credit card debt settlement letter samples free credit counseling chicago free globe prepaid cards pin numbers hsbc credit card contact number philippines accountnow visa prepaid card login citicards credit cards online login free credit report band contest winner transunion credit report codes t-mobile prepaid cards discount finding the best credit report company capital one credit card balance transfer offer citibank credit card customer service number india prepaid cards uk credit card protection sleeves canada hsbc credit card contact us ways to pay bank of america credit card experian credit score range chart capital one credit card rewards login good credit score chart hsbc credit card account access paying off credit card debt calculator nbad prepaid card balance enquiry annual credit report transunion order annual free credit score without credit card using credit cards abroad natwest credit report government approved free once a year credit report government worst credit cards 2011 india best capital one credit card offers free credit card debt help credit card debt settlement uk free credit report without credit card info required annual free credit report program transunion halifax credit card ppi policy average credit score by state 2010 government free credit report wiki personal solutions monthly credit card interest calculator payments credit score matters contact number free credit check report uk hsbc credit card promotion hk credit card debt write off free annual credit report government program grand chase prepaid card codes visa prepaid cards free credit score range to buy a house hsbc credit card customer service uk apply for a walmart credit card online walmart canada free credit report government agency chase credit card services billing address annual credit report reviews scam credit card protection plan icici bank my annual free credit buy one time credit report score annual free credit check online 100 free credit check no credit card needed totally free credit report no credit card required equifax free annual credit report login chase credit card account access online credit score ratings chart 2011 how credit card protection plans work how to get out of credit card debt advice dispute experian credit report phone number visa prepaid card balance walmart credit card application status check 3 credit report companies best walmartmoneycard visa prepaid cards green dot chase credit card online enrollment accountnow visa prepaid card capital one credit card login uk best bank of america credit card rewards best buy hsbc credit card payment where to get my yearly free credit report citibank credit card uk annual credit report scam annual free credit report gov transunion sears credit card canada credit report noodle their credit cards 0 interest on purchases for 12 months best credit cards for no credit student credit cards chase bank prepaid credit cards canada citibank credit card payment gateway citibank credit card payment philippines improve your credit score in 24 hours.pdf u.s. capital one credit cards login absolutely free credit check online credit card debt write off policy southwest chase credit card payment apply capital one credit card usa online free credit report uk netspend prepaid cards mastercard hsbc credit card contact number usa sears credit card customer service phone number how to write a dispute credit report letter view experian credit report online free credit report gov website using credit cards abroad free secured credit cards to rebuild credit chase credit cards online payment banking credit cards abroad charges why is there a new free credit report band how to apply for a walmart credit card excellent credit score range 2010 which is the best credit report to use visa credit card fraud protection free score sheets for piano equifax credit score free report visa prepaid card reviews best credit card debt help visa prepaid card pin number walmart credit card payment options cancel capital one credit card uk free equifax credit report phone number how to improve your credit score fast and easy pay shell credit card payment online american express credit card online banking the best credit report site best credit cards uk students annual credit report cancel membership freecreditreport credit card ppi letter template 3 ways to improve your credit score how to check credit score free government free credit score online pay chase credit cards online dispute credit report online experian hsbc credit card philippines promotion non profit credit card debt relief chase credit cards rewards programme hsbc credit card phone number philippines secured credit cards uk only shell credit card customer service phone number free credit check gov credit report noodle iva prepaid card usa iphone bad credit credit cards guaranteed approval uk hsbc credit card rewards malaysia completely free credit report uk free prepaid credit cards usa capital one student credit cards canada check walmart credit card balance online credit score ratings chart fico scores get free credit report no credit card required cannot get transunion credit report online free credit report government mandated interesting credit card debt facts kmart sears credit card application best student credit cards with cosigner sears credit card payment center phone number equifax credit report request netspend prepaid cards complaints how to raise your credit score fast 2010 citibank credit card india offers compare low interest credit card balance transfer southwest chase credit card online payment annual free credit check report free credit report commercial lyrics bike free credit score ratings credit cards for bad credit score bank of america credit card online bill pay login capital one credit card application approval credit score calculator formula green dot prepaid cards online i want to apply for sears credit card apply hsbc credit card india student credit cards chase reviews credit card calculator payment plan reloadable prepaid cards walmart disney chase credit card rewards check sears credit card application status free equifax credit report and score consumer credit card protection act yearly free credit report score hsbc credit card malaysia rewards trw credit report dispute experian citicards credit cards login new unsecured credit cards for bad credit credit report government once year personal credit report uk best credit cards for bad credit balance transfer credit cards 0 interest balance transfers purchases best credit card deals 2011 best credit report service 2010 credit report experian dispute visa prepaid credit cards walmart what is best credit report site better use credit cards abroad free credit report and score canada free score 360 legit transunion credit report address credit bureau guaranteed instant approval bad credit credit cards free credit report and score without credit card american express credit card online login pay bank of america credit card by phone pay chase credit card online sears credit card customer service hours hsbc credit card singapore promotion name three credit report agencies sears credit card canada payment pay my chase credit cards online get credit score free credit report credit card protection agency transunion credit score range 990 hsbc credit card malaysia application status citibank credit card online password free credit report commercial car easy approval gas credit cards for bad credit college student credit cards visa secured credit cards canada cibc what are the best student credit cards chase credit card services online payment credit score calculator south africa best and worst credit cards get free credit report without credit card information good credit score scale experian credit score range 2011 credit card debt write off by banks sentinel credit card protection canada annual free credit score online how to get free credit cards online transunion annual credit report login 3 credit report agencies address experian annual credit report request form hsbc credit card singapore rewards reload netspend prepaid cards citicards credit cards log on transunion credit score scale fico where to get prepaid credit cards minnesota equifax credit score range uk credit cards 0 interest balance transfers ireland credit card debt settlement rates free credit score no credit card equifax free annual credit report government site where to pay bank of america credit card green dot visa prepaid card transunion credit report wiki agencies citibank credit card customer service malaysia prepaid credit cards for kids to apply for citibank credit card application form download credit card balance transfer 0 interest credit score range best prepaid credit cards for kids citi shell credit card login free credit counseling certificate credit cards balance transfer 0 for 12 months how to pay off credit card debt with low income 0% credit card balance transfer deals sears credit card payment phone number good credit score range 2012 uk best credit report service canada bank of america credit card payment number free prepaid cards for kids credit card debt calculator canada free 3 in 1 credit report and score no credit card the first free credit report commercial free credit repair kit for dummies credit cards with cashback rewards buy visa prepaid cards online shell credit card application form hsbc credit card india reward catalogue free credit report and score no credit card required how to negotiate credit card debt down how to check credit score free canada 3 credit report agencies phone numbers free credit report experian credit report credit cards uk 0 balance transfer what is the best credit report company what is a good credit score range mvq free score free credit cards numbers valid citicards credit cards log free credit rating report online equifax credit score range 125 to 298 credit card debt facts 2010 tesco credit card balance transfer fee hsbc credit card rewards hong kong national average credit score experian what is a good credit score yahoo hsbc credit card rewards catalogue free credit score no credit card uk get my annual free credit report free credit report commercial lyrics read equifax credit report codes sears credit card services online there free credit report without credit card information citibank credit card singapore promotion free prepaid cards online check visa prepaid card balance pay bank of america credit card at branch free 3 in 1 credit report equifax transunion credit report uk where to purchase visa prepaid cards how to improve your credit score uk southwest chase credit card services free credit repair letters to collection agencies citibank credit card philippines promo 2012 best credit card deals cash back national average credit score usa zero interest credit cards balance transfer vanilla visa prepaid card vanilla visa gift card citibank credit card philippines 0 credit card deals purchases citi visa prepaid card balance free credit report no credit card canada charge compare credit cards balance transfer offers texaco shell credit card online payment best credit report service 2012 equifax free credit report transunion credit report free credit repair advice credit card debt calculator cnn credit report government agencies reloadable prepaid cards chase chase credit card log on can you use prepaid cards online poker experian credit score chart uk all 3 credit report agencies transunion credit report free credit counseling online credit card debt statistics 2010 prepaid card paypal load worst credit cards free credit report without credit card information chase credit card united airlines login citicards credit cards can i reclaim credit card ppi free t-mobile prepaid cards pin numbers chase credit cards united mileage government credit card debt help free credit check score online how to dispute credit report equifax credit card calculator online where to buy prepaid credit cards in montreal citibank credit card philippines balance inquiry best secured credit cards banks free credit report government score unsecured credit cards for bad credit with no fees united chase credit card customer service is annual credit report legit credit card protection insurance comparison free credit report government site bureaus best buy hsbc credit card account secured credit cards to rebuild credit wachovia credit card debt settlement offers chase credit card application reconsideration free credit cards numbers and pin codes contact walmart credit card customer service who is the best credit report company cheap verizon prepaid cards bank secured credit cards chase best credit card deals 2006 your annual free credit score chase credit card online account login credit card protection act 2009 reloadable prepaid cards no fees free credit cards numbers cvv 2009 prepaid cards post office debt free credit card calculator halifax credit card ppi mis selling free credit cards for no credit people credit card protection paypal walmart credit card application card credit student credit cards rbs best student credit cards for no credit history best zero interest credit cards balance transfer experian free credit report after denial college student credit cards for no credit chase credit card protection program average credit card debt in america can;t get transunion credit report online credit report experian A?2 amex prepaid card india balance excellent credit score range canada rci bank of america credit card sign in delta american express credit card sign in annual credit report request service online chase secured credit cards usa capital one credit card uk application free credit report uk fraud best buy capital one credit card login avoiding credit card fraud account number chase credit cards payment interest free credit cards abroad who are the guys in the free credit report commercial true credit report online best credit report site consumer reports provides free business credit report uk pay sears credit card account online cardmembers bank of america credit card rewards dispute credit report online or mail mistake capital one credit card customer service address can use prepaid cards online purchases annual credit report request service letter apply for non secured credit cards how to negotiate credit card debt with citibank get free credit score uk what is a good credit score for buying a house in 2011 capital one credit card canada online banking can you go to jail for credit card debt in texas where to get prepaid credit cards in nc how can you improve your credit score fast free credit report band contest 2010 0 apr credit cards balance transfer no fee capital one credit card offers online american express prepaid cards free prepaid credit cards net 10 prepaid cards airtime refills walmart credit card interest rate hsbc credit card contact number malaysia capital one secured credit cards usa capital one secured visa free equifax credit report after denied credit pay off credit card calculator credit card payment calculator walmart credit card review canada credit score free no sign up dispute credit report letter uk how to improve your credit score in a year reloadable prepaid cards credit union international visa prepaid cards excellent credit score range uk california credit card fraud laws gemb walmart credit card payment address free credit report commercial band 2012 t-mobile prepaid cards amounts chase credit card uk free verizon prepaid cards online get one time credit report and score credit report companies phone numbers get free verizon prepaid cards citibank credit card singapore login best and worst credit cards 2010 free prepaid cards free capital one credit card customer service phone credit card interest calculator monthly rate shipping credit cards abroad christian credit card debt help how can you improve your credit score quickly prepaid credit cards walmart visa credit report agencies canada visa prepaid cards walmart best credit report service 2010 july credit cards uk 0% free credit cards numbers hacked walmart credit card center payments hsbc credit card singapore contact us virgin atlantic american express credit card login chase credit card online payment credit cards balance transfer 0 fee get your free 3 in 1 credit report score equifax non secured credit cards for fair credit free credit report commercial cast prepaid credit cards free prepaid debit cards bank of america credit card customer service phone high school student credit cards lol prepaid cards free get free trw credit report instant approval credit cards for bad credit with no fees annual credit report transunion credit report equifax free credit report canada dispute credit report online or mail it;s where to buy prepaid credit cards for international use free credit report band members wiki free credit report band search government free credit report wiki credit card ppi claims credit card debt advice advice how to raise your credit score 100 points in 6 months free credit check canada equifax where can i get my free credit score using prepaid credit cards online new free credit report commercial 2012 with old band walmart credit card services login free credit report and score online credit cards with cashback offers who is the free credit report commercial guy natwest credit card ppi insurance experian credit report score range 0 interest free credit cards for 12 months credit card protection insurance uk true credit report contact info vanilla visa prepaid card balance chase credit card payment posting free credit cards that work free credit repair forms online free score online reviews hsbc credit card points reward what is a good credit score for a mortgage capital one college student credit cards true credit report telephone number federal annual free credit check credit score free credit report citibank credit card malaysia login sears credit card canada contact free credit score free credit report what is the best credit report bureau my chase credit card account visa credit card balance transfer offers average credit score uk how to dispute transunion credit report chase credit card rewards center credit card debt consolidation wells fargo credit cards for no credit unsecured walmart credit card pay bill on line
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie.

Menu główne



Świadomość seksualna osób niepełnosprawnych intelektualnie. Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Dr Maria Piszczek

Swoje wystąpienie rozpocznę od stwierdzenia, że podstawową potrzebą każdego człowieka jest pragnienie bycia w łączności z innymi ludźmi (lub jak kto woli – potrzeba bycia w relacji). Siebie w relacji z drugą osoba odczuwamy poprzez świadomość ciała. Im pełniejsza jest nasza świadomość ciała obejmująca doznania zmysłowe, energię i emocje, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.
 Dlatego w pracy z dziećmi głębiej upośledzonymi umysłowo i z małymi dziećmi dwie sprawy są dla mnie nierozerwalnie związane: świadomość ciała i wzajemna łączność. Wychowaniu unikającemu świadomości ciała zawsze będzie czegoś brakowało. Z kolei zaś praca nad świadomością ciała pomijająca relację z drugim człowiekiem zawsze zostanie niepełna.

W pracy z każdym dzieckiem pomaga nam myślenie o nim jako o osobie dorosłej. A w przyszłości przecież (niezależnie od poziomu rozwoju intelektu) najważniejsze jest tolerowanie przyjaznego dotyku innych ludzi i komunikacja z nimi.
 Z pewnością zastanawiacie się Państwo dlaczego zamiast o świadomości seksualnej osób niepełnosprawnych mówię o świadomości ciała. Otóż mówię o świadomości ciała tyle, ponieważ bez dobrego, przyjaznego traktowania ciała niemowlęcia, bez wspierającego dotyku matki, bez tego podstawowego kontaktu dotykowo – cielesnego, nie wiem, jak może rozwinąć się „prawidłowa” seksualność osoby dorosłej. Słowo prawidłowa umieszczam przy tym w cudzysłowie, zdając sobie sprawę z tego, że to, co uznamy za „prawidłowe” uzależnione jest od norm społeczno – kulturowych.

Seksualność oznacza coś innego niż seks i zachowania seksualne. Dotyczy bowiem tego, kim jesteśmy jako kobiety i mężczyźni, a nie tylko tego w jaki sposób używamy pewnych części swojego ciała.
Świadomość naszej seksualności kształtują nie tylko nasze ciała i uczucia, ale także tradycja kulturowa i rodzinna, doświadczenie i wyznanie religijne. Dlatego tak duży wpływ na budzącą się świadomość seksualną dziecka mają przekonania jego rodziców i opiekunów.

Trudno w to uwierzyć, ale seksualny rozwój biologiczny rozpoczyna się już w życiu płodowym. Około 16 tygodnia ciąży pojawia się u płodów męskich erekcja, a u płodów żeńskich w zbliżonym czasie występuje zdolność zwilżania pochwy.
Pierwsze 19 miesięcy życia dziecka to najważniejszy okres nauki o miłości, dotyku i rozwoju zaufania do świata. W tym czasie dziecko zaczyna intensywnie poznawać swoje ciało. Mając siedem – osiem miesięcy z zaciekawieniem ogląda swoje dłonie i palce u stóp. Mniej więcej w tym samym czasie chłopcy odkrywają swoje penisy, a dziewczynki około dwóch miesięcy później – swój srom. Niemowlęta lubią wkładać palce rąk i nóg do buzi i dotykać genitaliów. Chłopcy w wieku niemowlęcym mają w ciągu dnia regularne erekcje, spowodowane płaczem, kaszlem, przeciąganiem się lub oddawaniem moczu. Mają też kilka erekcji podczas snu. Podobnie często zwilżają się pochwy małych dziewczynek.
Tak więc niemal od poczęcia każdy człowiek (niezależnie od jego późniejszego rozwoju intelektualnego) jest istotą seksualną.
I czy jesteśmy tego świadomi, czy nie – edukacja seksualna zaczyna się już w niemowlęctwie. Obejmuje ona nasze różne zachowania związane z pielęgnacją dziecka i nasze reakcje na przejawy jego seksualności, a zwłaszcza na dotykanie genitaliów.

 Do tej pory mówiłam o funkcjonowaniu normalnie rozwijających się niemowląt. Zanim przejdę do zagadnień związanych ze świadomością seksualną osób niepełnosprawnych intelektualnie, pozwólcie Państwo, że opowiem trzy historie zasłyszane podczas prowadzonych przeze mnie zajęć superwizyjnych w jednej z tzw. szkół życia.
Pierwsza z nich najbardziej drastyczna dotyczy dwudziestoletniego mężczyzny głęboko upośledzonego umysłowo. Jest on niewidomy, ma padaczkę i ograniczoną w skutek mózgowego porażenia możliwość poruszania się. Ma jednak sprawne ręce, ale oprócz podnoszenia nimi pokarmu do ust i czasami podtrzymywania się podczas prób stania, jedyne co potrafi nimi robić – to bezustanna stereotypowa stymulacja okolicy ust i głębokie wpychanie sobie dłoni aż do gardła.
Mężczyzna ten jest wychowywany przez samotną matkę, która „zabroniła” nauczycielom pracy nad jego dłońmi – z obawy, że gdy „odkryje” zacznie się onanizm. Ale to nie wszystko -  matka również wprowadziła zakaz mycia syna w szkole (chociaż się zanieczyszcza) – bo dotyk „tych” okolic może go przecież pobudzić. Nie wolno mu korzystać z hydroterapii i innych zajęć podczas których miałby możliwość poznania swego ciała. W efekcie chłopak najczęściej leży i masturbuje się, ale czyni to z pomocą ud.

Druga historia dotyczy dziewiętnastoletniej dziewczyny upośledzonej w stopniu znacznym, która pomimo niesprawnych nóg, ma sprawne dłonie i to, co robi nimi najczęściej – to szybkim ruchem wkłada je pod bluzkę i dotyka nimi swoich piersi. Robi to tak sprawnie, że żadne ubranie (oprócz zimowej kurtki) nie stanowi dla niej przeszkody. W efekcie od kilku lat rodzice nie wyjeżdżają z nią na spacery – bo, jak to wygląda, kiedy taka duża dziewczyna wkłada ręce za dekolt.
W jej klasie są sami chłopcy – i jak im to wytłumaczyć, że Kasia może robić coś, czego innym, nie wolno? Stosowane są, więc bezustanne zakazy i próby sprawdzania skuteczności różnych kar – a Kasia robi swoje.
A co w tej historii jest najdziwniejsze? Otóż nikt do tej pory nie sprawdził tego, co ona tak naprawdę robi wkładając ręce za dekolt – czy drażni piersi, czy też szukając poczucia bezpieczeństwa po prostu obejmuje swoje ciało?
 Wreszcie ostatnia historia, to historia dwudziestoletniego Pawła, idealnego do tej pory ucznia szkoły życia. Paweł jest upośledzony umysłowo w stopniu umiarkowanym – opanował wiele umiejętności potrzebnych w dorosłym życiu, miał dobre kontakty z rówieśnikami i to wszystko pewnego pięknego dnia runęło. W czerwcu zdarzyło się kilka rzeczy, które spowodowały radykalną zmianę jego zachowania.
Po pierwsze dowiedział się, że od września będzie chodził do innej szkoły – co wywołało jego protest. Po drugie była wycieczka do Szczecina podczas, której został „nakryty” przez matkę na całowaniu koleżanki, a potem na siłę zmuszono go do przejazdu przez miasto dziecięcą kolejką. Paweł nie chciał wejść do takiego pociągu, został więc wciągnięty na siłę, przyduszony do siedzenia i głośno krzycząc, przez godzinę musiał zwiedzać miasto.
Ponieważ taki protest zdarzył się pierwszy raz w jego życiu – matka wybrała się na konsultację do psychiatry. I dowiedziała się, że postąpiła dobrze – bo „przecież dziecko nie powinno rządzić rodzicami”. Otrzymała też dobrą radę na przyszłość polegającą na tym, że w przypadku pojawienia się podobnych zachowań należy przez chwile usiąść na synu i odczekać aż mu minie.
Paweł szczególnie dużo protestował we wrześniu, gdy zaczął chodzić do nowej szkoły, a matka oczywiście na nim siadała. Skutek był taki, że chłopak zaczął ją bić. Teraz bije nie tylko matkę, ale każdego, kogo spotka na drodze. Dotyczy to zarówno nauczycieli, jak i rówieśników. Nie bije tylko dziadków i przechodniów na ulicy. Na demonstrowanym filmie wideo było widoczne, jak chłopak wali każdego, kto znajdzie się w zasięgu ręki. Patrzy przy tym na nauczyciela, robi zmartwioną, wyrażającą głęboki smutek minę i wyraża poczucie winy „tak, tak, robię źle”. Nie potrafi przy tym pohamować nagłego impulsu (pozwólcie Państwo, że znowu zacytuje psychiatrę: „no trudno proszę Pani, to zło, to już w nim siedzi”).

Zastanówmy się jednak nad tym, co tak naprawdę zdarzyło się Pawłowi. A w tak krótkim czasie zdarzyło się wiele:
– zostało zburzone jego poczucie bezpieczeństwa,
– stał się ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej,
– zanegowano jego być może rodzące się uczucie, robiąc ze sprawy prywatne, sprawę publiczną i ośmieszając przed innymi,
– złamano jego poczucie godności osobistej (wsadzając na się krzyczącego do dziecięcego pojazdu).

To wszystko wystarczyło, żeby zburzyć jego kruche poczucie równowagi psychicznej i doprowadzić do stanu, w którym jest obecnie.
 Dlaczego o tym mówię? Otóż historie tej trójki dorosłych osób niepełnosprawnych intelektualnie uświadomiły mi jak ważna jest tematyka dzisiejszej konferencji.
Okazuje się bowiem, ze pomijanie w wychowaniu i w edukacji naturalnych zachowań ludzkich nigdy i nikomu nie może przynieść żadnych korzyści. Traktowanie, więc niepełnosprawnych intelektualnie dzieci, jako istot aseksualnych z pewnością w przyszłości nie będzie korzystne ani dla nich, ani dla nas, ani dla osób z którymi będą przebywały.
Każde racjonalne oddziaływanie wychowawcze powinno obejmować działania pozwalające doświadczać dziecku dnia dzisiejszego w taki sposób, żeby dobrze wkroczyło w dorosłość.
Jak już mówiłam w towarzyszeniu rozwojowi dziecka pomocne jest myślenie o nim jako o osobie dorosłej. Jeśli jednak jesteśmy rodzicami dziecka niepełnosprawnego jest to myślenie trudne, bo przepełnione bolesną świadomością tego, że chociaż chcemy zapewnić mu najlepszą przyszłość, to wiele jego i naszych marzeń nigdy nie spełni się. Zaczynamy więc zastanawiać się nad tym, jakie ograniczenia należy wprowadzić już teraz (kiedy ma dopiero kilka lat), żeby w przyszłości nie cierpiało, żeby jego dorosłe życie było dobre. Dotyczy to wielu sfer ludzkiej aktywności, w tym również aktywności seksualnej.
 Każdy człowiek, który ma świadomość swojego ciała, wyróżnia jego części i jest świadomy ich funkcjonowania, jest również świadomy swoich podstawowych potrzeb biologicznych, w tym potrzeby seksualnej. Świadomości takiej mogą jedynie nie posiadać osoby głęboko upośledzone umysłowo z poważnymi uszkodzeniami mózgu, nie wyróżniające siebie od otoczenia i funkcjonujące na poziomie elementarnych odruchów bezwarunkowych. Pamiętajmy jednak, że osób tych jest niewiele, bo mniej niż 1% w całej populacji niepełnosprawnych intelektualnie.

Pozostałe osoby niepełnosprawne intelektualnie, niezależnie od stopnia ich upośledzenia, z pewnością odczuwają takie potrzeby. Ich mózgi często są nieodwracalnie uszkodzone, ale mają hormony i mają związane z tym potrzeby i problemy. Błędne jest więc założenie, że wczesne wprowadzenie ograniczeń lub pominięcie w wychowaniu tej sfery ludzkiego rozwoju przyniesie jakiś pożytek.
 Osoby niepełnosprawne intelektualnie zauważają pojawiające się w okresie dorastania zmiany fizyczne swojego ciała, odczuwają popęd seksualny, a około 70% z nich podejmuje różne formy aktywności seksualnej. Nie umiejętność zwerbalizowania swoich potrzeb nie powinna być zatem utożsamiana z ich nieposiadaniem, czy z nieświadomością swojego seksualizmu. Dorastające osoby niepełnosprawne intelektualnie mają takie same potrzeby i problemy jak inne nastolatki, tylko sobie z nimi nie radzą.
 Typowy dla okresu dorastania wzrost wydzielania hormonów może powodować agresję i samoagresję. Hormony działają na umysł tak, jak narkotyk. Zachowanie zaczyna zależeć nie tylko od przyczyn zewnętrznych, ale i od poziomu hormonów. Pojawiają się problemy ze spaniem i z jedzeniem (zmieniają się preferencje smakowe, bo u nastolatków zmniejsza się liczba kubków smakowych na języku), mogą pojawiać się trudności z widzeniem i słyszeniem, wahania koncentracji uwagi (np. gdy jest rzut testosteronu, dziecko może mieć problemy z transformacją informacji słuchowej - sądzimy wówczas, że ono nas nie słucha, podczas gdy w rzeczywistości ono nas nie słyszy), wzrasta częstotliwość zachowań przymusowych, poszukiwanie nowych doznań i wrażeń, narażanie się na niebezpieczeństwo. Po prostu dorastające dzieci muszą często robić czegoś więcej, żeby czuć to samo co kiedyś. Dotyczy to również dzieci niepełnosprawnych intelektualnie. Gdy zaczynają pojawiać się różne problemy mało efektywne jest krzyczenie, karanie, okazywanie naszego zdenerwowania i niezadowolenia, bo jest to tylko dokładanie do tego, co dziecko ma w sobie – a w sobie ma wystarczająco własnej złości i niepokoju.

Dojrzewanie to emocjonalna huśtawka, dlatego ważne jest żeby dziecko wiedziało jak wygląda jego kalendarz, jakie są reguły planowania dnia, jakie zasady i gdzie obowiązują. U niektórych dorastających zaczynają pojawiać się niestosowne zachowania seksualne. Tak samo jak można nauczyć dziecko niepełnosprawne jedzenia i mycia się, można nauczyć je stosownych zachowań seksualnych. Dobrych efektów nie przynosi ignorowanie masturbacji. To jednak jak będziemy postępować w takich przypadkach zależy od naszej odpowiedzi na pytanie: Czy onanizm jest dobry dla kogoś, kto prawdopodobnie nigdy nie będzie miał partnera seksualnego, ale ma hormony?
 Jeszcze trudniejsza jest odpowiedź na pytanie, czy należy wyrazić zgodę na odbycie stosunku płciowego przez osobę, która nie zawsze poprawnie nazywa części ludzkiego ciała, nie ma pojęcia skąd się biorą dzieci, nie potrafi zadbać o siebie, nie zna wielu reguł społecznych. Jeśli odmówimy jej prawa do kontaktów heteroseksualnych i zawierania związków, to zachodzi pytanie gdzie jest ta granica po przekroczeniu której dopuszczamy możliwość współżycia seksualnego, czy nasze przyzwolenie powinno być uzależnione od oceny poziomu uświadomienia osoby niepełnosprawnej. Gdy to mówię z tonu mojego głosu już wynika, że jest to jakaś bzdura. Nikt przecież przed zawarciem małżeństwa nie sprawdzał naszego poziomu uświadomienia. I chociaż ostatnio zelżała hipokryzja społeczna, nie ma sztywnych przepisów ani na udane współżycie seksualne, ani na udany związek.

Nie wiemy również, jak przeżywają osoby głębiej upośledzone umysłowo swój pierwszy stosunek. Trudno jest nam w tych sprawach zachować obiektywizm.
 Niestety nie mogę Państwu zaproponować żadnych gotowych rozwiązań. Jesteście skazani na własny osąd wsparty głęboką znajomością psychiki Waszego dorastającego dziecka. Są jednak sprawy prostsze, co do konieczności uwzględnienia których w procesie wychowania istnieje powszechna zgoda. Dotyczy to między innymi informacji o budowie ciała i jego funkcjach, o wzorcach ról społecznych kobiety i mężczyzny, o ekspresji potrzeb seksualnych, płodności i rodzicielstwie.

Jeśli rozpoczniemy uświadomienie seksualne i kształtowanie właściwych zachowań już w dzieciństwie unikniemy wielu problemów pojawiających się w okresie dorastania, które wynikają z deficytów tożsamości płciowej i obniżonej kontroli potrzeb seksualnych. Właściwa, bo przeprowadzona w sposób dostosowany do poziomu rozumienia dziecka i wielokrotnie powtarzana edukacja seksualna stanowi również element profilaktyczny, zabezpieczający przed niepożądaną ciążą, chorobami przenoszonymi drogą płciową i przed przemocą seksualną.

Do tej pory mało mówiłam o konieczności wprowadzenia w wychowaniu osób niepełnosprawnych takich zasad, które są uniwersalne, a zatem powinny dotyczyć każdego, niezależnie od jego poziomu funkcjonowania intelektualnego. Nie należy przecież bez zezwolenia przekraczać stosownego dystansu fizycznego: dotykać kogoś, głaskać czy przytulać się. Należy rozróżniać sytuacje prywatne i publiczne oraz wiedzieć jakie zachowania są stosowne w miejscach publicznych, a jakie nie.

Onanizowanie i obnażanie się w miejscach publicznych, niezależnie od osoby, która to czyni, zawsze budzi nasz sprzeciw. Nie lubimy również ordynarnych zaczepek i natrętnego gapienia się. Nie wolno nikogo napastować i namawiać do robienia czegoś, czego nie chce lub nie rozumie. Są to proste zasady obowiązujące w życiu społecznym, a tego, że nie wolno dotykać innych ludzi bez przyzwolenia lub trzeba mieć czyjąś zgodę na przytulenie, możemy przecież łatwo wyuczyć (wielokrotnie powtarzając wprowadzoną zasadę). Należy również pamiętać o tym, że dzieci szybko uczą się tego, jak na ich niestosowne zachowania seksualne reagują inni, dlatego ważne jest żeby nie wzmacniać takich zachowań naszą niewłaściwą postawą.
Także jeśli zdecydujemy się na wprowadzenie czasu intymnego, musimy nauczyć młodzież, że nie należy wciągać w to innych osób. Jest to ważna zasada, która powinna obowiązywać przez całe życie. I wreszcie bardzo ważne jest to, żeby takie same zasady obowiązywały i były egzekwowane nie tylko w domu, ale również we wszystkich miejscach, w których przebywa dorastające dziecko.
Przygotowując swoje z konieczności krótkie wystąpienie, znalazłam wśród książek w języku polskim taką, którą chciałabym Państwu bardzo polecić. Jest to książka Debry Haffner „Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych”. Lektura tej książki może być kontynuacją dzisiejszego spotkania.



Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria