Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Zaburzeniami Genetycznymi - Referat

Menu główne

Genetyka

Badania prenatalne

Choroby mitochondrialne

Różne

Referat - Gucman

Magdalena Grycman

„Porozumiewam się, choć nie mówię - prezentacja osiągnięć rozwojowych użytkowników AAC”

Wspomagające i alternatywne sposoby porozumiewania się oznaczają wszelkie metody uzupełniające i wspomagające porozumiewanie się osób, które z różnych przyczyn nie używają mowy, albo mają problemy z porozumiewaniem się. Służą one odbudowywaniu komunikacyjnych więzi, dają szansę na kontakt z drugim człowiekiem, na naukę i samodzielność. W dobieraniu metod ważne są indywidualne predyspozycje człowieka, jego umiejętności i możliwości, a także osobiste preferencje.

Wspomagające i alternatywne sposoby porozumiewania są funkcjonalną, a nie kliniczną definicją zestawu strategii pomocniczych, których można nauczyć się w różnym wieku i niezależnie od kondycji zdrowotnej. Najważniejsza jest skuteczność porozumiewania, stąd często zakładamy używanie wielu systemów równocześnie. Ważną rolę odgrywa taka funkcjonalność systemu, czyli możliwość używania go w wielu sytuacjach i z różnymi partnerami.

Użytkowników wspomagających systemów porozumiewania się możemy spotkać między innymi wśród osób z porażeniem mózgowym, specyficznymi zaburzeniami mowy, upośledzeniem umysłowym, autyzmem. Im mniej dana osoba ma możliwości werbalnego wypowiadania się, tym większa będzie jej potrzeba „odkrycia” innego sposobu porozumiewania się. Użytkownicy będą stale potrzebowali pomocy od profesjonalistów, oraz zrozumienia i wsparcia ze strony słuchaczy. Sama znajomość systemu i posiadanie drogiego urządzenia nie wystarczy, aby użytkownik mógł samodzielnie porozumiewać się z otoczeniem.

Chcę przedstawić państwu postępowanie terapeutyczne, którego celem jest samodzielne i efektywne porozumiewanie się. Zaprezentuję proces uczenia dzieci szeregu niezbędnych umiejętności oraz dobierania i tworzenia specjalistycznych pomocy. Postępowanie to jest wynikiem wieloletnich poszukiwań zespołu specjalistów: logopedy, psychologa i rehabilitanta z Samodzielnego Publicznego Ośrodka Terapii i Rehabilitacji w Kwidzynie. Chciałabym zaprezentować dzisiaj osiągnięcia komunikacyjne czwórki dzieci: Danieli, Rubena, Magdy i Erwina. Przyjrzyjmy się ich rosnącym kompetencjom w zakresie porozumiewania się przy pomocy wspomagających sposobów.

Optymalny rozwój umiejętności porozumiewania się dziecka niepełnosprawnego uzależniony jest od bardzo wczesnej stymulacji jego rozwoju. Dobrze skonstruowana terapia zapewnia dziecku możliwość gromadzenia wielu doświadczeń. Umożliwia poznawanie świata podczas aktywnej zabawy. Rosnące kompetencje intelektualne i społeczne dziecka mają duże znaczenie w rozwoju umiejętności porozumiewania się. Takie postępowanie wymaga od terapeutów przygotowania wielu specjalnych pomocy.

Aby Daniela mogła samodzielnie siedzieć, skonstruowaliśmy dla niej odpowiednie krzesełko zrobione ze sklejki z wymodelowanym siedziskiem z pianki poliuretanowej. Dodatkowo zamontowaliśmy blat z wycięciem na tułów, co umożliwiło dziewczynce przyjęcie prawidłowej pozycji siedzącej. Tak umiejscowiony blat pozwolił również Danieli na rozluźnienie ramion i pierwszą swobodną zabawę rączkami.

Zaproponowaliśmy Danieli stymulację poznawczą i motoryczną, zmierzającą do uczenia się samodzielności i aktywnego wpływania na rzeczywistość. Zachęcamy ją do sięgania i dotykania przedmiotów, zabawek. Uczymy, że dotknięcie przedmiotu wywołuje zmianę. Stwarzamy również Danieli możliwość doskonalenia umiejętności używania włącznika dla wywołania określonego efektu, np. włączania i wyłączania zabawki. W ten sposób dziewczynka może zbierać doświadczenia - uruchamiać i poruszać różne przedmioty. Prowadzimy również naukę śledzenia wzrokiem w poziomie, oraz naukę celowego wskazywania wzrokiem.

W programie dalszego postępowania rozwijającego umiejętności porozumiewania się Danieli planujemy:

1. w miejscach aktywności Danieli umieszczenie zestawów obrazków tematycznie związanych z daną aktywnością,
2. uczenie Danieli, że codzienne aktywności składają się z kilku następujących po sobie czynności,
3. prowadzenie nauki skanowania przy pomocy jednego włącznika; ważne jest by Daniela nauczyła się, że każde naciśnięcie włącznika powoduje kolejną zmianę w sekwencji zdarzeń,
4. wprowadzenie nowych pomocy komunikacyjnych np. magnetofonu; magnetofon uruchomiony przez Danielę przy pomocy włącznika odtwarza komunikat, który powoduje zmianę jej sytuacji,
5. nauczenie Danieli skanowania w poziomie i w pionie; istotne jest, aby nauczyła się również wykorzystywać tę umiejętność do obsługi komputera,
6. nauczenie Danieli porozumiewania się poprzez wskazywanie wzrokiem symboli umieszczonych na tablicach.

Wprowadzając pomoce wspomagające porozumiewanie się rozpoczynamy od prostej tablicy z obrazkami. Ilość obrazków umieszczonych na tablicy uzależniona jest od możliwości percepcyjnych, sprawności rąk i zdolności poznawczych dziecka.

Rubena uczymy wykorzystania tablic komunikacyjnych do porozumiewania. Każde wskazanie jest interpretowane i przynosi określoną zmianę sytuacji. Ruben może rozmawiać w ten sposób z różnymi ludźmi. Ważne jest, żeby mógł być aktywnym uczestnikiem wspólnej zabawy wielu osób. Do porozumiewania wprowadzamy również elektroniczne pomoce komunikacyjne.

Stwarzamy takie sytuacje, aby Ruben mógł porozumiewać się:

a) kiedy prosi o:

pomoc,
uwagę,
przedmiot,
aktywność,
jedzenie;

b) kiedy chce więcej;
c) kiedy protestuje;
d) kiedy się wita;
e) kiedy chce przekazać swoje potrzeby np. dotyczące toalety;
f) kiedy chce przekazać swoje uczucia tj. smutek, frustrację, podniecenie.

Prowadzimy naukę skanowania przy pomocy jednego włącznika. Na tym poziomie ważne jest, aby Ruben nauczył się, że każde kolejne przyciśnięcie włącznika powoduje zmianę w sekwencji zdarzeń. Następnie prowadzimy naukę skanowania w poziomie i pionie oraz wywoływania w ten sposób zamierzonych przez Rubena efektów. Ta umiejętność jest niezbędna do późniejszego obsługiwania komputera, rozwiązywania zadań oraz zbierania doświadczeń intelektualnych. Wspomagając porozumiewanie się Rubena wprowadzamy tablice z prostymi symbolami, następnie z symbolami złożonymi. Ponieważ Ruben opanował umiejętność czytania i pisania wprowadzamy tablicę literową, oraz odpowiednio dostosowujemy komputer.

W procesie edukacji ważne jest doskonalenie umiejętności budowania zdań i konstruowania krótkich wypowiedzi. Ruben uczy się odpowiadać na pytania oraz je zadawać. Ćwiczy budowanie zdań z kilku wyrazów. Nauczyciel wspiera aktywne uczestnictwo Rubena w lekcji. Istotne jest kształtowanie u Rubena umiejętności przekazywania informacji i wyrażania własnych myśli. W programie dalszego postępowania rozwijającego umiejętności porozumiewania się Rubena planujemy:

1. doskonalenie umiejętności przekazywania informacji przy pomocy aktualnie używanego systemu,
2. wprowadzenie dodatkowego sprzętu dynamizującego porozumiewanie takiego jak: komputer z oprogramowaniem komunikacyjnym Neurosoft SynTalk,
3. ćwiczenie umiejętności prowadzenia dialogu. Ważne jest wypracowanie równowagi między rolą mówcy i słuchacza,
4. konstruowanie takich sytuacji, w których Ruben będzie mógł porozumiewać się z nieznanymi osobami.

Magda sprawnie posługuje się swoimi pomocami komunikacyjnymi. Potrafi przy ich pomocy wyrazić swoje myśli i prowadzić rozmowę. Potrafi inicjować rozmowę i zmienić jej temat. Buduje również złożone wypowiedzi. W środowisku rówieśników zdobyła sobie przezwisko „Gaduła”. Magda doskonali umiejętność rozmowy, prowadząc ją z różnymi osobami. Realizując program terapeutyczny, stwarzamy sytuacje, w których Magda uczy się samodzielności i niezależności.

Magda ma wspaniałe marzenia i wiele planów. Napisała esej, który został opublikowany w książce wydanej przez ISAAC. Występowała w telewizyjnym programie dla osób niepełnosprawnych „Wtorkowe studio niepełnosprawnych”. Obecnie uczy się w Liceum Ogólnokształcącym i planuje studia. Nie rezygnuje ze swoich dążeń, choć musi pokonać wiele przeszkód by dojść do wytyczonego celu. Naszym zadaniem jest wspieranie Magdy w pokonywaniu wątpliwości i obaw.

W programie dalszego postępowania rozwijającego umiejętności porozumiewania się Magdy planujemy:

1. poszukiwanie i dostosowanie pomocy komunikacyjnych, które podniosą dynamikę wypowiedzi i usprawnią porozumiewanie się Magdy,
2. wspomaganie procesu edukacji poprzez:

współkonstruowanie programu edukacyjnego,
wzbogacenie edukacji o pomoce multimedialne, programy komputerowe, książki mówione, książki pisane powiększonym drukiem,

3. organizowanie sytuacji, w których Magda uczy się samodzielności w codziennych sytuacjach życiowych:

zakupy,
uczęszczanie do szkoły,

4. organizowanie i zachęcanie do aktywnego udziału w życiu publicznym (turnusy, konferencje, program TV, publikacje, debaty).

Erwin ze względu na ograniczenie ruchowe nie może pisać i obsługiwać standardowej klawiatury. Poszukujemy więc specjalistycznej klawiatury, z której mógłby skorzystać Erwin. Pierwszą naszą propozycją była wirtualna klawiatura Wivik obsługiwana poprzez Symbi-Key, który za pomocą specjalnych włączników umożliwiał sterowanie komputerem. Następnie zaproponowaliśmy klawiaturę IntelliKeys. W podstawowym zakresie zaspokaja ona potrzeby Erwina, a ponadto jest najtańszą propozycją. Kolejno modyfikowana klawiatura IntelliKeys pozwala Erwinowi pisać, korzystać z programów multimedialnych, grać i korzystać z Internetu.

W programie dalszego postępowania rozwijającego umiejętności porozumiewania się Erwina planujemy:

1. poszukiwanie takiej klawiatury, która umożliwi sterowanie komputerem w pełnym zakresie,
2. naukę obsługi podstawowego pakietu Microsoft Office, dla potrzeb edukacji,
3. naukę wykorzystania zasobów internetowych (np. poczty elektronicznej oraz grup dyskusyjnych),
4. wspomaganie edukacji poprzez:

pomoc w tworzeniu autorskiego programu edukacyjnego,
oraz pomoc w dostosowaniu środków dydaktycznych.

Przedstawione w niniejszym wystąpieniu postępowanie terapeutyczne trwa wiele lat. Zmienia się wraz z rozwojem użytkownika, rozwojem wiedzy, techniki. O sukcesie tego postępowania decyduje integracja ze środowiskiem społecznym. Dzieci, które dzisiaj przedstawiłam będą miały możliwość wykorzystania zdobytych umiejętności dopiero wówczas, gdy integracja niepełnosprawnych niemówiących osób w środowisku społecznym stanie się codziennością. Będą mogły porozumiewać się z nami, chociaż nie mówią.

Wstecz