerwowania i niezadowolenia, bo jest to tylko dokładanie do tego, co dziecko ma w sobie – a w sobie ma wystarczająco własnej złości i niepokoju.

Dojrzewanie to emocjonalna huśtawka, dlatego ważne jest żeby dziecko wiedziało jak wygląda jego kalendarz, jakie są reguły planowania dnia, jakie zasady i gdzie obowiązują. U niektórych dorastających zaczynają pojawiać się niestosowne zachowania seksualne. Tak samo jak można nauczyć dziecko niepełnosprawne jedzenia i mycia się, można nauczyć je stosownych zachowań seksualnych. Dobrych efektów nie przynosi ignorowanie masturbacji. To jednak jak będziemy postępować w takich przypadkach zależy od naszej odpowiedzi na pytanie: Czy onanizm jest dobry dla kogoś, kto prawdopodobnie nigdy nie będzie miał partnera seksualnego, ale ma hormony?
 Jeszcze trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy należy wyrazić zgodę na odbycie stosunku płciowego przez osobę, która nie zawsze poprawnie nazywa części ludzkiego ciała, nie ma pojęcia skąd się biorą dzieci, nie potrafi zadbać o siebie, nie zna wielu reguł społecznych. Jeśli odmówimy jej prawa do kontaktów heteroseksualnych i zawierania związków, to zachodzi pytanie gdzie jest ta granica po przekroczeniu której dopuszczamy możliwość współżycia seksualnego, czy nasze przyzwolenie powinno być uzależnione od oceny poziomu uświadomienia osoby niepełnosprawnej. Gdy to mówię z tonu mojego głosu już wynika, że jest to jakaś bzdura. Nikt przecież przed zawarciem małżeństwa nie sprawdzał naszego poziomu uświadomienia. I chociaż ostatnio zelżała hipokryzja społeczna, nie ma sztywnych przepisów ani na udane współżycie seksualne, ani na udany związek.

Nie wiemy również, jak przeżywają osoby głębiej upośledzone umysłowo swój pierwszy stosunek. Trudno jest nam w tych sprawach zachować obiektywizm.
 Niestety nie mogę Państwu zaproponować żadnych gotowych rozwiązań. Jesteście skazani na własny osąd wsparty głęboką znajomością psychiki Waszego dorastającego dziecka. Są jednak sprawy prostsze, co do konieczności uwzględnienia których w procesie wychowania istnieje powszechna zgoda. Dotyczy to między innymi informacji o budowie ciała i jego funkcjach, o wzorcach ról społecznych kobiety i mężczyzny, o ekspresji potrzeb seksualnych, płodności i rodzicielstwie.

Jeśli rozpoczniemy uświadomienie seksualne i kształtowanie właściwych zachowań już w dzieciństwie unikniemy wielu problemów pojawiających się w okresie dorastania, które wynikają z deficytów tożsamości płciowej i obniżonej kontroli potrzeb seksualnych. Właściwa, bo przeprowadzona w sposób dostosowany do poziomu rozumienia dziecka i wielokrotnie powtarzana edukacja seksualna stanowi również element profilaktyczny, zabezpieczający przed niepożądaną ciążą, chorobami przenoszonymi drogą płciową i przed przemocą seksualną.

Do tej pory mało mówiłam o konieczności wprowadzenia w wychowaniu osób niepełnosprawnych takich zasad, które są uniwersalne, a zatem powinny dotyczyć każdego, niezależnie od jego poziomu funkcjonowania intelektualnego. Nie należy przecież bez zezwolenia przekraczać stosownego dystansu fizycznego: dotykać kogoś, głaskać czy przytulać się. Należy rozróżniać sytuacje prywatne i publiczne oraz wiedzieć jakie zachowania są stosowne w miejscach publicznych, a jakie nie.

Onanizowanie i obnażanie się w miejscach publicznych, niezależnie od osoby, która to czyni, zawsze budzi nasz sprzeciw. Nie lubimy również ordynarnych zaczepek i natrętnego gapienia się. Nie wolno nikogo napastować i namawiać do robienia czegoś, czego nie chce lub nie rozumie. Są to proste zasady obowiązujące w życiu społecznym, a tego, że nie wolno dotykać innych ludzi bez przyzwolenia lub trzeba mieć czyjąś zgodę na przytulenie, możemy przecież łatwo wyuczyć (wielokrotnie powtarzając wprowadzoną zasadę). Należy również pamiętać o tym, że dzieci szybko uczą się tego, jak na ich niestosowne zachowania seksualne reagują inni, dlatego ważne jest żeby nie wzmacniać takich zachowań naszą niewłaściwą postawą.
Także jeśli zdecydujemy się na wprowadzenie czasu intymnego, musimy nauczyć młodzież, że nie należy wciągać w to innych osób. Jest to ważna zasada, która powinna obowiązywać przez całe życie. I wreszcie bardzo ważne jest to, żeby takie same zasady obowiązywały i były egzekwowane nie tylko w domu, ale również we wszystkich miejscach, w których przebywa dorastające dziecko.
Przygotowując swoje z konieczności krótkie wystąpienie, znalazłam wśród książek w języku polskim taką, którą chciałabym Państwu bardzo polecić. Jest to książka Debry Haffner „Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych”. Lektura tej książki może być kontynuacją dzisiejszego spotkania.



Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria