finance charge credit card bill best mba rewards credit card for small business canadian credit cards low interest rates credit card horror stories united states best credit cards for people with less than perfect credit add credit gift card itunes british airways american airlines credit card barclays credit card ppi claim what are good credit cards for people with bad credit credit cards no interest on purchases send lowes credit card payments pay my rewardzone credit card wireless credit card terminals costco how to check walmart credit card balance debit card versus credit card 2009 barclays credit card us air chase credit card interest rate calculator penfed credit card login stop new credit card offers best cash rebate credit card in malaysia 2012 southwest air credit card login credit cards with 0 apr intro how to buy stuff online with a fake credit card number accept credit cards low rates ameriprise credit card login get cash advance chase credit card student credit cards bank of america starter credit cards for college students wireless merchant credit card terminal natwest online credit cards online credit card apps cash advance credit card offers us bank credit card customer service number online credit card payment processor household credit card login page secured credit cards to build credit how long shell gasoline credit cards credit rebuilding card reduce credit card interest letter get billing address credit card number where is the verification code on an american express credit card bp gas credit card offers can i get credit card with cosigner hdfc credit card application online swipe credit cards on iphone discover card credit card login wachovia credit card secured address for shell credit card payments pay off my lloyds credit card banksa credit card rate westpac visa credit card interest rate need to pay off my credit card explain methods for calculating credit card interest ikea credit card fees how to instantly eliminate credit card debt without bankruptcy or credit counseling hsbc premier credit card rewards points sagepay test credit card details credit card debt after death in texas conocophillips 66 credit cards teamsters credit card accepting credit card payments through paypal low interest high credit limit credit cards sears credit cards login mastercard best credit card signup bonus 2013 best hilton credit cards best cash back rewards credit cards 2011 mail first premier credit card payment mileage credit card reviews citibank government travel card credit limit credit cards for bad credit history credit card consolidation versus debt payment business credit card offers instant decision pay bobs discount furniture credit card easiest business credit card to get office max credit card application business customers halifax instant decision credit card can i pay utilities with credit card find credit cards with no balance transfer fee orchard bank credit card sign on where to buy a credit card skimmer pay your wells fargo credit card online best rewards zone credit card pay your tjmaxx credit card online sign up amazon account without credit card continental chase platinum credit card my first credit card advice earn double miles credit card bank credit card application gap credit card account services credit card fuel discount credit card checksum invalid validation first time credit cards for college students how to disable rfid in credit cards what is an easy department store credit card to get card credit raiffeisen unsecured credit cards to rebuild credit score best prepaid credit card gift 5 cashback on gas credit card aaa credit card make payment free credit reports without using credit card clear plastic credit card wallet compass bank credit card reward points buy credit card machines small business north american bank credit card processing bank of america amazon credit card sign in can i make a credit card payment with paypal how long to get credit card in mail good credit cards for miles apr calculator credit card monthly interest credit card one day late how to apply american express credit card online southwest business credit card usbank credit cards kroger credit card gas discount match list credit card processing processing credit card online hero honda credit card discover escape credit card prepaid credit card no fee banana republic credit card contact phone number new credit card legislation australia citibank premiermiles credit card philippines what age can i get a credit card chase credit card customer service 800 hdfc bank credit card payment through net banking pay off credit card debt calculator chase bank credit card payment protector unsecured credit cards rebuild credit after bankruptcy best visa credit cards no annual fee fifth third bank secured credit card virtual credit card providers citizens bank business credit card online us airways mastercard credit card login victoria secret credit card application online halifax credit card ppi refund 3rd party credit card processors uk fake credit card info for apple id paid off credit card now anz travel visa signature credit card mini portable credit card reader no annual fee credit cards uk best apr credit cards uk discount tire credit card exxon credit card starting with 4430 check dbs credit card points credit card number generator 2012 download best credit cards 2011 singapore build rfid credit card skimmer happens credit card written off bad debt accepting credit cards with iphone walmart discover credit card sign in pay barclays credit card bill via billdesk gold delta skymiles credit card companion ticket national city credit card business rebuild credit card circuit city rewards credit card payment monopoly credit card edition instructions talbots credit card billing address how often can i apply for chase credit cards buy diablo 3 gold with credit card virgin america barclays credit card login chase debit card credit limit how to find a credit card best credit card processor virtuemart credit card debt calculator uk credit card pan numbers easy gas cards get bad credit credit card processing loans business online credit card merchants credit cards holder metal citibank aa credit card sign in jared credit card payment address can pay my sears credit card sears gift card hack credit card software download should give my credit card security number discover credit cards customer service phone number bank of america credit card security breach 2012 chase health savings credit card nova credit card processing settle credit card debt charge off american airlines credit card connection points washington mutual bank credit card address card checks stop credit bureau low interest credit cards people good credit credit cards auto rental insurance apply for a jcpenney credit card online rfid credit card protector case php credit card validation class credit card to paypal to bank account bad cancel credit cards credit score build good credit credit cards what is considered a good credit score for a credit card cash advance on credit card receipts how do i find out what credit cards i have had american airlines credit card fees federal reserve credit card debt statistics prepaid credit cards top up paypal christian credit card debt help hawaiian electric pay by credit card how do you get a credit card if you have bad credit picture of credit card skimmer what is a good beginner credit card chase cancel credit card account hsn credit card payment mailing address chase marathon oil credit card how to make an apple account without using a credit card points credit cards business apply woodforest national bank credit card charged interest after paying off credit card credit card transfer money to paypal best credit cards for college students with bad credit cnn money the end of credit cards citibank silver credit card limit raise amazon credit card limit contact chase credit card settlement using a credit card intuit credit card processing iphone credit card applications for people with no credit history gap silver credit card benefits $2000 credit card activate natwest student credit card online credit card with balance transfer options green dot prepaid credit card reviews chase cancel credit card transaction free valid credit card numbers generator premium credit cards visa amex platinum edge credit card hsbc credit cards apply india student credit card citi online credit card theft statistics goodyear credit card teamsters credit card payment key bank business credit card login credit card limit calculator india lowes pay credit card on line how to accept credit cards online with paypal interest business credit cards tax deductible costs features visa credit card how do you pay a credit card with another credit card canceling credit cards with balances chevron texaco credit card bill pay need credit card fast bad credit how do credit cards work for dummies does amex prepaid card build credit halifax credit card online services barclays credit card india customer care online merchant credit card processor the best airline credit card with no annual fee chase credit card international transaction fees aa credit cards uk lifetime free credit card offer get cash advance credit cards chase bank are prepaid credit cards anonymous hdfc bank credit card online payment credit card bill free credit card swiper for phone chase credit card payment reduction citibank credit card contact number delhi can u get a credit card with no job new credit cards for poor credit bpi credit card application promo bass pro shops credit card application change credit card playstation 3 apply credit card bad credit instant approval icici credit card cancellation process intuit credit card processing mobile can you pay a credit card bill with a debit card smartswipe credit card reader - smsen01 open sky secured visa credit card review credit card payment processing companies canada hdfc credit card offers on domestic flights 2012 credit card lawsuit massachusetts us itunes account no credit card maybank credit card promotion and sales continental airlines credit card best offer first national bank of omaha credit card status how to pay down your credit card debt list of credit card service providers how soon can i get a secured credit card after bankruptcy get a credit card with no credit score cvv cid credit card security number upromise credit card bank of america does paying off credit card help your credit score amazon store credit card pay mortgage with chase credit card for points take credit cards online free auto repair credit card frontline the secret history of credit cards itunes account no credit card setup how do i pay my upromise credit card chase marriott visa credit card amazon credit card reviews 2011 bergdorf goodman credit card account how easy is it to get a zales credit card credit card reader used apple store fast approval credit cards canada sears credit card canada contact heartland credit card processing jobs jc penney;s credit card login student credit card open university best airline reward credit card gordmans credit card payment what are the four major credit card companies can claim bankruptcy credit cards only how to pay off my lloyds credit card online citibank credit cards secured hsn credit card pmt no annual fee credit cards 2012 credit card offers uk business credit cards chase bank citibank credit card annual fee singapore gold delta skymiles business credit card american express business credit cards canada credit cards for students problem statement credit card processing system can all debit cards be used as credit cards my credit card account disappeared bank america credit card summons capital one sam levitz credit card payment how can i accept a credit card payment online gas credit card average credit card debt college students 2009 no credit check card processing american express credit card home page use abercrombie credit card at hollister how to add money to paypal with credit card hdfc credit card net banking public savings secured visa credit card citibank aa credit card offers free visa credit card number generator 0 apr credit cards for 12 months lowest credit card interest rate philippines ann taylor loft credit card payment address take credit card payments through paypal best credit cards for internet shopping clear credit card debt 2008 documents required for applying hdfc credit card how to get netflix on ps3 without credit card credit card company dispute charges difference between amex charge card and credit card get out of credit card debt loan pay my ge credit card online rbs credit card customer service india hsbc premier credit card benefits uk upromise credit card change to barclays citibank credit card payment customer care standard chartered bank malaysia credit card rewards new york and company credit cards easiest bank to get credit card uk standard merchant credit card processing fees rechargeable credit cards canada compare credit card uk check hsbc credit card application philippines city furniture credit cards now accepting credit cards logo unsecured credit cards for beginners credit cards bad credit instant approval canada bealls credit card application how many numbers is a credit card http www bankrate com calculators credit cards minimum payment equation aspx sunoco rewards credit card application what is a credit card generator with cvv credit cards that earn continental miles virgin credit card uk login credit cards bad credit not secured visa credit cards for ok credit can you reduce credit card limit credit card reader software free how to get rid of credit card debt fast cvc cvv on credit cards citi credit card offer opt out bankamericard cash rewards visa signature credit card tiger direct credit card declined low interest rate australian credit cards credit card cvv number generator online sams club online credit card processing chase credit card denied credit card number visa debit card wells fargo credit card phone number credit card repayment calculator excel credit card machine ink cartridge add chase credit card online account can get credit card bad credit internet credit card processing companies definition of encrypted credit card rent credit card terminal uk pci credit card number storage credit card debt after death canada leather credit card case holder hsbc credit card india payment online no credit credit cards chase credit cards for people with bad credit no credit check find out type credit card have glue stick credit card paper citi mortgage credit card payment secured credit cards credit union how do you get a credit card after filing bankruptcy airline reward credit card offers credit cards does square up accept credit card collections lawsuit lloyds tsb credit card services contact can check my credit score free without credit card verifone credit card machine student credit card natwest limit discover credit card news first gulf credit card dollar rent a car no credit card credit card market south america best credit card earn qantas frequent flyer points fred meyer visa credit card login verifone credit card machines manual chase credit card settlement agreement delta bag fees credit card your credit card information is not valid psn interest rate reduction on credit cards review credit cards frequent flyer miles switch solo credit card westpac overseas credit card charges hdfc platinum credit cards reward points redemption credit card process flow chase credit card phone number apply just tires credit card account credit card use abroad charge paypal does not share your bank account or credit card information with the seller sams club credit cards accepted jc penney credit card log in how can i order something without a credit card gap visa credit card payment online not paying credit card debt what happens benefits of having a secured credit card starter credit card for bad credit bank of america credit card bonus rewards prestigious credit cards 2011 air asia us credit cards credit card swipe iphone citibank credit card online login payment what is the best way for a small business to take credit cards is it better to pay credit cards or mortgage online credit card application cosigner m&t credit card setting up merchant accounts credit card processing icici credit card apply form activate rbs credit card phone number how to pay your federal taxes with a credit card barclaycard credit card online walmart credit card advantages hsbc retail services credit card phone number how to get credit card pin numbers nationwide credit card services phone aft unionplus credit card barclay credit card contact hdfc credit card bill payment status credit card holder with money clip metal visa credit cards for people with fair credit top airline credit cards 2012 best hotel credit card offers hsbc credit card points rewards best small business credit card processing company commerce bank credit cards choice rewards credit card login 76 conoco credit card dubai islamic bank credit cards airline mile credit cards worth build website without credit card best buy credit card bill pay online pay credit card online barclays 0 introductory apr credit cards paypal credit card form example compare alaska airlines credit cards nationwide credit card extended warranty phone number bass pro credit card offer can you make western union payment credit card can i pay my chase credit card with another credit card check status metrobank credit card application cimb credit card centre telephone apply for credit card bank of america low rates credit cards canada president obama credit card act public bank credit card malaysia how can i check my hdfc credit card balance capital city bank visa credit card hsbc hong kong credit card hotline best first time credit card 2012 get credit card company waive annual fee credit card write off canadian credit card no foreign transaction fee small credit card wallet for women remove credit card from google play answer credit card lawsuit texas home depot consumer credit card contact change credit card amazon one click how to use a credit card imprinter meijer platinum credit card login reviews citi student credit cards indian overseas bank credit card online application negotiate interest rate credit card companies is it safe to use my credit card on iphone miles credit cards for average credit unsecured credit cards for people with bad credit history good year credit card pay online visa capital one credit card log in
Skip to content
Powikszanie czcionki Domylny rozmiar czcionki Pomiejszanie czcionki
Start arrow Psychologia arrow Sieroctwo społeczne

Menu główne



Sieroctwo społeczne Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu

Pojęcie sieroctwa może mieć obecnie szeroki zakres znaczeniowy dlatego coraz częściej dla określenia jego rodzaju używa się przymiotników: naturalne lub społeczne.

Przez sieroctwo naturalne rozumie się taką sytuację kiedy rodzice dziecka nie żyją. W przypadku sieroctwa społecznego dziecko pozbawione jest opieki rodzicielskiej z innych powodów, najczęściej należą do nich alkoholizm, rozkład pożycia małżeńskiego, bieda, choroby psychiczne lub fizyczne rodziców. Konkretne sytuacje osierocenia różnią się od siebie znacznie np. dziecko, które faktycznie pozbawione jest właściwej opieki ze strony rodziców może nadal z nimi zamieszkiwać przez co pozostaje z nimi w kontakcie i formalnie jest pod ich opieką. Natomiast pobyt dziecka w placówce opiekuńczo -wychowawczej powoduje, że nie ma ono poczucia przynależności do wspólnoty rodzinnej, ponieważ jego kontakty z rodziną są najczęściej rzadkie i niesystematyczne. Termin "sieroctwo społeczne" jest czasem używany jako określenie stanu psychicznego dziecka, które ma" poczucie sieroctwa", przeżywa fakt odtrącenia emocjonalnego, chociaż jego potrzeby fizyczne są zaspokajane, wyrasta w domu rodziców i pod ich formalną opieką. Możemy mieć zatem doczynienia również z subiektywnym poczuciem sieroctwa. Analogicznie do półsieroctwa naturalnego można by wyodrębnić półsieroctwo społeczne a więc te sytuacje, w których funkcje rodzicielskie pełni tylko jedno z rodziców, drugie zaś jest nieobecne w życiu dziecka, np. dzieci w rodzinach rozbitych.

Do kogo zatem odnosi się określenie "sieroty społeczne" ? Chodzi tu o dzieci, które: posiadają żyjących rodziców ( lub przynajmniej jedno z nich); wychowują się w zakładzie a nie w rodzinie zastępczej; nie mają żadnego kontaktu z rodzicami lub mają niewystarczający (kontakt wystarczający jest częsty - co najmniej raz na 2, 3 miesiące, systematyczny i intensywny czyli rzeczywisty - zaspakajający potrzeby psychiczne dziecka.)

Formy opieki nad dzieckiem pozbawionym rodziny można podzielić na: placówki opiekuńczo--wychowawcze oraz " rodzinną opiekę zastępczą". Dziecko w wieku do lat trzech zostaje umieszczone w Domu Małego Dziecka, następnie o ile nie zostanie umieszczone w rodzinie adopcyjnej, zostaje przeniesione do Domu Dziecka. Dziecko starsze (powyżej 3 lat) rozłączone z własną rodziną powinno być umieszczone w Pogotowiu Opiekuńczym. Jest to placówka o charakterze obserwacyjno-selekcyjnym, w związku z czym żadne dziecko nie powinno przebywać w niej dłużej , niż kilka miesięcy. Głównym zadaniem Pogotowia jest dokonać rozpoznania i oceny stanu psychicznego i fizycznego dziecka; jak też jego sytuacji rodzinnej i ustalenie, czy może wrócić do domu, czy też powinno znaleźć się w Domu Dziecka, Zakładzie Wychowawczym lub innym. Tak zwane "rodzicielstwo zastępcze" obejmuje szereg sytuacji opiekuńczo-wychowawczych. Jedna z nich to rodziny spokrewnione lub spowinowacone z dzieckiem wychowywanym. Przeważnie dziecko dostaje się pod ich opiekę bezpośrednio po śmierci lub opuszczeniu go przez rodziców, nie przechodząc w ogóle przez placówkę opiekuńczą. Niektóre z takich rodzin biorą dziecko tylko na pewien czas (,np.: pobyt matki w więzieniu lub konflikty między rodzicami) inne jednak wychowują aż do pełnoletności czy usamodzielnienia się. Drugą kategorię stanowią rodziny obce względem dziecka. Wychowankowie tych rodzin to zazwyczaj dzieci z Domów Dziecka i z Domów Małego Dziecka. Istnieją również tzw. rodziny opiekuńcze czyli takie, które wychowują okresowo i odpłatnie dzieci z Domów Małego Dziecka.

Głównym źródłem sieroctwa społecznego jest tak zwana "dezorganizacja rodziny" czyli niespełnianie przez nią prawidłowych funkcji społecznych i wychowawczych. Duży procent osieroconych społecznie dzieci pochodzi z rozbitych rodzin ( szczególnie dotyczy to rodzin o niskim poziomie moralnym, kulturalnym i materialnym).

Gdy rodzice dziecka zostają sądownie pozbawieni władzy rodzicielskiej staje się ono w sensie prawnym sierotą. Tak, jak sierota naturalny, może być zaadoptowane, oddane pod opiekę wychowawczą rodzinie zastępczej albo umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zasadniczo pozbawia się władzy rodzicielskiej tych wszystkich ludzi, którzy swe funkcje rodzicielskie pełnią tak źle, że pozostawienie dziecka pod ich opieką i wychowawczym kierownictwem, nie tylko nie daje żadnej gwarancji zapewnienia mu prawidłowego rozwoju, ale wręcz zagraża jego bezpieczeństwu fizycznemu i odbiera szansę prawidłowego rozwoju umysłowego, emocjonalnego i moralnego. Jednak w wypadku choroby psychicznej nawet nieuleczalnej nie pozbawia się rodziców prawa do dziecka ( może to nastąpić dopiero po ubezwłasnowolnieniu ), a wypadku pobytu w więzieniu zawiesza się władzę rodzicielską na czas odbywania kary. Zabieranie dzieci z ich naturalnej rodziny jest celowe i ma sens wtedy, gdy chcemy je uwolnić z sieci prawnych, społecznych i opiekuńczych powiązań rodzinnych szkodliwych i komplikujących jego sytuację życiową. Czym innym jest bowiem formalna opieka w sensie prawnym, a czym innym więź rodzinna między rodzicami a dziećmi. Zdarza się, że matka dziecka mimo, że jest pozbawiona praw rodzicielskich utrzymuje kontakt z dzieckiem i uniemożliwia innym osobom zaopiekowanie się nim. Z drugiej jednak strony należy stwierdzić fakt że opuszczenie dziecka wyrażające się brakiem kontaktu stanowi wystarczającą podstawę do pozbawienia rodziców ich władzy rodzicielskiej.

Rodzicom, którzy wykazują przywiązanie do swego dziecka , deklarują gotowość do zmiany swego trybu życia, pozbycia się nałogów sąd opiekuńczy ogranicza zazwyczaj prawa rodzicielskie. Dzieci takich rodziców umieszczane są w placówkach opiekuńczo-wychowawczych do czasu wcielenia deklaracji w życie co jednak dość często nie następuje. Jeśli zdarzy się, że znajdzie się rodzina chętna adoptować takie dziecko jest to możliwe tylko wówczas jeśli pozbawi się rodziców ich praw. Natomiast rodzina zastępczo-opiekuńcza na mocy sądu może przyjąć dziecko do swego domu i opiekować się nim do pełnoletności. Mogą się wszakże pojawić pewne trudności i tak ,np.: ludzie przyjmujący do siebie dziecko chcą być jedynymi wychowawcami i nie godzą się na kontakt z naturalną rodziną lub sytuacja zgoła odwrotna rodzice wolą by ich dziecko pozostawało w placówce niż miałoby trafić do rodziny zastępczej. Zdarzało się, że to Dom Dziecka występował do sądu o zmianę decyzji ponieważ dziecko miało szansę znaleźć kochającą go rodzinę.

W sieroctwie społecznym wyróżnić możemy wyższe i niższe stopnie osierocenia. Najwyższym stopniem sieroctwa społecznego jest opuszczenie całkowite tzn. zupełny brak kontaktu z własnymi rodzicami. Oznacza to dla dziecka, że jego losami kierują obcy ludzie. Dzieci należące do średniej grupy sieroctwa mają sporadyczne i niewystarczające kontakty z rodzicami ,np.: matka odwiedza swoje dziecko w placówce raz na dwa lata, obiecuje dziecku zabrać go do siebie na święta i nie dotrzymuje obietnicy. Najniższy stopień sieroctwa występuje w przypadku dzieci, których rodzice wykazują pewne zainteresowanie ich losem poprzez wizyty w Domu Dziecka , zasięganie informacji o postępach dziecka w nauce, jego stanie zdrowia, sporadyczny zakup odzieży , czy ,np.: zorganizowanie wyjazdu dziecka na kolonie z zakładu pracy rodzica. Kierowanie losem dziecka i wychowywanie go pozostaje jednak nadal w gestii innych osób. Trzeba zaznaczyć, że każde dziecko osamotnione, opuszczone czy odtrącone przez rodziców znajduje się w specyficznej, odmiennej od innych sytuacji opiekuńczej. Obecność w życiu dziecka opuszczonego babki, ciotki, starszego brata lub siostry zmienia jego położenie na korzystniejsze ponieważ starania tej osoby łagodzą poczucie odrzucenia ( jest tu oczywiście mowa o osobach, które spełniają pozytywną rolę w życiu dziecka ). Czasami wychowanek Domu Dziecka znajduje oparcie i nawiązuje zastępczą więź rodzinną z tzw. rodziną zaprzyjaźnioną. Są to ludzie, którzy nie podejmują się całkowitego wychowania, pozostaje ono w dalszym ciągu w placówce, ale zabierają dziecko do siebie na ferie, wakacje, święta; kupują mu ubrania, zabawki,itp. a przede wszystkim utrzymują z nim trwałą i rzetelną więź.

Brak więzi z matką u małego dziecka powoduje różne zaburzenia w rozwoju zarówno fizycznym jak i psychicznym dziecka. Niektóre z tych zmian mogą być nieodwracalne. Zjawisko to nazywane jest "chorobą sierocą". Zachowanie małego człowieka jest wówczas nacechowane nieumiejętnością nawiązywania i utrzymywania kontaktów międzyludzkich, a jego przystosowanie do nowych warunków jest często tylko pozorne. Dzieci z " chorobą sierocą" wydają się obojętne uczuciowo, a w rzeczywistości są bardzo spragnione uczucia tylko nie potrafią " dawać ani brać". Młodzież i dzieci starsze, które w przeszłości były dotknięte chorobą sierocą cechuje: osłabienie zdolności abstrakcyjnego myślenia, logicznego rozumowania, brak koncentracji uwagi oraz inicjatywy w działaniu (nasilają się działania agresywne i przestępcze). Pierwsze dwa lata życia dziecka uważane są za okres krytyczny dla rozwoju osobowości . Matka jest pierwszą istotą ludzką, z którą styka się dziecko, a postawa uczuciowa wobec niej ma wpływ na późniejsze związki uczuciowe człowieka. Wychowywanie małego dziecka w instytucji nie sprzyja nawiązywaniu więzi emocjonalnej wzmaga uczucia lęku, zagubienia i samotności. Dzieci, które od początku nie były otoczone matczyną opieką mogą sprawiać wrażenie spokojnych i szczęśliwych w placówce, ale okazuje się, że ich adaptacja bywa często tylko pozorna. Stwierdzono, że dzieci które przeszły pierwszą fazę rozwoju uczuć społecznych, w wypadku zerwania więzi mogą cofnąć się w rozwoju, niechętnie nawiązywać nowe kontakty. Zerwanie kontaktu z osobą bliską może doprowadzić u małego dziecka do powstania nerwicy.

Praca wychowawcza Domów Dziecka jest skierowana na dzieci i młodzież opuszczone, lecz nie zdemoralizowane czy chore. Tymczasem jak wynika z doświadczeń pracującego tam personelu jest potrzeba oddziaływania zarówno z zakresu profilaktyki jak i zabiegów korekcyjnych, ponieważ rozwój osobowości wychowanków jest poważnie zakłócony. Dzieci osierocone wykazują często niedojrzałość szkolną i przedszkolną, zdarza się, że nie potrafią samodzielnie jeść, mają bardzo ubogi zasób słów, nie rozróżniają kolorów itp. Problemem, z którym borykają się wychowawcy jest tzw. lepkość uczuciowa - dzieci lgną do każdego bez wyboru. Nieselektywna postawa emocjonalna w stosunku do ludzi dorosłych, tak odbiegająca od " boczenia się" na obcych małych dzieci z rodzin , zyskała kliniczną nazwę " uczuciowego imbecylizmu".Są też dzieci z nikim nie nawiązujące kontaktu, zamknięte w sobie, obojętne. Wychowanie "zakładowe" z powodu braku odpowiednich warunków, pomieszczeń itp. nie sprzyja rozwojowi intelektualnemu swoich podopiecznych, stąd wielu z nich źle się uczy. Niedostosowanie do roli ucznia wiąże się ściśle z zaburzeniami emocjonalnymi. Ponieważ siłą napędową działania u dzieci jest uczucie, dziecko opuszczone nie ma dla kogo się uczyć.

O ile małe dzieci przyjmują postawę zwaną "lepkością uczuciową", starsze wykazują uczuciowy chłód lub obojętność. Zamknięcie się uczuciowe przed ludźmi, a tym bardziej niechęć czy wrogość prowadzą do postawy aspołecznej lub antyspołecznej. Czynniki utrudniające rozwój więzi emocjonalnej dziecka osamotnionego z życzliwymi mu ludźmi to nieumiejętność "współbrzmienia" uczuciowego z innymi oraz lęk przed zależnością emocjonalną.W psychopatologii występuje pojęcie tzw.socjopaty czyli osoby pozbawionej wyrzutów sumienia i umiejętności kochania. W przypadku dzieci sierocych obserwuje się tego rodzaju tendencje, które można i trzeba jeszcze korygować, aby się nie utrwalały.

Świadomość, że jest się przez swoich rodziców kochanym i akceptowanym jest podstawą poczucia bezpieczeństwa i sprawia, że dziecko łatwiej przezwycięża trudności w szkole i wśród rówieśników. Brak rodzicielskiej miłości powoduje, że dziecko czuje się gorsze, skrzywdzone i zagrożone , staje się agresywne lub zamyka się w sobie, izoluje. Dzieci różnie reagują na fakt odtrącenia ich przez rodziców mniej liczna grupa to te, które same też nie chcą mieć więcej kontaktu z rodzicami lub deklarują swą niechęć słownie ukrywając tlące się jeszcze uczucie. Częściej spotykana postawa niż odtrącenie emocjonalne własnych rodziców to postawa przeciwna dziecko tęskni--mówi o nich. Obserwując dzieci przez dłuższy czas możemy stwierdzić, że obie te postawy mieszają się ze sobą w różnych okresach życia dziecka. Słowa takie jak "dom", " rodzina", "matka", "ojciec" mają dla dziecka osieroconego zupełnie inne znaczenie, niż dla dziecka otoczonego troską i miłością. Część dzieci sierocych niewiele wie o sobie i swoim pochodzeniu. Zadają więc sobie rozmaite pytania : czy rodzice nie kochali mnie,czy porzucili , czy nie mogli wychowywać ? Dotyczy to głównie dzieci, które zostały umieszczone w zakładzie bardzo wcześnie.Te starsze zdają sobie najczęściej sprawę ze swojej sytuacji rodzinnej, czasami nawet odwiedzają swoje domy rodzinne.

Wychowanie w zakładzie wyciska na dzieciach swoje piętno -- czują, że są inaczej postrzegane przez rówieśników w szkole, nauczycieli. Wychowankowie Domów Dziecka częściej od swoich kolegów wychowywanych w rodzinach są posądzani o kradzieże i inne przewinienia. Organizacja życia w placówkach wychowawczych zdecydowanie odbiega od funkcjonowania przeciętnej rodziny; z obserwacji wychowawców wynika między innymi, że dzieci wychowane w rodzinach lepiej znają wartość pracy i bardziej szanują swoje rzeczy . Pobyt w Domu Dziecka jest postrzegany przez dzieci jako niesprawiedliwość, przykra konieczność. Fakt, że dorośli są przede wszystkim organizatorami życia grup dziecięcych a nie jak w rodzinie - współuczestnikami codziennego przeżywania różnych sytuacji życiowych sprawia specyficzne rozumienie ich roli -- kierownik, wychowawca, kucharka, woźna, krawcowa, lekarz, pielęgniarka -- cały personel Domu Dziecka jest postrzegany przez wychowanków jako ludzie, którzy nic innego nie robią tylko opiekują się nimi. Wielu podopiecznych nie rozumie sensu pracy zawodowej, jej znaczenia społecznego ani potrzeby poważnego traktowania swoich obowiązków. Kolejną ważną rzeczą, która odróżnia życie zakładowe od życia w rodzinie to niemożność oddziaływania indywidualnego i zaspakajania potrzeb poszczególnych jednostek. Dzieci przyzwyczajone do tego, że ktoś organizuje im życie we wszystkich szczegółach dnia codziennego zatracają w dużym stopniu inicjatywę i inwencję staje się bierne i mało samodzielne. Przypuszczalnie wielu wychowanków zakładowych uczyłoby się o wiele lepiej, gdyby byli przekonani, że wiadomości zdobywane w trakcie nauki wiążą się z ich życiem codziennym ( np.; chłopiec zbesztany o to, że nie zna się na zegarku odpowiedział: w Domu Dziecka nie jest mi to potrzebne). Wydaje się również znamiennym fakt, iż mimo dużego zaangażowania wychowawców w odrabianie lekcji z wychowankami wyniki dzieci są niewspółmierne do poświęconego im czasu. Przyczyny takiego stanu rzeczy można upatrywać w braku więzi emocjonalnej pomiędzy wychowankami a ich opiekunami ,rzadko bowiem zdarza się by dziecko utożsamiało się z kimś z personelu. Rzeczywiste przyswojenie norm moralnego postępowania następuje, kiedy dziecko czuje się związane emocjonalnie z osobą, która mówi mu jak ma postępować.

Poszukiwanie sposobów rozwiązania problemu sieroctwa społecznego w Polsce zmierza w kierunku różnych form rodzinnej opieki zastępczej ( rodziny adopcyjne, rodziny zastępcze, rodziny zaprzyjaźnione, Domy Rodzinne).
Adopcja zwana także" przysposobieniem dziecka", daje dziecku takie prawa jakie normalnie wynikają z pokrewieństwa. W przypadku adopcji następuje zupełne zerwanie więzi z naturalną rodziną , zostaje natomiast nawiązana nowa więź z rodzicami przysposabiającymi i całą ich bliższą i dalszą rodziną. Z prawnego punktu widzenia dziecko takie nie jest już sierotą. Istniejące w naszym kraju Ośrodki adopcyjno-opiekuńcze służą fachową pomocą. Pierwszym i podstawowym czynnikiem decydującym o powodzeniu adopcji jest właściwa postawa rodzicielska kandydatów. Następnym ważnym czynnikiem jest wiek dziecka (najkorzystniejszy to od 3-9 miesięcy). Jeśli dochodzi do przysposobienia dziecka starszego trzeba liczyć się z zaburzeniami jego osobowości i wskazane byłoby wcześniej utrzymywanie kontaktu z dzieckiem poprzez bycie rodziną zaprzyjaźnioną lub zastępczą.

Rodzina zastępcza różni się dość znacznie zarówno od rodziny naturalnej, jak i adopcyjnej. Dziecko nie urodziło się w tej rodzinie, ani nie zostało " przysposobione" natomiast jest ono " wzięte na wychowanie" na pewien okres lub bezterminowo. Może się jednak zdarzyć , że rodzina zrzeknie się, w którymś momencie opieki nad dzieckiem i ma do tego prawo. Dla wielu dzieci rodzina zastępcza jest jedyną realną formą opieki pozazakładowej. Są to: dzieci, których zdrowie fizyczne lub psychiczne wykazuje odchylenia od normy i mają niewielkie szanse na adopcję; większość dzieci w wieku powyżej 3 lat; dzieci, których więź z rodziną naturalną nie została całkowicie zerwana; dzieci , które tylko na pewien czas utraciły rodzinę własną.

Większość rodzin zastępczych stanowią rodziny spokrewnione. Gdy dziecko jest wychowywane przez dziadków lub kuzynów, pozostaje w środowisku, które zna i najczęściej jest związane emocjonalnie ze swoimi i opiekunami. Jednakże fakt istniejącego między dzieckiem , a opiekunami pokrewieństwa nie przesądza o atmosferze wychowawczej w danej rodzinie.Przed rodzinami niespokrewnionymi stoi problem jakie miejsce przyznać dziecku w rodzinie, aby mogło naprawdę w nią "wrosnąć" i aby wysiłki wychowawcze odniosły skutek. Kolejna bardzo ważna kwestia to jaka powinna być właściwa motywacja rodziny chcącej wziąć dziecko na wychowanie. Jak wynika z doświadczeń Ośrodka Adopcyjno --Opiekuńczego większość kandydatów na rodziców zastępczych stanowią bezdzietne małżeństwa , które motywowane są najczęściej pragnieniem posiadania własnego dziecka. Biorą dziecko jako rodzina zastępcza, ale traktują ten stan raczej jako przejściowy, chcą dziecko bliżej poznać a następnie zaadoptować. Takie rodziny są właściwie rodzinami " preadopcyjnymi". Nieraz adopcja może okazać się niemożliwa do przeprowadzenia. Tymczasem ważne jest, aby dziecko znalazło w rodzinie zastępczej poczucie bezpieczeństwa i emocjonalnego oparcia. Atmosferę taką potrafi stworzyć tylko taka rodzina, która czuje się w pełni odpowiedzialna za jego losy, niezależnie od tego czy jest ono czy nie jest formalnie jej własne.

Aby rodzina zastępcza mogła sprostać swemu zadaniu wychowawczemu i reedukacyjnemu nie powinna być pozostawiona sama sobie. Zarówno właściwy dobór rodziców i dziecka, jak i dalszy kontakt ze specjalistami tj. pedagogami, psychologami wydaje się niezbędnym warunkiem powodzenia tej formy opieki. Pomyślne wyniki zarówno dawniejszych polskich doświadczeń jak i doświadczeń zagranicznych pozwalają postawić wniosek, że właściwie zorganizowana rodzinna opieka zastępcza jest korzystniejsza dla dziecka niż opieka zakładowa.
Rodziny zaprzyjaźnione to forma częściowej opieki pozazakładowej, polegająca na utrzymywaniu stałego, systematycznego kontaktu z dzieckiem sierocym. Na skutek apeli w radiu i telewizji ludzie zaczęli zapraszać dzieci z domów dziecka do siebie na święta, niektórzy podtrzymywali kontakt z dzieckiem jeszcze długo potem (tak się zaczęło). Rodzina, która nawiązuje kontakt z wychowankiem Domu Dziecka i nie zamierza podjąć się nad nim opieki całkowitej, ale interesuje się rozwojem dziecka, uzupełnia jego braki w wyposażeniu, stara się otoczyć je ciepłem, może z zaskoczeniem stwierdzić, że po pewnym czasie dziecko zaczyna stwarzać trudności wychowawcze. Dlaczego tak się dzieje? Dziecko bardzo często oczekuje w takich sytuacjach, że rodzina " od święta" stanie się jego rodziną "na stałe"i porzez różne manifestacje swoich zachowań zaczyna się tego domagać. Po pierwszym okresie euforii z powodu korzystnej zmiany jaka zaszła w jego życiu, dziecko zaczyna odczuwać niedosyt i dostrzegać wiele mankamentów swojej sytuacji. O ile poprzednio chciało należeć do kogokolwiek teraz już wie dokładnie z kim by chciało zamieszkać. Oddziaływanie profilaktyczne czy reedukacyjne rodzin zaprzyjaźnionych jest środkiem mniej skutecznym niż, np.: rodziny zastępczej jednak może być rodzajem terapii, ponieważ dziecko jest postrzegane jako indywidualność. W kontakcie z rodziną zaprzyjaźnioną dziecko ma możliwość dać coś z siebie( a nie jak w placówce być wciąż obiektem czyjejś troski), może współodczuwać z innymi, przeżywać z nimi radość i smutek. Co więcej dziecko uczy się życia rodzinnego a prawidłowo funkcjonująca rodzina może posłużyć mu za wzór w przyszłości. Dziecko ma możliwość poznać nowe środowisko, nowych ludzi wzbogaca w ten sposób swoją wiedzę o świecie, swoje słownictwo. I taka forma opieki podobnie jak omówione poprzednio rodziny zastępcze wymaga fachowej pomocy i konsultacji ze względu na złożoność sytuacji i wiele specyficznych problemów.

Jeszcze inną formę opieki nad dzieckiem sierocym stanowią tzw. Domy Rodzinne, które można by porównać do małych Domów Dziecka z tą jednak różnicą, że nie ma tu wychowawców -- są rodzice. Przeważnie wychowaniem dzieci zajmuje się para małżeńska posiadająca również własne potomstwo. Grupa wychowanków liczy 10--15 osób różnej płci i w różnym wieku. Jest to szansa dla licznego rodzeństwa by nie musiało być rozdzielone i cierpieć z powodu rozłąki.
Począwszy od lat sześćdziesiątych również zakłady pracy obejmowały swoim patronatem wychowanków Domów Dziecka fundując im wyjazdy kolonijne, kupując odzież czy zabawki, zapraszając do zwiedzenia danego przedsiębiorstwa wreszcie fundując książeczki mieszkaniowe. Taka forma opieki jakkolwiek pożyteczna jest jednak formą kontaktu " bezosobowego".
Organizując różnorodne formy opieki dla dzieci opuszczonych i badając ich przydatność jesteśmy dopiero na początku drogi do pełniejszego zrozumienia i rozwiązania problemu sieroctwa społecznego w Polsce.
materiał na podstawie książki "SIEROCTWO SPOŁECZNE " ALICJI SZYMBORSKIEJ, Wiedza Powszechna 1969
opracowała Marzena Siembab - pracownik socjalny ChSPD "Misji Nadziei"


Ochrona Prawna


Zjazdy i seminaria