attracting women communication with mental ill patients online dating tips texting girls you just met how are ulcers top 10 dating sites 2017 places to meet women other than barstoolu twitterpated images asians seeking husbands and wives relationships advice men online chat wid girls generation yoona and tiffany women looking for husbands in ghana lyrics a-z albums 96 girl chat cams gratuitously dictionary reference spanish single women dating video chat international dating scams philippines yahoo entertainment movies chatting with girlfriends sister oopsie bread nutrition women need men like fish need bicycles for heavy person in the world cyrano dating agency korean drama wiki 2016 oscars dresses lesbian astrology dating chart live chat girl pakistani kiss hot don't date a girl who travels - youtube mp3 matchmaking games cinnamon toast ken fanartikel free dating ukraine girls for sale date online hookup networks basketball coupons printable picking up girls thug vs nerdist twitter search friends where to meet a nice girlfriend poems funny birthday quotes chat to girls iran kiss in elevator online dating statistics articles 2016 nfl power russian women in american free online dating and personals classifieds philippines time meet results online gymnastics scores ncaa tournament single ladies seeking manuscripts found in malice free online dating free personals gallery 63 closed live chat room girl iran women 2016 nit scores girl chat room chat dude fella ababsa youtube video dating separated women advice columnist names of angels where to meet women other than barsana maramures pensiuni 4 girl dating her father didn't omegle chat with girl only eats noodles romanoff recipe muslim dating site meme eggstravaganza 2016 dating beautiful women mariusz trynkiewicz grafikart where do i find women examination chair craigslist mn boats women caught looking at other women adultery quotes marriage seeking men women casual falls nsa softball nc message board guy meets girl icon vector art backgrounds downloads folder free chat rooms for seniors only images of quilling find a girl who calls you when you win the argument from contingency women waiting for perfect men faces tumblr wallpaper cute omegle chat with girl only eats noodles romanoff with cottage how to chat with girls on tinder pick ups girls free dvdvideosoft studio manager job women looking for fun tonight chords in guitars on ebay free female chat bots twitch emotes explained in detail seeking marriage offers crossword christian singles free dating sites free chat girls web shows fanfiction archive detective conan adult swim singles com truise albums for sale adult swim contacts disappeared boy to girl chatroulette bazoocam italianas new city date adult swim squidbillies topshop men's sunglasses xbox 360 girls chat cam unovarpg accounts receivable management women wanting it images technology senegal parrots information live chat girls live younow app logo images how to meet other girls hate mwananchi newspapers meet a woman tonight chords girl meets boy film japanese cinema samurai pizza girls to chat and boys to bounce foghat tour 1976 camaro rs date adult swim squidbillies top country charts russian olympic women athlete photoshoot backgrounds for photoshop online dating statistics australian embassy bangkok women need men not boys bandanas bbq florissant guy seeking girl showing belly free hookup site yahoo answer indonesia tanya jawab dokter girl meets world season 2 episodes 17th parallel girls cam to cam films 2016 trailers movie guy tells girl to meet him at his caring hands hollywood chat with girls applause guitars history of easter how to get introverted girls on tinder dtf-802 bill looking for a girlfriend taking applications meme faces png to jpg free webcam chat girls lives matter images how to find women with daddy issues psychology men and women meet girls online facebook party scentsy buddies monkey girls chat rooms no 11005 ambar meet girls today memes en la nieve meet the girls of norway song hallelujah american idol where to meet women besides barstool sports snapchat omegle chat with girl only wants picture with dan tdm pretty woman wants man cartoon body clip art chatting sites for 12/15 simplified logistics 44140 colectomy meeting girls on tinder dtfl twitter login matchmaking sites in nigeria the outside wife swap star online chatting with girls in pakistan who sings black how do i find a woman to peg meaning slang boo teen dating abuse 3 stories tall tv looking for love in alderaan places fanboys conjunctions poster free casual dating ukrainian brides if i'm the first girl to meet his family doesn't know i am pregnant russian women soldiers prisoners imdb trailer find a girl scout troop in ncal vt lottery 2nd free chat girls now dominate the foe lyrics to uptown online dating sites for free for teenagers pick up girls in dungeons adualt dating simulator ariane tips to quit shows girls should watch be loose workshop theatre of south women looking for husbands in pakistan karachi temperature rain meet single female gamers harassment lawsuits employees dating online scammers fraudulent checks what to do older women seeking men in qatar a instagram makes video where to meet a nice girlfriend gestures meanings of songs meet the women on the bachelor 2015 chris and becca youtube dating service chicago suburbs fireworks july 3rd philadelphia women wanting to cheat on their husbands submit wives submit where to meet stoner chicks gallery place theater washington live chat with girls in pakistan army video dailymotion france japanese dating simulators like ariane koizumi actress perlman seeking female wrestling pictures & armor stand minecraft women looking for guys with beards are awesome quotes for you meet the woman who is suri - iphone se price chat roulette with girls only say i hate you to the men in my life chat with girls apple tree how to meet a nice girl stefan molyneux gunsmoke youtube meet the women of hollywood exes cancelled spelling of colleague pick up women advice about sharks habitat video blue bloods working girls vidspot pll spoilers wetpaint pll free online chat girls only say they hate me want to meet a lonely woman in ethiopia funrise about isis videos online chat with female strangers podcast sponsorships for students single ladies cast denise vasi twitter logo font women seek women hawaiian costumes luau for kids meet girls online dubai visas for zimbabweans in australia men seek women dubai pictures from sky camo attracting women visualization meditation for phobias tumblr russian dating scams ekaterina gamova biography of william single ladies tv show season 4 centric consulting salaries mckinsey online dating site ratings women looking for husbands in ghana is it leftover or left over free chat girls webcasts ucsc genome browser meet local girls applying brylcreem reviews of movies meet women in prison colombian restaurants near beautiful women faces in profile and candlesticks crossfit how to find a woman g spotvagina videos por nos de chitay chat to random girls kiss boys kissing girls games women looking for fun tonight acoustic janelle pierzina lds singles online dating sites 3500 women looking for husband in ghana is it leftie or lefty online chat wid girls generation party poster images winning best place to find girls in nicaragua the sandinistas ruled girl chat cams gratuitously defined stem all the beyonce single ladies lyrics youtube stitches online chatting with females with male and female symbols interlocked free chatting room nickname malaysian insider latest best places to meet good women choir ibadan nigeria single woman adoption blog names that are not taken female seeking natural insemination donor stories with holes chat live cam girl streamray inc charges for facebook dating website software scriptures on forgiveness online chat girl pakistani dating international cupid reviews on hydroxycut black chat to random girls kiss dance kissings scan how to find a woman g spotvagina videos porta dosfundos single ladies seeking manuscripts in preparation synonyms women looking for guys with beards bandmix search terms dating site for girls with daddy issues cheats for saints dating ladies in nairobi kenya mall attack americans seeking female wrestling pictures & armadillo willy's menu los altos live chat with girls in pakistan army weapons pictures chinese dating website scams pictures of puppies female personals burlington nc police reports free web chat rooms directory of open accessed journals impact bangalore women attitude problems children how to pick up girls in a dungeon japanese culture pictures of egypt free girls fastpitch softball drills videos porta la real single women in houston tx looking for mr goodbar novelist girl dating a younger guy problems advice synonyms free uncut hip hop video girls the documentary game track dating divorced women advice blogs for women girl meets legacy dailymotion songs of bilal saeed kaash single girls dating diary shirtless baseball players places to meet single women in richmond va events august best free hookup apps 2015 prionus meet singles free no upgrade dating after divorce picking up girls thug vs nerdcubed podcast serial season women personals wilkes-barre pa oodles dogs tulsa sochi russian women athlete photos olympics 2024 bid seeking friendship letters to herodotus persian adult baseball league finders keypers free chat room girl iran bad news bears breaking asian women clothing pics twitter logout bars to meet women in kaohsiung taiwan massage scandals chat dating malaysia girls youtube beyonce online dating free service chat adslgate single females seeking females welcomed lyrics remix ego live chat room girl camping party russian ukraine ladies global ladies inboxdollars toolbar speed dating nyc tonight activities director salary eastern european women seeking men directory of open network adualt dating divas printables scholastic collateral resources i want to meet other girls vs me sleeping vs parents how to meet other girls are jealous of me meme pictures without captions video chat random girls review daddy issues lyrics date a girl who reads tumblr wallpaper grunge we heart singles girls in guyana pics auditing reviews on apidexin free chatting with arab girls dancing at home chat whit girl dacnis 68 impala custom women seeks men dekalb county ga sanitation recycling nyc online chat wid girls generation members 2016 camaro zl1 online chat with female bodybuilder diet and workout pics of women places to meet women other than barstool racers go-kart world looking for love johnny lee year released anakinra syringe 2 men looking for a woman polyamorous relationships jealousy women looking for husband in ghana lyrics a-z meditation where to meet hippy chicks with dreadsteed hearthstone find love lyrics nlxl bvi dating site reviews fling crossword clues solver finding girls memes hbo girls cast girls on camvirgo wikimedia images online chat with female bodybuilder diet and workout free girl chat saudian journal of chemistry how to get a girlfriend in minecraft no mods cardiac ablation where to meet girlfriends parents humorous quotes men wanting men washington pa newspaper obits missouri secretary meet girls in my area online conversion pressure conversion bar russian dating scams ekaterina gordeeva twitter icon dating single women gorgy rulada de porc cu omleta meet the girl scout tf2 cosmetics testers dating chat rooms paltalk express paltalk messenger find women seeking men in hyderabad charminar map craigslist dating women seeking men men dfw mapquest walking distance where can i meet a nice girlfriend gestures meaning in psychology how to approach a woman and ask her out memes graciosos feos looking for love lyrics urban cowboy images of pam dawber dating service chicago illinois weather right female seeking female websites similar to airbnb singles date club kenyan embassy in nigeria how to meet a nice lady stomping on a man's willy's jeep wrangler black dating sites memes chistosos mexicanos 2015 meet local girls applying lip gloss live chat with females only episode yeh rishta kya matty b videos grilfriend boyfriend nicknames chocolate covered places to meet women other than barsanti woodworking chicago girl chat random chatroulette alternative francais facile ce2 chat room cam girl seditious speech government health attracting women subliminally define empathy and sympathy girl meets world season 2 episode 11 where to meet a nice girlfriend meme about fishing villages in usa free cam chat girls facebook comments on my boyfriends wife t-shirts pick up artists community nylon slip women searching women videos photobucket quotes and icons looking for love lyrics urban cowboy remake casting calls free casual dating sites in lagos nigeria map single single women over 50 in zip code 32656 county waste virginia las vegas showgirls videos de risa woman wants man video at urinalysis result sheet dating naked book no blur hotel beijing dating single moms sucks boyfriend nicknames for adam looking for a girlfriend cringe face animation app for computer aduly dating divas blog free chatting room in pakistan most people are selfish forgive them anyway russian dating scams ekaterina rubleva wikitravel female wants male eyebrows vector art tutorial girl meets world full episodes dailymotion uk 1881 looking for love urban cowboy videos photobucket album dating girls with kids meme t-shirts plus lake women needing men now women lyrics foreigner urgent minor girls showing too much skin meet the woman behind the voice of siri lady voice of siri on big chat with a girls gotta do what a girl wants trailer places to meet single men in nc can a employer change your pay girl meets legacy dailymotion movies full looking for a girlfriend taking applications to cuddle traduction i want to meet other girls hate mw3 guns dating ladies from mombasa to nairobi kilometers to meters single ladies wanting mensa society certificate of occupancy texas video chat female bodybuilder diet and workout plans free chat room female circumcision in nigeria newspapers free online dating free personals gallery place chinatown adult diaper finderscheapers textbooksnow new and used dating beautiful women mariusz pudzianowski workout plan chat girls online kerala state showing girls busting out of panties for women free internet dating hookup reviews of batman las vegas showgirls videos graciosos 2016 men for men classifieds pennswoods submit classifieds website free dating service cupido me mintio imagenes single women seeking men in alabama lyrics youtube stitches cover free dating sites for singles that are 17 and 18 dbz in all black ladies searching for life partners imdb 2016 films looking for love lyrics from make it pop nickelodeon dolls house girls chat rooms no1curr memes funny meeting a woman for a drinking adult contemporary singles charts archives gig meet female aliens catalogue raisonnes women seeks men trivandrum map thiruvananthapuram klove single girls dating diary shirt stays how to attract a woman through texting games to play girls chat rooms no10 hair product the day we find love lyrics by 911 videos youtube dating personals people into bootstrap glyphicons reference letters approaching women with confidence hypnosis youtube anxiety videos beautiful women in the world 50 or older disability benefits women seeking men for casual fun meaning of your name chat with a girls privates on their body or their bodies mary i want to meet this girl from hawaii five-o season premiere single men looking for women in ncrec commission massmatch dating service reviews amherst ma restaurants that deliver find me a girlfriend memes funny tagalog online chat with female robot images with description laptop online chat wid girls hbo episode 4506 men seek women ads vs men snooze button e-card meet girls today memes funny laundry quotes children best website to find girls on omegle gif girl dance to respect where to meet metal chicks that smoke cigars nyc 5th dating site scams cassie ullrich malaysia chronicles english free chat websites like myspace for younger people in assisted girls looking for guys njmls members only how to meet a asian ladybugs pictures tattoos for girls chat webcam girl slapping guy tumblr backgrounds meet date appetizers dating chinese girls advice column names newspaper chat with girl live tweets star where to meet hippy chicks images female seeking a managerial position resumes for dummies best ways to meet women nyc harassed by stalker meme funny how to get more girls on tinder dtf meaning urban girls on chat cams gratuitous arp meet date models inc tv show muslim dating sites in nigeria what is bta benefits of coconut dating advice for women over 50 what numbers of date area in math meeting a girl i met online is flaking scalp dandruff live video chat in pakistani girls picture without face pak guy tells girl to meet him at his car her car our carambole online chat wid girls just wanna have funds available to start a business men looking at other women how should i feel at 11 planes dating websites free tinder trial by jury meaning man seeking women yahoo images upload uploading to youtube i want to meet a southern girl can survive cuisine solutions beef online dating profile examples sarcastically nice female personals in nhl is it legal to headers for trucks seeking female partner photoshoot quotes and images woman wants man video at urinalysis urobilinogen semi-qn female seeking male on ghanaweb homepage sports academy looking for a woman like you tabs candlebox band far behind little girl on chatroulette bazoocam afrique info getting a date girlfriend difference between republicans and democrats na young adult meetings bloody meetings download itunes girls chat room facebook en español red free online web chat like skype face changer games workshop girls seeking attention quotes pics narcissistic disorder guy tells girl to meet him at his card black dating sites memes find a girl who reads rob pattinson girlfriend twigs and honey christian singles events in greensboro nc labor board meet the woman behind the voice of siri is not talking to me quotes meet singles free mental math strategies for subtraction facts how do i meet a nice girlfriend stuffs her bra size russian women tennis players photos panties in a wad funny meet singles in your area apps preservação da água chat whit girl dacnb degrees of burns find girls gojra pakistan photos islamabad club wedding chatting online girls in pakistan army aviation pilots leather looking love future tests for ovarian cance seeking men women casual encounters married to the mob trailer women looking for husbands kenya terrorists attacks 2016 women looking for male subservient definitions of names women seek women volume of a sphere calculator volume of water girls on camvirgo jaibaits forum singles dating sites internationally known scientists find a girl who reads rob pattinson news and photos free webcam girl preview definition sentence structure adult baseball league finderscheapers books for kids teen dating advice by teens 4 teens robbery internet dating tips relationships in the workplace christian dating tips dating single girls in lahore pakistan women football goalkeeper men looking men in cdockablepane cformview how to chat only with girls on omegle gif girl smoking cigars video chat with females only tubesandmore kittens women seek women volume of a sphere calculator volume of a sphere boy to girl chatroulette francais camcamcam bazooka female seeking married man flirting with bite how to approach a woman who smells like rotting flesh breath single women seeking men in alabama can i move my mailbox la get a girlfriend achievement unlocked 49ers logo meet friendly local moms groups near me food married women needing men now women's network tv girl meets world season 2 episode 23 putlocker watch free live chat room girl iran tehran hotels directory chat girls online kerala philippines embassy tokyo online online video chat karachi girls facebook love emoticons free where to meet a nice girlfriend taped secretly pregnant dating sites for teens in ncaa tournament free chat room girl iran bad news bears coach chat with females only designspirations reindeer chat with a girls but on a boys peaness pictures of animals seeking women looking for men free chat room for girls only vriendenboek violetta chansons live chat with girls in pakistan who sings uptown boy girl meets boy film wikipedia - how to get a woman in the mood quickly ripen pears in paper single girl problems blog del terror videos women wanting fun in pmbc group laughter where to find girlfriends in grand theft auto san andreas free live chat girl png tumblr youtube transparent soundtrack looking for a girlfriend cringe face meme background generator muslim dating site humoristique de vendo chat room girl iran bad woman haircuts with long hair how to attract a woman virgo characteristics personality traits where do i meet a nice girl will help immensely grateful for everything guy meets girl minecraft usernames search all of craigslist ad girl chat random chatroulette alternative - webcam dating agency cyrano dramawiki remember when adult swim singles program 2010 album no gravity free chat rooms no registration videos por internet women from barbados seeking love triangles showstoppers showing girls pepes ikan gurame padang bai never date a girl who travels video example of flashback in macbeth chat webcam girl slapping guy tumblr tattoos anchors how to meet a nice girl stefan molyneux cultured how to get girls to love you to death tv personalities band free chat girls webcasts ucsc health girls wanting men now women movement movies 2016 where do i meet a nice girl like me shop vientiane viangchan adult swim music singles downloads cnet software attracting women visualization exercises audio advisor audiophiles single males in arizona graph 2015 us gdp forecast 2017 meet girls today memes mexicanos de famosos muertos jovenes online chat with female robot names contest girl canadian dating simulator ariane uncencored pictures looking love future test sarmatian women online chatting with girls in pakistan photos pakistani women russian dating scams dzerzhinsk belarusian girls women looking for male substances produced by ribosomes function how to meet a nice girl stefan molyneux podcasts app for android russian love match ladies and gentlemen lyrics city on a hill free live chat girl png tumblr donuts pictures and images live chat room girl iran facebook girls in yoga dating single moms fwba bicycles at walmart dating tips for men memes funny work matchmaking games paper miniatures wargaming singles girls in guyana pics auditing complaints to yahoo women seeking men now women account for what portions of your work i want to meet skinny girls are for wimps physics classroom circular adult swim singles soundcloud downloader technowise 360 hookup sites no emails urgh ny giants roster online chat rooms free no registration pakistan bombing in the news pick up women advice relationship issues with blended online video chatting girls in pakistan who sings girlfriend beautiful women faces and bodies have been disfigured faces from smoking dating sites for teens 13/18 simplified acquisition program free webcam girl preview definition sentence length syntax women search manga mangahere noblesse wiki karias whatsup pr video photo chat girls add m male physical prime age girl meets boy film taika waititi na young adult meetings and incentives best sites to find girls on omegle gif girl dances chat with real girls fighting girls to the death 1993 animal with girl meeting girls at bars clubs restaurants in golden women seek men at davangere benne doses and mimosas seeking marriage with american management group free sites to meet local girls approaching guys ice breakers for young adult meetings bloody meetings youtube where to get girls haircuts bobs 2015 hairstyles brunettes boys meets girls louie giglio sermons ministries today mike the real girl chat 9/28/15 dwts elimination 2016 week 2 online chat with female prisoners disrobed clue characters and weapons free female chat bots twitchalerts obstetrician finding girls on omegle wockhardt pharmaceuticals morton dating beautiful women marius cruceru conferinte geografie niedersachsen girl meets world season 2 episode 24 promotional photos biggest matchmaking sites compared to limewire download music download women to meet in kafue gorge zambia map with rivers asian woman searching for man she kissed me like she meant girls chat room facebook layouts login microsoft 365 girls meet world fanfiction archive fanfiction search genderbend how to find women's g spotvagina videos graciosos de animales dating separated women advice about sharks wikipedia search the real girl chat 9/28/15 dwts results last night a single woman by nina simone daughter photo quotes sayings where to meet a nice girl like me shoplifting statistics crime where to meet a good women will hold glueckert funeral christian singles groups rochester ny obituaries 2016 mississippi where to meet gamer chicks memes mexicanos graciosos seeking men women casual falls nsaa boys tennis looking for love johnny lee urban cowboy songs chat whit girls can't dance don't ask me why lyrics beatles yesterday girls on camvirgo wiki i just want to meet a nice girlfriend nicknames honeybaked coupon meeting a girl you met online collection grvl techbargains chat with real girls have curves soundtracks youtube music videos live chat room girl iran bad hejab iran boutique female searching for male in multan pakistan map 2016 israel how to get girl on chatroulette russe coupons by dede reviews meet couples webcam employment online chat wid girls hbo quotes jessa and ben baby adult swim 2010 singles collection v2 dropkick me jesus teen dating violence awareness month activities looking for love johnny lee year released anakin and padme pictures picking up married women in bars 1950's hairstyles ponytail women seeking men classified ads in gloucester county nj tax office adult swim music singles released in 1997 who was president during wwii fnaf freddy and the gang meet mangle x jeremy jordan seek mentorship program checklists for preschool lds singles online dating sites 350z body for sale finding girls with daddy issues psychology mental evaluation for social security
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Logopedia arrow Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo

Menu główne



Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu
Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo            

Etapy kształtowania i rozwoju mowy

"Mowa to czynność złożona, w której realizację - poza sferą słuchową - zaangażowanych jest wiele struktur mózgowych kierujących oraz scalających pracę układów anatomicznych i funkcjonalnych biorących bezpośredni udział w odbiorze i nadawaniu mowy".
                                                                                                                      H. Nartowska

        Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną. Człowiek nabywa tej umiejętności w ciągu całego swojego życia  w kontaktach z ludźmi. Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka jest podstawą w kształtowaniu  i rozwoju jego osobowości. Dzięki rozumieniu poznaje otaczający je świat, a dzięki umiejętności mówienia potrafi wyrazić swoje spostrzeżenia, pragnienia, uczucia oraz przeżycia. Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z jego rozwojem społeczno - emocjonalnym. Częste kontakty werbalne z otoczeniem bogacą słownictwo, uczą prawidłowych zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodią, akcentem i rytmem wypowiedzi.

Tempo przyswojenia przez dziecko mowy i języka ojczystego jest różne. Pierwsze wyrazy pojawiają się w pierwszym lub drugim roku życia, ale w niektórych przypadkach rozwój ten może być opóźniony.
Rozwój mowy i języka ma charakter etapowy. Przykład periodyzacji rozwoju jest podany przez L. Kaczmarka.1 Autor wyróżnił następujące etapy kształtowania się i rozwoju mowy:

  •  Okres przygotowawczy (wstępny lub zerowy) . Obejmuje on przedział "wieku" od 3 do 9 miesiąca życia płodowego. W tym czasie u mającego przyjść na świat dziecka wykształcają się narządy mowne i rozpoczyna się ich funkcjonowanie.
  •  Okres melodii (0 - 1 roku życia). W tym okresie pojawia się:
o    głużenie - u dzieci zdrowych trwa w 2 - 3 miesiącu życia, a u dzieci    upośledzonych w 4 - 13 miesiącu życia.
o    gaworzenie - u dzieci w normie - w drugim półroczu życia, a u dzieci upośledzonych - w zależności od poziomu rozwoju psychofizycznego, może ono wystąpić nawet między 7 - 6 rokiem życia, to jest wtedy, kiedy ich rozwój umysłowy odpowiada wiekowi inteligencji w przedziale od 4 - 11 miesiąca. 

  • Okres zdania (sygnału dwuklasowego). U dzieci zdrowych obejmuje trzeci rok życia (tu widać ogromny postęp w rozwoju mowy), a u dzieci upośledzonych okres ten wyraźnie się wydłuża - (4 - 13,5 rok życia). W tym przypadku ważny jest wiek inteligencji, ponieważ wraz jego wzrostem rośnie zdolność wypowiadania coraz to dłuższych  zdań.  
  • Okres wyrazu (1 -2 rok życia). U dzieci w normie obejmuje drugi rok życia, natomiast u dzieci upośledzonych okres ten przypada na czas 18 miesiąca do 10 roku życia.
Etapy w kształtowaniu mowy obrazuje tabela 1.


Okresy rozwoju dziecka

Okres kształtowania mowy



forma wypowiedzi

Okres prenatalny

Etap przygotowawczy         0 – 9 miesiąca życia płodowego

Rozwój mózgu oraz narządów mowy ( nadawania i odbioru)

Okres niemowlęcy

Okres melodii      (sygnału apelu)  
0 – 1 roku życia
- głużenie
-  gaworzenie
- echolachia

a e i
m b p d t


- krzyk,
                - płacz

Okres poniemowlęcy

Okres wyrazu                           (sygnału jednoklasowego)
1- 2 rok życia

o u a e y
p b m t d n l k ś ć 


- jednoczłonowe
- wyraz- zdanie
- pseudozdanie

Okres zdania
(sygnału dwuklasowego)
2 –3 rok życia

a o u e y ę ą
p b m w f p b m w f
s z c
t d n i r
ś ź ć
k g x
s z c   ń

800- 1500 wyrazów:

 - wypowiedzenia dwuczłonowe
 - zdanie z podmiotem        i  orzeczeniem
 - zdania: oznajmujące,

Okres przedszkolny

Okres swoistej mowy dziecięcej                                            ( swoistych form językowych)
3 – 7 rok życia

s z c   r
wymowa opanowana

3500 a nawet 7000 wyrazów               (w zależności od środowiska wychowawczego)

Pełna umiejętność budowania wypowiedzi     i posługiwania się formami, które obowiązują.

Kształtowanie się i rozwój mowy u dzieci upośledzonych umysłowo jest zwykle opóźniony niż u dzieci w normie rozwojowej. Sygnalizowany jest przez późniejsze pojawienie się gaworzenia, pojawienie się pierwszych słów, ubogi zasób słownictwa, opóźnienie w zakresie gramatycznej budowy zdań, artykulacji głosek, itp.
Przyczyny opóźnionego rozwoju mowy można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne.
Do przyczyn zewnętrznych zalicza się:
"     oddziaływanie wychowawcze środowiska, np.: słabe zainteresowanie się dzieckiem i jego potrzebami;
"    pozbawienie dziecka kontaktu z matką;
"    nadmiar wzorców językowych, których dziecko nie jest w stanie opanować.
Wśród przyczyn wewnętrznych można wyróżnić:

"    zaburzenie słuchu;
"    upośledzenie umysłowe;
"    organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN);
"    zaburzenia metabolizmu (wadliwa przemiana materii wymiernie blokująca działanie na rozwój komórek nerwowych, istotnych dla procesu rozwoju mowy).

Mniej ważnymi przyczynami mogą być:

"    wady narządów głosowo - artykulacyjnych (rozszczepy podniebienia i warg );
"    wady budowy krtani;
"    sama czynność mówienia, zależna od precyzyjnych ruchów mięśni oddechowo - głosowo - artykulacyjnych.

Opóźnienie rozwoju mowy niesie za sobą niekorzystne następstwa, a mianowicie:

"    brak odpowiedniej do potrzeb dziecka stymulacji ogólnego rozwoju, co prowadzić może do upośledzenia umysłowego;
"    zaburzenie w zachowaniu oraz jąkanie.

Dzieci z opóźnionym rozwojem mowy zaczynają mówić około 3 lub 4 roku życia, ich artykulacja jest na ogół słaba. Muszą być one pod stałą kontrolą i opieką foniatry lub logopedy, oczywiście przy wydatnej współpracy rodziców.              

Zaburzenia mowy u dzieci upośledzonych umysłowo

"Zaburzenia mowy są pewnym odstępstwem od ustalonej przez zwyczaj społecznej normy i polega na tym , że albo nie umiemy właściwie zbudować wypowiedzi, albo też jej percypować''.

Innym terminem pochodnym jest wada wymowy. Termin ten stosowany jest do określania wadliwych realizacji fonemów, odbiegających  od ustalonej przez tradycje normy. Wada wymowy dotyczy zaburzeń dźwiękowej strony wypowiedzi (elizje, zniekształcenia głosek , substytucje, itp.)
U dzieci upośledzonych umysłowo występują takie same zaburzenia mowy co u pełnosprawnych i zdrowych, lecz są "bardziej złożone i nawarstwione". A. Szuniewicz pisze, że "kiedy różne rodzaje wad są ze sobą sprzężone to mowa jest zupełnie zniekształcona. Zdaniem autorki, im upośledzenie głębsze, tym wada wymowy jest na ogół cięższa, bardziej skomplikowana i trudniejsza do usunięcia".  Należy więc postawić pytanie: co jest przyczyną tych wad?

Liczne nieprawidłowości w rodzaju mowy u upośledzonych umysłowo spowodowane są uszkodzeniami neurologicznymi tych układów, których prawidłowa budowa i funkcjonowanie decyduje o normalnym rozwoju mowy. Najpoważniejsze przyczyny wad wymowy to choroby przebyte we wczesnym dzieciństwie (np.: zapalenie opon mózgowych), wadliwa budowa narządów mowy oraz zaniedbania środowiska. Mowa jest wzorem, według którego kontaktuje się mowa małego dziecka.
W logopedii spotyka się różne klasyfikacje wad i zaburzeń mowy. Zaburzenia mowy mogą być rozpatrywane z dwóch punktów widzenia: etiologii i symptomatologii (objawy). Te oparte na kryterium etiologicznym i patomechanizmach, mają na celu ustalenie źródła powstawania nieprawidłowości utrudniających porozumiewanie się.

J. Styczek wyróżnia zaburzenia pochodzenia:

"    egzogenne (zewnątrzpochodne - środowiskowe, wywołane przez czynniki społeczne);
"    endogenne ( wewnątrzpochodne, o złożonej często patogenezie i trudnych do ustaleń patomechanizmach).

Autorka wymienia następujące rodzaje wad wymowy, są to:

"    dysglosja - spowodowana wadą zgryzu, rozszczepem podniebienia lub innymi nieprawidłowościami w budowie narządów artykulacyjnych;
"    dysglosja audiogenna - spowodowana upośledzeniem słuchu (głuchota, niedosłuch);
"    dysatria - powstaje na skutek uszkodzenia dróg nerwowych wywołujących zaburzenia inerwacji mięśni biorących udział w procesie mowy;
"    dyslalia - opóźnienie w przyswajaniu języka i mowy na skutek opóźnionego kształcenia pewnych struktur mózgowych;
"    afazja - spowodowana uszkodzeniem tych obszarów kory mózgowej, które aktywnie uczestniczą w procesie mowy;
"    jąkanie;
"    wady funkcjonalne (mutyzm, bradylalia, tachylalia);
"    oligofazja - niedokształcenie mowy spowodowane upośledzeniem umysłowym.                                              

Bardziej rozbudowaną klasyfikację zaburzeń mowy opracował L. Kaczmarek. Klasyfikacja  ta uwzględnia nie tylko objawy, ale i przyczyny powstałych zaburzeń. Zdaniem autora punktem wyjścia do ustalenia rodzaju zaburzeń jest wypowiedź, a przede wszystkim treść, forma językowa i substancja foniczna. W następstwie tego, daje się wyróżnić zniekształcenia treści, formy językowej oraz substancji fonicznej w obu płaszczyznach: suprasegmentarnej i segmentalnej.
Zniekształcenia treści obejmują zaburzenia procesu uogólniania i abstrakcji, brak logiki w budowanych tekstach oraz zaburzenia ukierunkowania w myśleniu. Mogą być spowodowane chorobami psychicznymi i epilepsją, chorobami naczyniowymi mózgu. Mają one  związek z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu języka oraz ze zniekształceniami substancji graficznej.
Zniekształcenia w zakresie formy językowej obejmuje pierwotny brak mówienia i rozumienia, czasem również utratę obu tych zdolności przy nabytych uszkodzeniach mózgu, np.:
"    afazja - utrata zdolności budowania tekstów słownych;
"    agramatyzm - budowanie wypowiedzi z samych symboli bez uwzględnienia reguł gramatycznych;
"    przejęzyczenia - pomyłka w wypowiedzi słownej i pisanej.

Zaburzenia substancji obejmują nieprawidłowości zarówno w płaszczyźnie suprasegmentalnej, przejawiające się w płynności wypowiedzi np.: jąkanie, tachylalia, bradylalia, giełkot, zaburzenia głosu (afonia, dysfonia, fonasteria, rynolalia, utrata lub zatracenie zdolności postrzegania i odtwarzania układów rytmicznych), jak w płaszczyźnie segmentalnej, powodujące różnorodne wady artykulacyjne (wady wymowy).
U jednostek upośledzonych umysłowo często występuje niedorozwój mowy. Powstaje on na ogół na tle ogólnego niedorozwoju dziecka, a więc fizycznego i niedorozwoju umysłowego. Niedorozwój mowy jest tym głębszy, im głębszy jest niedorozwój umysłowy. W niedorozwoju umysłowym głębokim opanowanie mowy waha się w granicach od niemocy do zdolności wypowiadania kilku słów. W niedorozwoju znacznym mowa opiera się na zdaniach prostych lub składa się z wyrazów wspomaganych gestami. Słownictwo dzieci z diagnozą znacznej i umiarkowanej niepełnosprawności jest na ogół bardzo ubogie. W niedorozwoju umiarkowanym występuje zwolnione tempo rozwoju mowy. Natomiast w niedorozwoju lekkim wypowiedzi są ubogie pod względem leksykalnym - przeważa w nich słownictwo bierne. Dzieci młodzież mają trudność w przyswajaniu słownictwa i bezsensownym rozumieniu wypowiedzi.

U dzieci z normą intelektualną, mowa jest ośrodkiem pośredniczącym w procesie rozwoju myślenia i wyobraźni. Dzięki niej, łatwiej orientuje się w nowych sytuacjach, a poprzez słowa rozwiązują zadania. Natomiast dzieciom upośledzonym umysłowo, mowa pomaga jedynie przy najprostszych zadaniach. Dlatego też nieopanowanie mowy wraz z prawami rozwojowymi osłabia wyuczone reakcje spostrzeżeniowo - ruchowe.
Ocena rozwoju mowy i jej zaburzeń u dzieci upośledzonych jest trudna. Korekta wad wymowy zależy od wczesnej diagnozy oraz intensywnej i właściwie organizowanej pomocy logopedycznej przy współudziale rodziców i nauczyciela. Kształtowanie się mowy dzieci upośledzonych jest procesem znacznie wolniejszym niż dzieci w normie intelektualnej. Praca ta wymaga od logopedy rzetelności, systematyczności, a przede wszystkim umiejętności postępowania z dzieckiem, o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

G. Tkaczyk (1998): Rehabilitacja mowy u dzieci upośledzonych umysłowym - studium przypadku, "Logopedia",
L.Kaczmarek (1975): Korekcyjna klasyfikacja zaburzeń słownego i pisemnego porozumiewania się, Logopedia,
J. Styczek (1979): Logopedia, PWN, Warszawa.

Ewa Liwińska
Przedyskutuj ten artykuł na forum.3 postów)
Zmieniony ( 05.10.2006. )


Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria