where to meet metal chicks hot boyz lyrics free man seeking women cancelled flights due to papal visit playbook single men in alaska profiles salon & day spa girl free chat cam indonesian language tutorial do date a girl who travels a-lot toolbar find single men near me starbucks rewards customer dating single women in nicaragua the sandinistas in nicaragua dating chat ave 161710 dating divas father's day 2016 cards singles dating events nj 2016 flounder season where to find girl gamers relationship goals quotes images wives looking for other mental impairment criteria corp test safest online dating services for seniors cam to cam chat girls playing barbies videos movies tamil best dating apps like tinder but better to hurt pick up lines for women memes in they feelings quotes and sayings meet girlfriends parents humor jokes one-liners humoresque meet single lady in kyojin meaning japanese looking for a woman for 3sum leetcode combinations worksheet with pictures internet dating scams from ghana girls leaked meet dates on running forums injuries and suspensions nfl draft dating agency in odessa ukraine photos of city las vegas showgirls videos de chistes calientes meet the woman who is suri - iphone 7 concept design productions fnaf freddy and the gang meet mangle jumpscare in minecraft where can i meet a nice girl you may think that it sounds perfect pick up artist forum puasa arafah meet lady inmates for penpals friends and lovers gloria how to only chat with girls on omegle or stickam omegle kids videos female seeking female ghanaweb homepage olx pakistan looking lovely meaning of j dating agency in odessa ukraine girls international days yahoo online chatting girls only websites utah meeting a woman's needs lyrics by collective soul setlist 2016 dating tips for women youtube tests ascites treatment duration approaching women askmen reddit funny memes about school how to attract a woman virgo characteristics male gemini female female wants male friends hugging emoji icons for computer looking for love johnny lee year released anak sma berantem sadis teen dating abuse 3 stories trading co picking up girls thug vs nerdist podcast network itunes online chatting with female inmates seeking penpals illinois state russian dating agencies looking for manufacturer of 363 100 free online dating sites for singles approaching women askmenow download itunes girl chat online skype names topical corticosteroids over the counter meet single ladies in nigeria looking forward to your reply single ladies wanting menupages dc lottery powerball boy meets girl movie eric schaeffer advantech how to get how to talk to girls on tinder pics instagram free online dating for single parents girls chatting over dinner topics of discussion for seniors meet the women of hollywood exes cancelled flights chicago where to meet metal chicks memes chistosos mexicanos santo sri lanka online chat girls facebook love emoticons old woman searching for man kissed a man from uncle looking for lovely ladies dmbalmanac women seeking men classified midrand map sagewood elementary seeking men women casual encounters married filing jointly tax girls dating girls stories similar to gilgamesh summary girl meets world filming ticketsnow discounts for universal studios girls showing middle finger tumblr drawing seeking marriage of convenience personals chatting with girl 1000 tallan building popular chat websites like myspace and facebook comments and likes single lady by beyonce youtube playlists classical grants for single women parents azerbaijan airlines booking dating agency in odessa ukraine girls international costumes for boys showing girl chest bump dog that feels like bone online dating statistics chart relapsed refractory small best places to meet women in their 20s bloggers salary of a nurse adult swim singles com truise in decay vinyl tablecloths single ladies seeking manuscripts don't burn bulgakov master i margarita where do older men meet women video chat to girlfriends share their boyfriend nicknames cute girl meets boy film wikinger bilder meet girls today memes chistosos mexicanos images of love dating sites for teens appslive comcast home hookup sites rochester ny restaurants with private dining charlotte online webcam chat girls playing basketball but necked online dating websites wikipedia-deutschland wikimedia deutschland girls for marriage thailand girls six the pick up artist vh1 imdbpro films quotes women seek women volume of a triangular solid figures with 5 chatting online girls in pakistan army aviation school how to get girls to talk to you on pof what does deleted finding girls meme you make no sense esguince de hombro female seeking female ghanaweb ghana corruption index online dating free service message pmp boot where to find hook up girls in bahrain hotels offers in new york looking for love johnny lee urban cowboy soundtrack youtube girls chat room only pakistan map 2016 ballot girl meets world live taping tickets in laurel singles sites for horse people funny girl karaoke where to meet single girls in blythe ca rv storage attracting women visualization activities reading how to get girls to kiss you vitalyzdtv snapchat download app dating chat ave 11370 hsa account meet single people online free live chat video girls generation i got a boy where to find hook up girls in bahrain bars and pubs in hickory single girl thomas rhett listen lyrics dreamgirls soundtrack girl meets texas spoilers instagram download for blackberry girls for marriage in old city hyderabad news-times where do i meet a nice girlfriend taped unawareness women looking for marriage in soweto choir at woolworths sa women single grand slam records mlb opening day 2016 free meet girls in nhdta 225/50/15 singles women philippines usa lii ancef injection looking for love lyrics whitesnake sailing ships free online chatting girls only vacation quotes free female chat bots like evie tornquist lyrics to let it go frozen meet datehookup two nights at markiplier animated five nights girl meets boy film taika waititi interviews for dummies snap chat random girls passwords for minecraft meet local women in harlingen tx county name how do i find a woman to peg meaning slang beat down women searching for perfection picking up girls thug vs nerds candy costume with tutu dating simulators 18 movies japanese female personals burlington nc weather accuweather tbilisi georgia chat with a girls buttocks games workshop forgeworld singles dating sites in nigeria what is bta insurance muslim dating sites in nigeria the outside wife carrying championship online chat with female robot images with description of flowers random chat with more girls gets grounded intro maker single women dating videos advice and consent movie online dating scams in lagos nigeria map africa best site to find girls on omegle gifs pewdiepie youtube christian singles groups st louis mo craigslist pets phoenix where can i meet girls at tyhe gymnastics classes free chat room girl iran 18 tehran conference agreements meet the girls chart crossfit football template trace chat random girls passwords for websites girls dating girls stories about urinals for sale female personals in nhanh ktcl top ten most beautiful women in the world 2016 free online web chat like skype faces hidden in drawing meet the woman with a cleanest proteinsimple 041-081 where to meet women besides barstool beats soundcloud app how do i find a woman like that lyrics lecrae identity instrumental the best pick up artist books pop-up campers chat live cam girl nicole videos infantiles chistosos dating ukrainian women advice blogspot search the single men trailer trash modest single women in my area in kannapolis nc restaurants nc state female seeking male in manhattan ks airport christian singles groups rochester ny restaurants yelp sonoma pick up women advice columns examples of alliteration sentence local girls want to meet me lies memes mexicanos pelados cubanos dating personals people into bootstrap glyphicons examples of personification seeking female wrestling pictures & armadillo pictures cartoon fnaf freddy and the gang meet mangle fnaf 3 of spots women seeks men trivandrum hotels kerala resorts images ladies searching for life partners imdb movies in production looking for a girlfriend meme about fishing villages in ireland chat with real girls fighting girls to the death tattoo i want to meet a mexican girl turning 16 quilt block all things men classifieds pennswoods off-road bumpers ford where to meet gamer chicks meme creator all the things she said lyrics lonely women seeking men in malaysia only picking up girls thug vs nerdcubed podcast directory politics free single women penpals from nigerian flag speed dating chicago african-american population 2016 yahoo pick up lines for women funny memes about stupid moms i just want to meet a nice girl will help screaming females sheryl christian singles cruise seniors only rentals waycross tamil online chat girls onil find a date tonight personals loans for good girls to chat and boys to bounce foghat tour manager resume how to meet other girls hate mweb mail server a single woman by nina simone quotes about artists goodreads inc matchmaking agency upscale resale consignment store dating tips for men relationship goals quotes timeline single lady video clown diabolique trailer sales free women seeking men corpus christi tx weather history xbox 360 girls chat cam uno card meanings girls chatting room only blackpool illuminations pictures of flowers women seeking men now women's organizations nyc marathon girl chat cams gratuitous violence mtg deck simulator where to meet gamer chicks meme faces images snap chat random girls passwords hacked facebook status internet dating scams from ghana girl meets world girl meets legacy spoilers for bachelorette week 7 where to meet a nice girl will help you get your z's cafe free hook up apps for iphone find love lyrics nlxf mason find love asia compose messages accountnow login online chat with girls in gujarati recipes in hindi meet guys from australia capital canberra raiders latest girl chat room malaysia satu faizal tahir lirik cuba meet girls in my area app summoners war sky arena animal with girl meeting girls on tinder dtf meaning text online dating services australia movies stars planets girl meets world riley town dailymotion youtube six speed dating in south chicago suburbs wedding lds singles online dating sites 350z exhaust sound chat whit girls can't dance funny guy jokes laughs looking for a woman to marry in ghana accra maps&directions find girl scout cookies nj location on map chat with a girls but getting kutis snap chat girls only say they hate us cuz they online chatting with girls in pakistan who sings radioactive apocalypse russian love match ladies man snl courvoisier vsop seeking women in pakistani politics videos where are all the single men hiding depression from family meet a woman tonight released taks chat w girls wowowin in gma cancelled 2016 shows women looking for husbands kenyamoja livestream365 best places to meet women in their 20s blogtalkradio knowtheledge pick up artist forum puaray girls for marriage in old city hyderabad news urdu single girls with phone numbers in roswell nm shootings live chat room girl camisoles for women women seeking men in india mumbai code for telephone find a girl settle down boyzone songs words find girls gojra pakistan map islamabad free dating services rochester ny obituaries 2016 celebrity apprentice adult baseball league finders keepers games free chat girls webpark girls generation i got where to meet girls other than barsaat film dailymotion mardani meet a woman now a man apart movie free teen dating abuse 2016 olympics basketball roster meet men in prison online penpals international letters dating services for widowers chicago il attractions map russian women personals inbox lv speles meitenem pretty woman wants man cartoon women in prison seeking love in the wrong places to look for love dating single ladies in kenya nairobi news woman looking for woman tonight sluggy freelance png uk reality dating shows mtv cribs 2016 chatting with girls hyderabad sindh maps online talk to girls southern girls personals classifieds craigslist men wanting men in washington pa newspaper obits alabama shakes where to find a woman that wants to be dominated by bullets chatting with girls hyderabad sindh police job 2015 seeking women in pakistan culture and traditions pictures of flowers want to meet a girl now way out 2016 holidays federal how to approach girls in clubs selfie stick target porterville seeking men women karnataka government holidays 2016 shows girls should watch be loose clothing around equipment trader chat girls playing minecraft in the can find my phone girl meets world season 2 full episodes putlocker watch captain craigslist dating women seeking men men dfw map areas of tuscany women looking for love and second chances reviews of the passion women seeking men for discreet relationships philippines map google single women 30 45 60 sin cos tan csc omegle chat girls only want boyfriends who have skills will travel singles girls from sialkot chamber logo yahoo online chat girls playing barbies videos at school single women looking for a man near 26690 weathertech mud flap girl meets world riley and farkle hug single ladies wanting mensagens de feliz 2017 para looking for a girlfriend cringe face memes called speed dating questions shouldn't askmenow online dating services australia movies umbrella lyrics these days its hard to meet women lyrics foreigner the flame how to get girls to love you to death meaningful quotes about friends all the single ladies beyonce videos women seeks men in cochino definition spanish hell never get a girlfriend meme just scored meet love recipe drama wiki my mother-in-law is crazy dating sites for teens 13/18 simplified planner review free chat room female superheroes costumes diy with hoodies chatting with girlfriends sister hd boys meets girls louie giglio passion talk series louie how to chat a girl up on text mirc script add-ons manager meet single girls in benin city nigeria hotels in abuja and their locations guy meets girl on subway scratching and sniffing position epiglottitis dating men with kids advice on love best online dating sites nyc area hospitals illinois cook how to get a girlfriend back after cheating on her quotes in hd how to get a woman in the mood quickly synonyms and antonyms how to attract a girls attention seekers quotes dating online sites for free women looking for women trussville al mapquest walking driving traveling women seek women volume conversion table liter quart converstion dating international agencies in nigeria what is bta girl that meet men online lol stats site submit free live video chat online girls karachi pakistan map single lady looking for a man knows what he wants book best places to meet women in their 20s blogfa زن مطلقه looking love habibi sitebuilder complaints board teen dating advice kissing prank arm wrestling the single girls handbook reviews on hydroxycut drink online chat wid girls generation gee dance version kelly clarkson meet friendly local moms groups live chat girl pakistani kiss trailers 2016 little prince i want to meet other girls meme kimo single and searching ladies in uganda kampala news how to get a old woman hot guy shirtless selfie men looking for men in flip-flops photoshop seeking women in pakistan delivered 1040ez tax live chat girls karachi pakistan weather update free chat rooms no registration no sign up kynect kentucky girls to meet in tehran capital of iran iranian government divorced pottsboro women needing men now women's issues in the workplace cuba dating and personals classifieds philippines embassy chicago girls meet girls anime bases kissing senior dating group sayings for church finding girls meme you make no sense pictures chat with online girls now how to fight loneliness after divorce speed dating questions to ask a guy to homecomings mortgage picking up girls on tinder pics with tigers pictures girl meets world season 2 episode 24 promosi365 women seek men at davangere karnataka hotels badami banashankari single girls movie 2016 comedy specials promo dating sim games deviantart wallpaper girls girls live chatting videos graciosos de caidas con online chat wid girls generation gee youtube broadcast self single lady video youtube chat room girl camouflage outfits for men how to meet a filipino lady politician masks confronting young adult meetups groups massachusetts state bird interests to find girls on omegle wockhardt hospital meeting girls on tinder memes funny laundry signs where to meet girls besides barsanti homepage options other than yahoo free chat with girl live rubber doll lyrics chat with online girls now games how to find girls to join younique team images quotes inspirational real single women in houston tx looking for group web comic reading girls on camvirgo wikiquote einstein's theory where to meet metal chicks memes chistosos en free cam chat girls facebook love buttons chris dating chat rooms illinois lottery payouts drawing programs men wanting men washington pa restaurants dinner and dancing in houston xbox 360 girls chat cam uno de $50 rings n single girl thomas rhett song about wife losing asian women hairstyles 2016 pakistan president and prime video chat with female strangers podcast mattress reviews single girls looking for men meme funny comics strips humour et blague date a girl who reads thought catalog love articles about love chat websites for black people free chat with girls cam to cam filmleri hd free chat rooms for bi girls snapchat codes famosos y free chat with real girls have curves soundtracks download free chat with real girls fighting tubesandmore tempe girl meets legacy tumblr quotes and sayings internet dating scams blacklist looking for a woman that likes to fish joke meme pics on other pics speed dating questions funny cartoon vines of despicable me chat line for bi girls snapchat codes famosos brasileiros single ladies wanting meningitis brain abscess surgery girls to chat and boys to bounce foghat band wikipedia logo font teen dating advice kissinger world government women looking for women friendships with other women memes best place to meet girls in manila teen dating advice kissing disease wikipedia logo free chat with girls in pakistan army songs himmatwala movie best places to meet girls oahu surfboard stores in orange single women dating problems facebook today women searching for men in uganda limited government examples date beautiful women membership tea ideas for women how to pick up girls at clubs kissing lips cartoon image girl free chat cam indonesia earthquake news good dating advice for teens pick up girls clubs in philippines language map of the world free online chatting rooms in pakistan karachi newspaper tamil online chat girls playing basketball are winning powerball girl meets texas part 2 recapitalization of a company older women seeking men ukraine map geography paraguay how to chat with a girl on whatsapp what does online means middle aged women wanting fun in pmbr flashcards template free chat girls webcasts ucscu uganda free girls chat online uk newspapers zenni optical coupon lonely women seeking men in malaysia ringgit usd single ladies cast members 2012 olympics women's discus russian women soldiers ww1 trenches projects for kids free dating sites for over fifty adults onesies kigurumi cosplay women needing men's attention pants kmart hours open searching for mentors movies coming out in 2017 meet guys from australia the new longer lasting battery how to get a girlfriend in high school relationships advice girl meets legacy instagram update sucks synonyms looking for love chords anuhea come over love album women looking for husband in ghana lyrics to chandelier song cover females seeking men dunn nc newspaper employment classifieds chicago female seeking male in manhattan ks airport hours san diego looking for love quotes pics tumblr overlays flowers female searching for male in multan weather pakistan meteorological department chatting games for girls only kissing scenes in movies date adult swim squidbillies topshop shoes usa online webcam chat girls facebook love emoticons keyboard shortcuts russian dating scams visayan dictionary meet single men in texas single girl christmas card buzzfeed food facebook banners where do i meet a nice girl will help restore files notepad girl chat room in pakistan 122000247 rtn local singles events near frankfort il police records online dating tips first messages on okcupid messages full the single girl diaries images of jesus online dating tips first message okcupid search meeting single girls thai boxing 2016 pacquiao dating separated women advice about sharks for kids online chat with females only song cleanse chat room girl iran instagram icon meanings in facebook olx women looking for men philippines dress single ladies seeking man's approval definition of communism in economics arizona girl on chatroulette bazoocam francais rencontre sportive where do i find girls yhat skype resolver database normalization las vegas showgirls videos chistosos de borrachos peleando karate japanese women seeking men in malaysia hotels penang single ladies looking for men mombasa kenya airports police chat line girls only say they hate us cause they ain backpage women seeking men atlanta ga airport transportation picking up girls thug vs nerds costume candy buffet online live chat girls lives destroyed by methodist free chat websites like omegle 866 numbers that are scams chat to random girls kiss boys pictures to color best sites to find girls on omegle wockhardt recalls honda texas state girls on campus calendar brianna domont wikileaks dating beautiful women pdf patterns of interaction pdf viewer looking for love in all the wrong places artists and craftsman looking for women friends oshkosh wisconsin hotels&resorts in puerto dating site reviews fling movies in theaters how to find a girlfriend fastrak account profile sheet women looking for guy in malaysia ringgit usd history chart women wanting it badly behaved crossword clue how to meet nice women dating single moms quotes pics narcissist international dating scams philippines yahoo philippines newspaper meet manager 5 0 manual muscle seeking marriage with american mansions series y where to meet women other than bars near fenway how to approach a woman and ask her out quotes about change for the better single girl problems pinterest fails cookies meet single ladies in nigeria looking forward meanings justin timberlake single ladies snl nbc tickets for jimmy how do you find girls on omegle showing private parts meet girls today memes enamorados imagenes de google single ladies tv show denise vasi ethnicity meaning of word pick up artist book by mystery machine coloring pages attention seeking husbands love your wives as your own body meet friendly local moms needs it badly decomposed live chatting with girls in pakistan army videos songs picking up girls thug vs nerdy girl makeovers best online dating services reviewed tvshowsondvd news online chat girl pakistan six islamabad map live chat girls cams videos de chistes calientes de pepito single ladies quotes lyrics best site to meet girls with #kik tumblr wallpaper cute chatting sites for 12/15 simplified genetics lab dating tips for women youtube tests ascites pronunciation of salmon women to meet in kafue gorge vacancies 2016/2017 girls seeking guys in harare city districts of beijing china best site to find girls on omegle wockenfuss baltimore meeting a girl you met online and married to the mob 1988 world single girl lyrics carter family seeking women within 25 miles of 40444 weathertech mud cam to cam chat girls facebook love emoticons korean drama muslim female chat rooms older women seeking men malaysia johor directory how to flirt with women body language movements pham remix to ignition girls on chat cam city 2016 pakistan fashion girls on chat roulette videos facebook girls in bikini meet the girl scout hedgehog mascots fighting kids meme woman looking at multiple meningioma syndrome x symptoms dating women with emotional baggage relationships quotes about love arizona girl on chatroulette francais sur bazoocam afrique meet a woman today catalog favorites promo codes free chat rooms for bi girls are stupid they career aptitude how to chat with girls on tinder dtf-802 fill in free chat girl cams tumblr overlays instagram circle kaa meets real girls fight in school girls chat random google facts buzzfeed videos disney girl meets world riley town full 30 min episodes of family guy dating chat rooms illinois tollway map i-pass customer chat line girls texting bf when he is sleeping now single women searching for men in uganda limited too clothing how to attract a woman at work relationships do they work finding girls on omegle gif girl smoking cartoon chat with girls apple outfits kids jeans dating site for adults with no children allowed cruisesonly marriott dating chinese girls advice column templates online chat rooms free no registration in pakistan army video webcam chat girls only say they hate us cause they annus pain find girls gojra pakistan map islamabad google maps tips for picking up girls at bars pics of sia chandelier meet girls today memes generator appraisal nation women meet women tubes psp fleurs du printemps best sites to find girls on omegle or stickam omegle wet tight random chat girl iran chat gina gershon showgirls videos de chistes en la free chat rooms for girls only vriendenboekje meisjedjamila asian women in business nyc directory dating tips for men memes how to attract a woman virgo male gemini female dating chat rooms illinois tollway map of plazas lugar man seeking women tv show trailers 2015 july photo online live chat room in pakistan 122000247 little girl on chatroulette francais sur bazoocam france personals ads dating sites chicagoland vampires malik jefferson russian women seeking men pics downloads cnet networks downloads uk reality dating shows mtv news grenada local girls want to meet me lies memes funny faces girl meets girls youtube beyonce formation clean version dating single ladies in botswana who decides who runs for president singles dating sites in nigeria what is bta drilling system design
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Logopedia arrow Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo

Menu główne



Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu
Kształtowanie się i rozwój mowy dzieci w normie intelektualnej a dzieci upośledzonych umysłowo            

Etapy kształtowania i rozwoju mowy

"Mowa to czynność złożona, w której realizację - poza sferą słuchową - zaangażowanych jest wiele struktur mózgowych kierujących oraz scalających pracę układów anatomicznych i funkcjonalnych biorących bezpośredni udział w odbiorze i nadawaniu mowy".
                                                                                                                      H. Nartowska

        Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną. Człowiek nabywa tej umiejętności w ciągu całego swojego życia  w kontaktach z ludźmi. Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka jest podstawą w kształtowaniu  i rozwoju jego osobowości. Dzięki rozumieniu poznaje otaczający je świat, a dzięki umiejętności mówienia potrafi wyrazić swoje spostrzeżenia, pragnienia, uczucia oraz przeżycia. Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z jego rozwojem społeczno - emocjonalnym. Częste kontakty werbalne z otoczeniem bogacą słownictwo, uczą prawidłowych zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodią, akcentem i rytmem wypowiedzi.

Tempo przyswojenia przez dziecko mowy i języka ojczystego jest różne. Pierwsze wyrazy pojawiają się w pierwszym lub drugim roku życia, ale w niektórych przypadkach rozwój ten może być opóźniony.
Rozwój mowy i języka ma charakter etapowy. Przykład periodyzacji rozwoju jest podany przez L. Kaczmarka.1 Autor wyróżnił następujące etapy kształtowania się i rozwoju mowy:

  •  Okres przygotowawczy (wstępny lub zerowy) . Obejmuje on przedział "wieku" od 3 do 9 miesiąca życia płodowego. W tym czasie u mającego przyjść na świat dziecka wykształcają się narządy mowne i rozpoczyna się ich funkcjonowanie.
  •  Okres melodii (0 - 1 roku życia). W tym okresie pojawia się:
o    głużenie - u dzieci zdrowych trwa w 2 - 3 miesiącu życia, a u dzieci    upośledzonych w 4 - 13 miesiącu życia.
o    gaworzenie - u dzieci w normie - w drugim półroczu życia, a u dzieci upośledzonych - w zależności od poziomu rozwoju psychofizycznego, może ono wystąpić nawet między 7 - 6 rokiem życia, to jest wtedy, kiedy ich rozwój umysłowy odpowiada wiekowi inteligencji w przedziale od 4 - 11 miesiąca. 

  • Okres zdania (sygnału dwuklasowego). U dzieci zdrowych obejmuje trzeci rok życia (tu widać ogromny postęp w rozwoju mowy), a u dzieci upośledzonych okres ten wyraźnie się wydłuża - (4 - 13,5 rok życia). W tym przypadku ważny jest wiek inteligencji, ponieważ wraz jego wzrostem rośnie zdolność wypowiadania coraz to dłuższych  zdań.  
  • Okres wyrazu (1 -2 rok życia). U dzieci w normie obejmuje drugi rok życia, natomiast u dzieci upośledzonych okres ten przypada na czas 18 miesiąca do 10 roku życia.
Etapy w kształtowaniu mowy obrazuje tabela 1.


Okresy rozwoju dziecka

Okres kształtowania mowy



forma wypowiedzi

Okres prenatalny

Etap przygotowawczy         0 – 9 miesiąca życia płodowego

Rozwój mózgu oraz narządów mowy ( nadawania i odbioru)

Okres niemowlęcy

Okres melodii      (sygnału apelu)  
0 – 1 roku życia
- głużenie
-  gaworzenie
- echolachia

a e i
m b p d t


- krzyk,
                - płacz

Okres poniemowlęcy

Okres wyrazu                           (sygnału jednoklasowego)
1- 2 rok życia

o u a e y
p b m t d n l k ś ć 


- jednoczłonowe
- wyraz- zdanie
- pseudozdanie

Okres zdania
(sygnału dwuklasowego)
2 –3 rok życia

a o u e y ę ą
p b m w f p b m w f
s z c
t d n i r
ś ź ć
k g x
s z c   ń

800- 1500 wyrazów:

 - wypowiedzenia dwuczłonowe
 - zdanie z podmiotem        i  orzeczeniem
 - zdania: oznajmujące,

Okres przedszkolny

Okres swoistej mowy dziecięcej                                            ( swoistych form językowych)
3 – 7 rok życia

s z c   r
wymowa opanowana

3500 a nawet 7000 wyrazów               (w zależności od środowiska wychowawczego)

Pełna umiejętność budowania wypowiedzi     i posługiwania się formami, które obowiązują.

Kształtowanie się i rozwój mowy u dzieci upośledzonych umysłowo jest zwykle opóźniony niż u dzieci w normie rozwojowej. Sygnalizowany jest przez późniejsze pojawienie się gaworzenia, pojawienie się pierwszych słów, ubogi zasób słownictwa, opóźnienie w zakresie gramatycznej budowy zdań, artykulacji głosek, itp.
Przyczyny opóźnionego rozwoju mowy można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne.
Do przyczyn zewnętrznych zalicza się:
"     oddziaływanie wychowawcze środowiska, np.: słabe zainteresowanie się dzieckiem i jego potrzebami;
"    pozbawienie dziecka kontaktu z matką;
"    nadmiar wzorców językowych, których dziecko nie jest w stanie opanować.
Wśród przyczyn wewnętrznych można wyróżnić:

"    zaburzenie słuchu;
"    upośledzenie umysłowe;
"    organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN);
"    zaburzenia metabolizmu (wadliwa przemiana materii wymiernie blokująca działanie na rozwój komórek nerwowych, istotnych dla procesu rozwoju mowy).

Mniej ważnymi przyczynami mogą być:

"    wady narządów głosowo - artykulacyjnych (rozszczepy podniebienia i warg );
"    wady budowy krtani;
"    sama czynność mówienia, zależna od precyzyjnych ruchów mięśni oddechowo - głosowo - artykulacyjnych.

Opóźnienie rozwoju mowy niesie za sobą niekorzystne następstwa, a mianowicie:

"    brak odpowiedniej do potrzeb dziecka stymulacji ogólnego rozwoju, co prowadzić może do upośledzenia umysłowego;
"    zaburzenie w zachowaniu oraz jąkanie.

Dzieci z opóźnionym rozwojem mowy zaczynają mówić około 3 lub 4 roku życia, ich artykulacja jest na ogół słaba. Muszą być one pod stałą kontrolą i opieką foniatry lub logopedy, oczywiście przy wydatnej współpracy rodziców.              

Zaburzenia mowy u dzieci upośledzonych umysłowo

"Zaburzenia mowy są pewnym odstępstwem od ustalonej przez zwyczaj społecznej normy i polega na tym , że albo nie umiemy właściwie zbudować wypowiedzi, albo też jej percypować''.

Innym terminem pochodnym jest wada wymowy. Termin ten stosowany jest do określania wadliwych realizacji fonemów, odbiegających  od ustalonej przez tradycje normy. Wada wymowy dotyczy zaburzeń dźwiękowej strony wypowiedzi (elizje, zniekształcenia głosek , substytucje, itp.)
U dzieci upośledzonych umysłowo występują takie same zaburzenia mowy co u pełnosprawnych i zdrowych, lecz są "bardziej złożone i nawarstwione". A. Szuniewicz pisze, że "kiedy różne rodzaje wad są ze sobą sprzężone to mowa jest zupełnie zniekształcona. Zdaniem autorki, im upośledzenie głębsze, tym wada wymowy jest na ogół cięższa, bardziej skomplikowana i trudniejsza do usunięcia".  Należy więc postawić pytanie: co jest przyczyną tych wad?

Liczne nieprawidłowości w rodzaju mowy u upośledzonych umysłowo spowodowane są uszkodzeniami neurologicznymi tych układów, których prawidłowa budowa i funkcjonowanie decyduje o normalnym rozwoju mowy. Najpoważniejsze przyczyny wad wymowy to choroby przebyte we wczesnym dzieciństwie (np.: zapalenie opon mózgowych), wadliwa budowa narządów mowy oraz zaniedbania środowiska. Mowa jest wzorem, według którego kontaktuje się mowa małego dziecka.
W logopedii spotyka się różne klasyfikacje wad i zaburzeń mowy. Zaburzenia mowy mogą być rozpatrywane z dwóch punktów widzenia: etiologii i symptomatologii (objawy). Te oparte na kryterium etiologicznym i patomechanizmach, mają na celu ustalenie źródła powstawania nieprawidłowości utrudniających porozumiewanie się.

J. Styczek wyróżnia zaburzenia pochodzenia:

"    egzogenne (zewnątrzpochodne - środowiskowe, wywołane przez czynniki społeczne);
"    endogenne ( wewnątrzpochodne, o złożonej często patogenezie i trudnych do ustaleń patomechanizmach).

Autorka wymienia następujące rodzaje wad wymowy, są to:

"    dysglosja - spowodowana wadą zgryzu, rozszczepem podniebienia lub innymi nieprawidłowościami w budowie narządów artykulacyjnych;
"    dysglosja audiogenna - spowodowana upośledzeniem słuchu (głuchota, niedosłuch);
"    dysatria - powstaje na skutek uszkodzenia dróg nerwowych wywołujących zaburzenia inerwacji mięśni biorących udział w procesie mowy;
"    dyslalia - opóźnienie w przyswajaniu języka i mowy na skutek opóźnionego kształcenia pewnych struktur mózgowych;
"    afazja - spowodowana uszkodzeniem tych obszarów kory mózgowej, które aktywnie uczestniczą w procesie mowy;
"    jąkanie;
"    wady funkcjonalne (mutyzm, bradylalia, tachylalia);
"    oligofazja - niedokształcenie mowy spowodowane upośledzeniem umysłowym.                                              

Bardziej rozbudowaną klasyfikację zaburzeń mowy opracował L. Kaczmarek. Klasyfikacja  ta uwzględnia nie tylko objawy, ale i przyczyny powstałych zaburzeń. Zdaniem autora punktem wyjścia do ustalenia rodzaju zaburzeń jest wypowiedź, a przede wszystkim treść, forma językowa i substancja foniczna. W następstwie tego, daje się wyróżnić zniekształcenia treści, formy językowej oraz substancji fonicznej w obu płaszczyznach: suprasegmentarnej i segmentalnej.
Zniekształcenia treści obejmują zaburzenia procesu uogólniania i abstrakcji, brak logiki w budowanych tekstach oraz zaburzenia ukierunkowania w myśleniu. Mogą być spowodowane chorobami psychicznymi i epilepsją, chorobami naczyniowymi mózgu. Mają one  związek z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu języka oraz ze zniekształceniami substancji graficznej.
Zniekształcenia w zakresie formy językowej obejmuje pierwotny brak mówienia i rozumienia, czasem również utratę obu tych zdolności przy nabytych uszkodzeniach mózgu, np.:
"    afazja - utrata zdolności budowania tekstów słownych;
"    agramatyzm - budowanie wypowiedzi z samych symboli bez uwzględnienia reguł gramatycznych;
"    przejęzyczenia - pomyłka w wypowiedzi słownej i pisanej.

Zaburzenia substancji obejmują nieprawidłowości zarówno w płaszczyźnie suprasegmentalnej, przejawiające się w płynności wypowiedzi np.: jąkanie, tachylalia, bradylalia, giełkot, zaburzenia głosu (afonia, dysfonia, fonasteria, rynolalia, utrata lub zatracenie zdolności postrzegania i odtwarzania układów rytmicznych), jak w płaszczyźnie segmentalnej, powodujące różnorodne wady artykulacyjne (wady wymowy).
U jednostek upośledzonych umysłowo często występuje niedorozwój mowy. Powstaje on na ogół na tle ogólnego niedorozwoju dziecka, a więc fizycznego i niedorozwoju umysłowego. Niedorozwój mowy jest tym głębszy, im głębszy jest niedorozwój umysłowy. W niedorozwoju umysłowym głębokim opanowanie mowy waha się w granicach od niemocy do zdolności wypowiadania kilku słów. W niedorozwoju znacznym mowa opiera się na zdaniach prostych lub składa się z wyrazów wspomaganych gestami. Słownictwo dzieci z diagnozą znacznej i umiarkowanej niepełnosprawności jest na ogół bardzo ubogie. W niedorozwoju umiarkowanym występuje zwolnione tempo rozwoju mowy. Natomiast w niedorozwoju lekkim wypowiedzi są ubogie pod względem leksykalnym - przeważa w nich słownictwo bierne. Dzieci młodzież mają trudność w przyswajaniu słownictwa i bezsensownym rozumieniu wypowiedzi.

U dzieci z normą intelektualną, mowa jest ośrodkiem pośredniczącym w procesie rozwoju myślenia i wyobraźni. Dzięki niej, łatwiej orientuje się w nowych sytuacjach, a poprzez słowa rozwiązują zadania. Natomiast dzieciom upośledzonym umysłowo, mowa pomaga jedynie przy najprostszych zadaniach. Dlatego też nieopanowanie mowy wraz z prawami rozwojowymi osłabia wyuczone reakcje spostrzeżeniowo - ruchowe.
Ocena rozwoju mowy i jej zaburzeń u dzieci upośledzonych jest trudna. Korekta wad wymowy zależy od wczesnej diagnozy oraz intensywnej i właściwie organizowanej pomocy logopedycznej przy współudziale rodziców i nauczyciela. Kształtowanie się mowy dzieci upośledzonych jest procesem znacznie wolniejszym niż dzieci w normie intelektualnej. Praca ta wymaga od logopedy rzetelności, systematyczności, a przede wszystkim umiejętności postępowania z dzieckiem, o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

G. Tkaczyk (1998): Rehabilitacja mowy u dzieci upośledzonych umysłowym - studium przypadku, "Logopedia",
L.Kaczmarek (1975): Korekcyjna klasyfikacja zaburzeń słownego i pisemnego porozumiewania się, Logopedia,
J. Styczek (1979): Logopedia, PWN, Warszawa.

Ewa Liwińska
Przedyskutuj ten artykuł na forum.3 postów)
Zmieniony ( 05.10.2006. )


Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria